Over oorlog en vrede
1982-07-16
Enkele malen gaven wij u een beschouwing over de oorlog op de Falklands.- Jaargang 26
- nummer 28
Dat was geen verslaggeving - enkel een aanstippen van details, die voor een christenmens belangrijk kunnen zijn. Ook nu kunnen we slechts enige bezonken gedachten achteraf geven. Want deze hopelijk beëindigde oorlog moet ons iets geleerd hebben, willen de levens niet voor niets zijn geofferd.
U houdt niet van oorlog? Wij ook niet. Daarom moeten we ons niet laten overvallen door een oorlog. Si vis pacem para bellum, zegt de pastoor, als ge vrede wilt, wees bereid voor oorlog.
De algemeen bestaande vrees, dat in een nieuwe oorlog de atoombom beslissend zou zijn, is niet bewaarheid. Gode zij dank. Er zijn geen volkeren uitgeroeid, er zijn geen duizenden gevallen. Ruim twee duizend mensenlevens zijn verloren gegaan; 250 Britse verdedigers en twee duizend Argentijnse aanvallers. Dat is erg, maar het had veel erger kunnen zijn. De burgerbevolking, die in de tweede wereldoorlog ongeveer evenveel verliezen had als de militairen, is ditmaal: op enkele uitzonderingen na gespaard gebleven. Gode zij dank.
De materiële verliezen zijn becijferbaar gebleven: voor Groot-Brittannië is dat twee en een half miljard pond sterling; ongeveer f 12 miljard, door een extra belasting op te brengen. (Schrijver dezes hoopt daar zijn aandeel aan te betalen.) Voor Argentinië is dat aanzienlijk meer. Daar is bovendien een complete ontwrichting van het muntstelsel en de betalingsbalansmaar dat was voor de aanval op de Falklands al en was misschien wel door een briljante oorlog te camoufleren geweest.
Wanneer de oorlogsschade zo in enkele alinea's kan worden genoteerd, betekent dit, dat het grote bloedbad - zeer .wel mogelijk bij inmenging van sympathisrende landen - vermeden is. De hulp van Latijns Amerika aan Argentinië kwam te laat. Rusland, dat aanvankelijk op tergende wijze met onderzeeboten aanwezig was, heeft zich overal buiten gehouden. Gode zij opnieuw dank.
En komende tot de oorlogswinst: wel, het bestaansrecht en de kracht van de democratie is opnieuw gebleken. Als Rusland mocht hebben gemeend dat de vrijheid in het Westen geen schot waard is - weet het nu beter. Nog altijd is er op regeringsniveau goede trouw te vinden: trouw aan landgenoten en onderdanen. Men laat zich niet door dictatoriale staten onder de voet lopen.
Argentinië meende met een fait accompli Groot-Brittanië te kunnen overtuigen. Dat was een misrekening. Het geld, de vloot en de mensen zijn beschikbaar gesteld. De kracht van een beroepsleger, getraind in vergelijkbare (Noorse) omstandigheden, was opgewassen tegen een Argentijnse overmacht en winterstormen. De barre koude op de kale Falklands-heuvels, de ontberingen van weken lang leven in de open lucht en regen, of zeeziekte in slingerende en stampende schepen, of liggen in natte loopgraven - het heeft de Britten niet op de knieën gekregen. Wel was de moraliteit van de Argentijnen volkomen ontredderd - maar de Britse gewonden, de kleine Falkland-bezetting, die aanvankelijk de eilanden na bittere gevechten had losgelaten, beklaagden zich dat ze de laatste acte niet konden meemaken. Een sergeant, die tijdens moordende vliegtuigaanvallen bij het ingraven op onbeschermde heuvels zijn mannen opmonterde met: wie niet tegen een grapje kan, moet hier maar niet komen! Prins Andrew, die met zijn helikopter boven een .oorlogsschip ging vliegen, om de aandacht van de missiles af te leiden. Gewonde soldaten, die zwaargewonden naar de dokter brachten. Heldenmoed en kameraadschap.
Ons land - de jongere generatie daargelaten - heeft een bezetting van vijf lange jaren en een bevrijdingsoorlog meegemaakt. Wij hebben de onvrijheid, de ontrechting, de terreur, de gevangenkampen en de executies van nabij ervaren. Wie hardop dacht kon door een vriend verraden worden. Wie een geallieerde piloot onderdak gaf was een kind des doods. Wie een clandestien radiotoestel bezat kwam in een hongerkamp. Wie een Joods medeburger hielp onderduiken werd met de Joden gelijk gerekend. Ieder mens die zijn geweten schoon wilde houden stond met een been in de gevangenis, met het andere in het graf. Wie gespaard bleven zagen dit als een wonder van Boven. Zo gaat het met overrompeling door een militaristische staat.
Welnu, dat heeft de Falklands-bevolking ervaren - zij het in lichte mate. De blijdschap bij het hijsen van de Union Jack was er even groot en eerlijk als in Nederland, toen we weer "leve de koningin,-leve het vaderland" durfden roepen. Men lachte en huilde, danste en zong - met een lege maag.
Een van de lessen uit deze korte hevige oorlog is dus: weest niet bezorgd voor de dag van morgen; alles ligt veilig in Gods hand. Zonder dat wij ons daarmee van onze verantwoordelijkheden kunnen afmaken. - Een tweede les: vertrouwt niet op mensen, zeker niet op aanhangers van een gewelddadige ideologie; terwijl je met hen onderhandelt trekken ze het pistool. U herinnert zich de Britse premier Chamberlain? De man met de paraplu? Hij kwam opgelucht uit München terug: "mensen, er komt geen oorlog, Hitler heeft het me zelf toevertrouwd!" Dat was enkele weken voor de oorlog ...
Een derde les: wil je je de boeven van het lijf houden, weest dan klaar voor de oorlog en dank God voor de vrede. "Vreest God en houdt uw kruit droog", zeiden .de vaderen. - Een vierde: de uitspraak dat alles met een of twee atoombommen zou worden geregeld is een foute berekening gebleken.
Want wie de atoombom afvuurt vermoordt eigen vrouwen kinderen dat hebben beide partijen beseft. Zelfs de "minder ernstige" wapenen als napalm, bacteriën en vergif zijn niet gebruikt; hoewel Argentinië een opslag van napalm op de Falklands beschikbaar hield.
Ook de materiële verliezen leerden ons lessen. Drie Britse schepen gingen verloren vanwege onvoldoende waarschuwingssystemen. De NRC-Hbl. zei, dat Groot-Brittannië onderhandelingen met "Hengelo" had gevoerd over de modernste superradar; maar dat factoren als werkgelegenheid in eigen land en de prijs hadden verleid tot eigen nationaal product, dat een paar passen achterliep.
De vele duizenden krijgsgevangenen, in deplorabele staat, vol wonden en ontberingsdefecten, vormden een, benauwende belasting voor het Britse leger, dat de handen vol had met eigen bevoorrading. De chirurgen werkten aan de lopende band honderden zware operaties af, vriend en vijand door elkaar. Ze hadden geen tijd om nota te nemen van twee bomaanslagen in de ziekenboeg. Zo spoedig mogelijk werden de gevangenen aan Argentinië afgeleverd. Het gaf grote problemen voor de junta, aangezien deze gevangenen per HMS Canberra werden vervoerd, welk schip al weken heette te zijn getorpedeerd.
De berichtgeving naar huis is ook zeer belangrijk gebleken. De klappen kwamen onverbloemd door en brachten zware rouwen nationaal verdriet in Groot-Brittannië. Maar geen ontmoediging! - In Argentinië echter was de berichtgeving zo leugenachtig, dat 24 uur na de onvoorwaardelijke overgave de mensen hun regering nog dreigden: denk er wel aan, wapenstilstand wordt verraad. Opnieuw is gebleken dat misdaad slecht betaalt.
Militaristisch geweld is op de duur niet houdbaar. De junta viel, nadat zijn gebouwen door het woedende volk van Buenos Aires werden bestormd. De opvolging geeft de nodige problemen. Niettemin roept men daar ijverig, dat men ondanks alles de Falklands wil hebben...
Bij zulk een mentaliteit kan men volgens Tacitus beter zeggen, dat de oorlog is opgehouden, dan dat er vrede is gekomen. Want een oorlog is goed als hij op vrede aanstuurt; een vrede is slecht als hij een nieuwe oorlog brengt. Of wilt u nog een andere wijze term? Oorlog mag geen ander doel dan vrede hebben; Cicero heeft het gezegd.
Mrs Tatcher is bij Cicero in de leer geweest. Ze zag zich gedwongen het zwaard te trekken, maar haastte zich de vijandelijke bezetting snel en tactisch te verwijderen. Toen ze, voor het eerst na tien weken, weer met een glimlach haar huis uitkwam, zong de jeugd een parmantig overwinningslied.
Maar de kamerheer die haar volgde zei tegen pers en televisie: "non nobis, Domine, non nobis."
"Wat, wat, wat?", riepen de persmensen.
"Schrijf het maar op en zoek het maar uit", zei de wijze kamerheer. Het is de Latijnse inzet van psalm 115.
"Niet ons,O Heer, niet ons - alleen uw naam zij eer".