Wereldwijd bouwen aan gerechtigheid
2011-09-30
Gerechtigheid is ingewikkeld. Eenmaal wakker geschud voor het thema, komen veel christenen er ineens achter dat de Bijbel wel érg veel zegt over recht doen en rechtvaardige relaties nastreven. Maar voor kerken wereldwijd blijft het een lastig onderwerp om vorm aan te geven. Tear gelooft dat recht doen een belangrijke manier is om God te eren én armoede terug te dringen. Daarom willen we kerken wereldwijd helpen om deze opdracht beter in praktijk te brengen. - Jaargang 55
- nummer 19
Het thema gerechtigheid is voor sommige kerken nog niet vanzelfsprekend omdat het lange tijd in de hoek zat van vrijzinnigheid en de ‘bevrijdingstheologie’.
Bovendien: het schuurt en kan een onprettig licht werpen op de levens die wij leiden. Want onze welvaart is voor een belangrijk deel gebaseerd op onrechtvaardige verhoudingen.
Handelsbarrières tegen Afrika, inkoop van grondstoffen tegen een onrechtvaardige prijs en omstandigheden.
Uitbuiting van mensen door een onmenselijk uurloon te betalen. Allemaal zodat wij goedkoop kunnen produceren en consumeren. Maar ondanks het wijdverbreide onrecht zijn christenen en kerken over de hele wereld bezig rechtvaardigheid een stukje dichterbij te brengen.
Kerk onder een boom
Thimo den Hartog, campagnemedewerker bij Tear, kwam tijdens een reis terecht in een kerk waar oog is voor scheve verhoudingen. Een kerk onder een boom, maar met plaats voor de allerarmste én zijn aardse problemen.
‘Bij het naderen van het dorpje hoor ik warempel een kerkklok. En dat verwacht je niet op het stoffige platteland van Noordoost-Oeganda. Wanneer we aankomen blijkt het pastor John te zijn, die erin slaagt een oud wiel te laten klinken als klok. Dengdeng! Dengdeng!
En met resultaat. Van alle kanten komen mensen aanlopen. Vrouwen en kinderen voorop, de mannen hebben zichtbaar minder haast. Het zijn dan ook de vrouwen die het voortouw nemen tijdens de voorzang en vol overtuiging het ene na het andere lied inzetten. Ter verhoging van de feestvreugde gaat het zingen van de liederen gepaard met heel hoog springen. […] Na de dienst bezoeken we de “community farm”: akkers die de kerk deelt met de rest van de gemeenschap. We zijn benieuwd naar de jonge velden die op termijn voldoende voedsel zullen opleveren voor iedereen. Tenminste, als de juiste technieken worden toegepast. En juist daar is nog een wereld te winnen.
Er moeten bomen geplant, want die trekken regen aan. En de bewerkte grond moet worden bedekt, zodat het land
niet onnodig uitdroogt. Het lijkt zo simpel. Maar het zijn grote veranderingen.’
Kerk en gemeenschap
De kerk signaleert in de lokale samenleving problemen die hun wortels hebben in onrecht. Want deze Oegandese mensen die van landbouw leven, hebben door onvoldoende onderwijs te weinig kennis van zaken om een menswaardig leven als boer te kunnen leiden. Veel mensen hebben ook geen eigen grond, werken soms in dienst van grootgrondbezitters die ze vaak onfatsoenlijk weinig uitbetalen. Maar deze kerk deelt grond met de gemeenschap én leert ze landbouwtechnieken.
Zo kan de lokale gemeenschap met elkaar werken aan goede oogsten en voldoende voedsel om van te leven.
Tear wil lokale kerken in Afrika, Azië en Latijns-Amerika helpen recht te doen aan de gemeenschap waarin ze zijn geplaatst. Niet alleen aan hun ‘eigen kerkpubliek’, maar ook aan de andere dorpelingen of de wijkbewoners.
Daarom heeft onze zusterorganisatie Tearfund UK een programma ontwikkeld: Umoja. (Swahili voor ‘eensgezindheid’). Het komt er op neer dat we lokale kerken willen enthousiasmeren en versterken om in levendig contact te staan met hun gemeenschap; op een heel praktisch niveau.
Dat gebeurt door Bijbelstudies en activiteiten. Samen met de (kerkelijke én niet-kerkelijke) mensen uit de gemeenschap leren ze bepalen welke noden er zijn, maar ook welke oplossingen er vanuit de bevolking zelf kunnen komen.
Verandering in Fombe
Een voorbeeld van een kerk die aan dit project heeft deelgenomen, is de kerk van dominee Harry uit het Malawiaanse dorpje Fombe. In groezelige kleding en op blote voeten, besteedt hij veel tijd aan het maken van stenen. En deelt ze uit aan de mensen in zijn dorp die ze het hardst nodig hebben. ‘De mensen in het dorp zien zo dat ik betrokken ben, deelneem aan het verbeteren van onze gemeenschap. Dat inspireert ze om hetzelfde te doen. Zo worden ze zelfstandig. Ze leren nieuwe vaardigheden waarmee ze hun gezinnen weer kunnen helpen.’ Maar dat is niet het enige dat in Fombe is veranderd. Gloria is dertien, heeft geen ouders meer en leeft met hiv. Maar desondanks heeft ze hoop. Want sinds de kerk in haar dorp betrokken is bij ontwikkelingen in de gemeenschap, is er toegang tot schoon drinkwater, sanitaire voorzieningen en medicijnen, zodat kwetsbare mensen als zij minder vaak ziek worden. En er zijn mensen van de kerk die haar naar het ziekenhuis kunnen brengen als dat nodig is.
Tear gelooft in gerechtigheid en in de centrale rol die kerken daarin kunnen spelen. Jaap Boersma, hoofd van de regio’s Azië en Latijns-Amerika bij Tear, legt Umoja altijd als volgt uit: ‘christenen helpen voluit christen te zijn’. Of ‘kerk helpen voluit kerk te zijn’. God eren staat daarbij centraal. En dat kan op verschillende manieren. Spreuken 14:31 zegt: ‘Wie zich over de arme ontfermt, eert God.’ Die zorg voor de armen, recht doen aan mensen die verdrukt worden, ook dat is eren van God.
Boodschappen
Een kerk die in actie komt voor gerechtigheid, is vaak een grote inspiratiebron voor haar gemeenteleden. En soms vormen gemeenteleden die zijn gegrepen door de boodschap van de Bijbel ten aanzien van gerechtigheid, een inspiratiebron voor kerken of andere christenen.
Voorbeeld daarvan zijn Emanuel en Esther Blokker uit Ede. Zij deden mee aan de Micha Cursus en zijn sindsdien overtuigd van het idee dat recht doen integraal onderdeel uitmaakt van het leven als christen.
‘Bij ons begon het met de boodschappen’, vertelt Esther. ‘Koffie, zuivel en vlees. Daarna ga je steeds meer ontdekken.’ Emanuel wist nog niet goed wat hij er allemaal van moest vinden. ‘Het eerste wat ik dacht was: “We hoeven toch niet moeilijk te doen hè?” Ik lette eigenlijk nooit op wat ik in mijn winkelwagentje deed of hoe hard ik reed. Daar moest ik nu opeens bij stilstaan.’ De sportauto ging gelijk de deur uit en werd vervangen door een auto met een kleine motorinhoud. Dat spaart brandstof.
‘Maar soms doet het ook pijn.
Duurzaam eten en drinken is bijvoorbeeld duurder.’ Esther geeft nu net zoveel geld uit aan biologisch vlees als dat ze voorheen aan ‘gewoon’ vlees deed.
‘Omdat “biovlees” veel duurder is, eten we nu wel minder vlees.’
Tijd voor de ander
Esther is niet erg hoopvol als het gaat om de toekomst van de aarde. ‘Ik zie gewoon dat we de wereld de vernieling in helpen en ik ben bang dat het niet meer te keren is. Maar dat neemt niet weg dat God mij de verantwoordelijkheid heeft gegeven om goed te doen.’ ‘Goed doen’ draait bij deze familie niet alleen om milieu en eerlijke handel. ‘Het moeilijkste vind ik om op mijn naaste af te stappen’, zegt Emanuel na lang nadenken.
‘Ik ben een keer met een bloemetje bij de onderburen langsgegaan toen hun dochter was overleden. Dat is een klein gebaar, maar het kan zoveel betekenen.
Ik wil me er echt toe zetten om tijd te nemen voor die ander.’
Meer informatie: www.tear.nl/nl/kerken.
Suzanne Vermeulen is werkzaam bij Tear en is lid van de NGK Ede.