Les voor vandaag
1982-09-24
Ook in dit goede land biedt de (neutrale) krant op zaterdag een meditatie, of overdenking, of goed woord, of hoe u het noemen wilt. Ter voorbereiding voor de zondag, die voor sommigen nog altijd een rustdag is. De Glasgow Herald, die u bij de kruidenier koopt, geeft die meditatie onder de vaste kop “In good faith", dat is in goed geloof, of ook: te goeder trouw.- Jaargang 26
- nummer 35
Soms is dat Ieutertaal, te goeder trouw gespuid - soms ook een gezonde, gelovige uitspraak.
Ditmaal troffen we een "les" aan van Stewart Lamont; een 'lector die wel een theologische graad behaalde, maar in een andere faculteit doceert en bovendien amateur-oudheidkundige is. We hebben een paar avonden met hem doorgebracht in een hotelletje op het eiland MuIl.
Zulke niet-predikanten, die intussen wel weten wat ze zeggen, kunnen een kostelijke bijdrage leveren voor de kerk: dat is een bijdrage voor hoorders en sprekers beide, zelfs voor de thuisblijvers. Een predikant is hier erg voorzichtig om buiten de kerk een mond open te doen (daarbinnen soms ook) - maar een lay-preacher kan door niemand gegrepen of benadeeld worden. Die durft zijn "les" met naam en toenaam te ondertekenen; waarbij u moet bedenken dat ook de Schriftlezing in de kerk met "les" wordt aangeduid.
Wij vonden de les van deze week de moeite waard om voor u te vertalen. U kunt er uw inzicht in de religieuze sector van Schotland mee verrijken. Hier volgt Stewart Lamont:
Verleden zondag vergat de gastpredikant te Netherlee een van de gezangen op te geven. Op geen mijl afstand, in de kerk van Greenbank. vergat de predikant de Schriftlezing uit het nieuwe testament. Het gevolg voor de eerste was een rood hoofd, toen hem na de dienst zijn vergissing was uitgelegd; terwijl de ander een woedende discussie begon.
Waarom had ds Agnus Stewart die dag bewust gekozen voor de oudtestamentische passage van het "oog om oog en tand om tand" - op een ogenblik dat de tanden en klauwen van zijn hoorders jeukten? Zijn thema was de gruwelijke moord op een jonge student, wiens vader de vorige zaterdag emotioneel en vlijmscherp had geschreven in dit blad. Zij die hem hoorden waren ervan overtuigd, dat dr Stewart de doodstraf te goed achtte voor de moordenaars. Sommigen dachten zelfs, dat het weglaten van het nieuwe testament een opzettelijke poging was om zijn thema te accentueren.
De preek werd dientengevolge onchristelijk genoemd, hoewel hij toegaf de weglating van het Evangelie te betreuren.
Het zou te gek zijn, verder commentaar te geven op een preek, die ik niet gehoord heb. Maar de hele geschiedenis bracht me aan het denken over polemisch preken. Ben je fout als je Gods Woord zo brengt, dat iemand er door beledigd is? Beeldenstormers zouden beweren dat het niét Gods Woord is geweest, wanneer niemand er door beledigd is.
Sommige predikanten preken herderlijk: trachten de lammeren te voeden en de verloren schapen terug te halen in de schoot der kerk. Dit soort predikers zal zelden iemand beledigen. De moeilijkheid is slechts dat alleen de aanwezige gelovigen overtuigd worden. Zulke preken draaien om liefde en genade, hebben alleen een stichtelijke inhoud. Indien er al ooit een hedendaags gebeuren in aangestipt wordt, is dat ofwel een reden voor vreugde (een vorstelijke bruiloft bijvoorbeeld) ofwel een zaak van droefheid (een groot vliegongeluk bijvoorbeeld.) De predikant van het profetische type gebruikt sterker woorden. Hij kiest zijn tekst graag uit de oudtestamentische profeten, of uit de botsingen tussen Jezus en de autoriteiten van die dagen. Zijn vinger is geheven halverwege de hemel, vanwaar de bliksem van zijn radde tong neerdaalt, en het verre punt achter de horizon van onze vooroordelen, waarheen hij ons verwijst.
De priesterlijke predikant is in tegenspraak met zichzelf. Zijn preken zijn leerredenen, onderbreking van zijn liturgie. Een zijde van de volmaakte kubus van het kanselgebeuren. Ze verzinken in de dienst en beledigen niemand.
Misschien was het daarom, dat dr Runcie's preek in de Falklands-dienst klopte als een zere duim - zoals zijn critici zeiden. Hij had zich buiten de formele rol gewaagd, die hem wel religieuze taal, maar geen oordeel over of antwoorden op de gebeurtenissen van vandaag toestaat. Op zijn best had hij kunnen bidden voor die situaties, of vragen kunnen stellenmaar nooit oplossingen aandragen. Toen dr Bill Johnston te Perth preekte en de drie miljoen werklozen een gruwel voor Gods aangezicht noemde.
gaf dat eenzelfde storm als bij dr Runcie's uitspraken.
Critici van profetische preken moeten echter bedenken, dat een preek geen praatje is. Een preek vraagt groter ontzag dan een persoonlijke meninglaten predikanten er aan denken - anders wordt de preek een reeks nieuwtjes en meninkjes. Maar het gezag van een preek komt niet van de predikant. Het is ontleend aan de Bijbel, aan de leer van de kerk en aan de gelovigen, die samen de kerk vormen. Vooral is dat gezag ontleend aan God, want het heet Zijn Woord te zijn. Als dus een wet of een bevolkingsgroep ellende of onrecht of lijden brengt over onschuldigen, die door het Evangelie beschermd worden, dan gaat het oordeel van het Evangelie over zulken. En zo moet een predikant wel spreken, anders brengt hij een Evangelie zonder tanden, zonder kracht.
Voor elk oog dat geen discriminatie wil opmerken, voor elke mond die daarvoor gesloten blijft, wordt het Evangelie een tand uitgetrokken. Maar daar is een erger kwaad. Wanneer de predikant het helder en begrijpelijk doorgeeft, om daarna bij de uitgang warme handdrukken te wisselen met dezelfde hoorders, die hij gemeend had te treffen. "Prachtig", zeggen die mensen, "u hebt het hun weer goed aangezegd".
Ik hoorde een verhaal van een predikant in Canada, wie dit overkwam. Er was juist een groot schandaal geweest; mensen hadden stukken van het dikke eind van boomstammen afgezaagd, eer deze in vlotten de rivier afkwamen. Hij preekte helder over de tekst: gij zult niet stelen. De hoorders gingen de kerk uit en schudden hem hartelijk de hand. Daarom preekte hij de volgende week over het thema: gij zult geen stuk van andermans boomstammen afzagen. Ze hebben hem de stad uitgejaagd.
We komen tot de toepassing. Preken over eenheid en verzoening en naastenliefde zijn gericht tot ieder en tot niemand. Ze hebben meestal iets van afgezaagde boomstammen aan het slot nodig. om de hoorders te bereiken. Maar zelfs dan nog niet altijd. In een dorpje, laten we zeggen in Segget, had de praeses geruzied tegen de predikant. Nadien liep elke kerkenraadsvergadering uit op een scheldpartij van de praeses tegen de predikant. De predikant probeerde in zijn preken de kwestie te vermijden, maar zij woog hem zwaar en op de zondag voor een belangrijke kerkenraadsvergadering sprak hij: "daar is een situatie in de kerk waarover ik móet spreken; maar aangezien ik erbij betrokken ben moet ik goed nadenken bij wat ik zeg". Hij opende de Schrift en las de bergrede voor, sloot de Bijbel en ging zitten.
Op de kerkenraadsvergadering deelde de praeses mee, dat hij en zijn vrouw vanwege de laatste preek hun bijdragen aan de kerk hadden gestaakt. Hetgeen weer bewijst dat zelfs de Schrift aanstoot kan geven. Ook uit het nieuwe testament.