Christenen in Irak
2008-06-06
Sinds de Amerikaanse inval in Irak horen we in het Westen af en toe iets over de benarde positie van christenen in dit land. Ze zitten vaak klem tussen het sektarische geweld van de diverse strijdgroepen in dat land. Op de een of andere manier hebben westerse christenen deze zusters en broeders uit het oog verloren.- Jaargang 52
- nummer 12
Ik denk dat daar minstens twee redenen voor zijn. In de eerste plaats hebben westerlingen de neiging de oosterse samenleving als vreemd en zelfs bedreigend te beschouwen. In de zestiende eeuw werd het Ottomaanse rijk (Turkije), dat toen grote delen van Europa bezette, door sommigen beschouwd als de antichrist. Sinds 9-11 vinden veel mensen de islam opnieuw een gevaar voor de westerse wereld. Met een wereldbeeld waarin West en Oost tegenover elkaar staan als goed en kwaad, blijkt het moeilijk om oog te hebben voor de situatie van christenen in landen als Irak.
In de tweede plaats is onze blinde vlek te verklaren vanuit de kerkgeschiedenis.
Al in de tweede eeuw woonden er christenen in het huidige Irak en Iran. Zij spraken geen Grieks, zoals de meeste christenen in het Romeinse rijk, maar een vorm van het Syrisch – nauw verwant aan de taal die Jezus waarschijnlijk heeft gesproken.
Dit culturele verschil werd nog versterkt door politieke en theologische ontwikkelingen. De christenen in Irak en Iran leefden in het Perzische rijk, dat in oorlog was met de Romeinen. Terwijl de kerken in het Romeinse rijk vanaf de vierde eeuw op het gebied van organisatie, geloofsleer en liturgie steeds meer een eenheid werden, bevorderden de Perzische leiders de zelfstandigheid van de Syrische kerk.
Breuk rond Nestorius
Na 431 kwam het theologisch tot een breuk tussen de kerken in het Westen en het Oosten. In dat jaar werd de leer van bisschop Nestorius veroordeeld, die de nadruk legde op het onderscheid tussen de goddelijke en menselijke natuur van Christus. Deze bisschop van Antiochië vond dat Maria niet de ‘moeder van God’ genoemd kon worden, wel de moeder van Christus naar zijn menselijke natuur. Terwijl de Romeinse rijkskerk zich in 451 vastlegde op de wat filosofische omschrijving van Christus als één existentie in twee naturen, voelden de kerken in het Oosten meer voor de lijn van Nestorius. Later zou een deel van de Syrische christenen zich alsnog verenigen met de kerk van Rome.
Eeuwen van bloei
In de eerste eeuwen kwam de Syrische kerk tot grote bloei.
Missionarissen trokken door Azië tot aan India en China. Zelfs in Mongolië zijn restanten gevonden van ‘nestoriaanse’ kerken. Hoewel het Perzische rijk in de zevende eeuw in handen kwam van islamitische Arabieren, konden de christenen zich eeuwenlang goed handhaven. Wel maakten velen gaandeweg de overstap naar het geloof van de nieuwe heersers.
Aan het vredige samenleven van christenen en moslims kwam een einde door de kruistochten. Christelijke ridders uit het Westen hielden vanaf de elfde eeuw vreselijk huis onder joden en islamieten in de Arabische wereld.
Hoewel de Syrische christenen niets met deze kruistochten te maken hadden, worden zij toch geassocieerd met de westerse agressie. Met onderdrukking als gevolg.
Genocide
In de twintigste eeuw kwamen de Syrische christenen opnieuw klem te zitten. Tijdens een grote genocide werden vanaf 1914 honderdduizenden christenen in het Ottomaanse rijk gedood. In de Arabische wereld werden zij bovendien beschouwd als handlangers van de Britse kolonisator.
Een groot deel van de overlevenden vluchtte daarom naar de Verenigde Staten, waar nu nog steeds de meeste leden van de ‘Assyrian Church of the East’ wonen.
Aan het begin van de eenentwintigste eeuw lijkt de geschiedenis zich opnieuw tegen de christenen in Irak te keren. Sinds de Amerikaanse inval in 2003 hebben Syrische christenen veel te lijden gehad van ontvoeringen en bomaanslagen. Het schijnt dat bijna de helft van de 1,2 miljoen Irakese christenen is gevlucht. Zou er zo een einde komen aan negentien eeuwen christendom in Irak?
Jan Kees Nentjes, Daniël Timmerman en Maikel de Kreek verzorgen de afleveringen van Het kanon en de mug.