De Groot Nieuws Bijbel
1983-04-22
Ruim tien jaar geleden verscheen een vertaling van het Nieuwe Testament in ons land onder de titel: "Groot Nieuws voor u". Het karakter en de bedoeling van deze vertaling werd aangeduid met "in de omgangstaal". Je zou dat kunnen omschrijven met: in heel gewoon en begrijpelijk Nederlands.- Jaargang 27
- nummer 16
Deze methode was niet geheel nieuw. In de voorgaande tien j:aren waren dergelijke vertalingen verschenen in het Engels, Duits en Frans en in ons land van de hand van Anne de Vries, na diens overlijden in 1964 voortgezet door zijn zoon Henk de Vries. Een vertaling van Mr. E. Straat: De goede boodschap volgens Markus. Matthijs, Lukas en Jan, bevatte alleen de Evangeliën.
De tijd was er rijp voor. Van de vervaling De Vries heb ik deel I in de 7e, deel 11 in de 4e druk; van de vertaling Mr. Straat eveneens de 4e druk. Later werden deze uitgaven overschaduwd door de vertaling "Groot Nieuws voor u" van het Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting. Hiervan zijn inmiddels in ons land een miljoen exemplaren gedrukt. Daaruit mag de conclusie worden getrokken, dat de vertaalmethode niet behoeft te worden beschréven, omdat ze in wijde kring bekend is geworden.
Des te meer verdient ze te worden onderzocht, getoetst en beoordeeld .
Vooral nu niet slechts het Nieuwe Testament, maar heel de bijbel naar deze methode vertaald voor ieder beschikbaar is: De Groot Nieuws Bijbel.
In woord en geschrift, bij de aankondiging en de presentatie van deze Groot Nieuws Bijbel, legt het Bijbelgenootschap er alle nadruk op, dat men deze nieuwe vertaling niet moet zien als een opvolger van de vertaling 1951, die onder ons bekend staat als 'Vertaling Bijbelgenootschap' in onderscheiding van de Statenvertaling. Die heeft reeds in ruime mate een plaats op de kansel gevonden. Maar voor kanselgebruik is "deze nieuwe vertaling van de bijbel in omgangstaal... beslist niet bedoeld", zo lezen we in een blad van het Bijbelgenootschap.
"Hij is juist bestemd om bij evangelisatie en ook bij jeugd- en jongerenwerk gebruikt te worden".
Bij mijn beoordeling in enkele losse artikelen in de komende maanden over gedeelten van de herziene vertaling van het Nieuwe Testament wil ik hiermee zeker rekening houden.
Uit kritische stemmen die nu reeds kunnen worden beluisterd, maak ik op dat dit niet altijd met voldoende zorgvuldigheid gebeurt.
En dan is het oordeel onbillijk.
Anderzijds vraag ik me af, of deze vervaling mettertijd toch niet als vanzelf ook een plaats in de eredienst zal verwerven. De jeugd leert de bijbel in deze taal kennen en zal gemakkelijk vervreemden van de bijbel die wij nu gebruiken. Juist daarom zal het goed zijn bijdragen te leveren voor herziening, waar nodig, van deze vertaling. Uitde tekst van het N.T. in de Groot Nieuws Bijbel blijkt, dat op vele plaatsen rekening is gehouden met gemaakte opmerkingen over de vertaling in "Groot nieuws voor u".
Trouwens, ook sinds de verschijning daarvan in 1972 waren inmiddels allerlei verbeteringen aangebracht.
En voortgaande herziening lijkt gewenst.
Een verzorgde uitgave
Het N.T. werd in de jaren 1969-1972 vertaald door één persoon, dhr. A. W. G. Jaakke, begeleid door een kommissie van 4 leden.
Voor de vertaling van het O.T. werd een vertaalkommissie gevormd van 8 personen: 5 vertalers en 3 neerlandici, incidenteel bijgestaan door anderen. Bovendien bad iedere vertaler per bijbelboek nog de medewerking van een adviseur. En tenslotte werd de vertaling nog doorgelezen door een aantal personen, die als 'lezers' moesten aangeven wat als moeilijk of onbegrijpelijk overkwam. Daarvoor werden mensen gekozen die weinig of niets van de bijbel afwisten.
U ziet, geen moeite is ontzien, om een zo bruikbaar mogelijk resultaat te verkrijgen. Alleen lijkt de verzorging van het N.T. minder uitgebreid dan die van het O.T.
De Groot Nieuws Bijbel is verkrijgbaar in een formaat 11,7 bij 17,7 cm op helder houtvrij papier in een stevige band. Dus geen paperback zoals "Groot Nieuws voor u". Op de schutbladen zijn gekleurde kaarten van Palestina en het oude Oosten in de tijd van het O.T. en van de reizen van Paulus en van Palestina in de tijd van het N.T. Verder zijn er kaarten en plattegronden van Palestina in verschillende tijdperken, van Jeruzalem en van de tempel van Herodes. Een woordenlijst verklaart allerlei zaken en begrippen die in de vertaling een toelichting behoeven. Plaatsen in het N.T.
die duidelijk verwijzen naar een plaats in het O.T. staan keurig op een rij met daarachter de vindplaats in het O.T. ische bijbelboeken hebben een nummer met de toevoeging OT of NT: Ester is OT 17, Hebreeërs is NT 19.
U ziet, alles is er op gericht, om zo veel mogelijk informatie te geven.
Bovendien wordt elk bijbelboek kort ingeleid, zo mogelijk met ver melding van de tijd waarin het boek speelt of waarin het werd geschreven en een beknopte analyse van de inhoud, gevolgd door een uitvoeriger overzicht er van. Het O.T. telt 1093 bladzijden, het N.T. 326.
Daarnaast zijn er ruim 40 bladzijden aan toelichting, zoals boven vermeld, aangevuld met een overzicht van maanden, maten en gewichten en een tijdtafel, waarin u gemakkelijk ziet wanneer David regeerde en welke koningen en profeten in Juda en Israël naast elkaar optraden. Deze bijna 1500 bladzijden kosten u f 34,-. Wilt u de deuterokanonieke of apocriefe boeken erbij, dan telt de editie 240 bladzijden meer en is de prijs een rijksdaalder hoger.
Moderne techniek
De door een vertaler ingediende tekst onderging natuurlijk allerlei veranderingen: door opmerkingen van medevertalers en neerlandici, gevolgd door een bespreking woord voor woord in een werkvergadering van het gehele vertaalteam, en daarna nog door opmerkingen van de 'lezers'. Om niet voortdurend de gehele tekst opnieuw te moeten typen, maakte men gebruik van een typemachine, die de tekst op magneetbandjes kan bewaren. Daarin behoeven alleen de correcties te worden aangebracht. Zo voorkomt men natuurlijk nieuwe fouten.
Zo'n getypte tekst wordt van het bandje in magnetische vorm overgebracht in een zetsysteem. De eerste zetproef wordt door twee personen gecorrigeerd. Na correctie wordt de tweede zetproef opnieuw door twee personen gecorrigeerd. Bij de volgende proef worden nog eens de bijbelboeken helemaal doorgelezen, om te zien of er geen woorden of zinnen zijn weggevallen. Pas dan wordt een zgn. "litho" gemaakt, waarnaar offsetplaten worden vervaardigd, waarvan gedrukt kan worden.
En weer komt de moderne techniek te pas. De eigenlijke tekst wordt gescheiden gehouden van het vormgevingsprogramma.
Door de instructies voor de computer te wijzigen kan men nu in de toekomst, zonder de tekst opnieuw te zetten, de Groot Nieuws Bijbel in elke gewenste vorm en uitvoering op de markt brengen, bijv. in éénkolomsvorm of in grote letters. Deze en meer gegevens kunt u vinden in "Met de bijbel de wereld in", uitgave van het NBG, nov. 1982.
Enkele opmerkingen
Ondanks al de boven vermelde voorzorgen zag ik, dat er toch een regel is uitgevallen op NT p. 243.
En is ook in het Overzicht van de maten de vermelding van 10 liter voor een metreet (i.p.v, 40 liter) niet een zetfout?
En is niemand er over gevallen, dat in 1 Tim. 1: 5 de volgorde van hart en geweten zonder noodzaak is omgekeerd? En dat in 1 Tim. 6 : 2 een meervoud in het Grieks in het enkelvoud werd gebracht (hem), maar in het vervolg in het meervoud werd gehandhaafd (hen), wat de duidelijkheid niet bevordert?
Een aanwinst?
Bovenstaande opmerkingen zijn natuurlijk niet belangrijk. We zullen in de komende tijd moeren nagaan, hoe deze vertaalmethode werkt voor het verstaan van de Heilige Schrift.
Soms krijg ik de indruk, dat het voortdurend gebruik van aaneengeschakelde korte zinnen aan de levendigheid tekort doet. Ook het weglaten van redengevende voegwoorden, die in het oorspronkelijk er wel staan, ais 'want', 'omdat', bevordert meermalen de duidelijkheid niet.
Maar dit moeten we rustig in voorkomende gevallen overwegen. Dat is de moeite waard. Want er zijn passages die ons zonder meer laten zien, welk een winst deze methode van vertaling kan bieden. Ik eindig met daarvan één aan te halen zonder elk woord voor mijn rekening te nemen. Zij bewijst hoe effectief het kan zijn om een lange zin met een tussenzin! - in zelfstandige zinnen weer te geven: "Het was er van het begin af aan.
We hebben het gehoord en met eigen ogen gezien, we hebben het aanschouwd en met onze handen aan: geraakt. We bedoelen: het Woord dat leven geeft.
Het 'leven is verschenen. Dat eeuwige leven, dat bij de Vader was en ons is verschenen, hebben wij gezien.
Wij getuigen ervan en maken het u bekend.
Wat we hebben gezien en gehoord, maken we ook u bekend, want wij willen dat ook u tot onze gemeenschap behoort. En onze gemeenschap is een gemeenschep met de Vader en met zijn Zoon Jezus Christus.
Wij schrijven u dat, om onze vreugde volledig te maken." (1 Joh. 1 : 1-5).