Vaderlandse kerk
1982-12-03
In verband met wat er zo voorvalt de laatste tijd rond het "samen op weg" van de Herv. Kerk en de Geref. Kerken kwam ik de term vaderlandse kerk weer eens tegen. Vooral aan de rechterkant van de Hervormde kerk, bij de Geref. Bond, is de uitdrukking geliefd.- Jaargang 26
- nummer 45
Het is een merkwaardige term. Ik weet wat ermee bedoeld wordt. Men bedoelt ermee de Nederlands Hervormde Kerk zoals die nu reilt en zeilt en die stamt uti de tijd van de worsteling van ons land tegen Spanje. Toch is het geen zuivere term.
De hervormde of gereformeerde kerk is nooit de vaderlandse kerk geweest in Brabant en Limburg. Daar is heel duidelijk de Rooms-katholieke kerk de vaderlandse kerk.
Als men de Hervormde Kerk zo graag wil benoemen naar iets nationaaIs zou het beter zijn te spreken van de "Hollandse Kerk". Want ook in andere delen van ons land buiten Holland is er soms nauwelijks reden om juist de Hervormde Kerk tot nationale kerk te bestempelen. Tenzij men zou zeggen de minderheden of de meerderheden in ons land die niet Hervormd zijn tellen niet mee als het gaat om het echte vaderland. En dat zal wel niet de bedoeling zijn van hen die de uitdrukking" vaderlandse kerk" zo graag gebruiken.
De Hervormde Kerk is zeker een poos lang vrijwel staatskerk geweest. Dat is waar.
Maar het is wel duidelijk dat we daarop nu niet zo trots hoeven te zijn. Dat was in vele opzichten een rare vertoning. Vaak ook onrechtvaardig. Hoe zeer ik dankbaar ben voor de synode van Dordrecht 1618-1619, dat daarna de overheid de Remonstrantse predikanten het land uitjoeg is toch meer iets om over te schamen dan om er trots op te zijn: En de Vaderlandse Kerk heeft in de jaren van de Afscheiding meer als nationale tiran gefungeerd dan als kerk van onze Here Jezus Christus. Er zit vaak de gedachte achter dat er een soort eenheid moet zijn tussen God, kerk en volk.
Dr. G.F.D. Aalders noemt het in zijn boek over keizer Constantijn terecht "De grote vergissing".
Constantijn maakte praktisch de kerk tot staatskerk en bracht daarmee staat en kerk in gevaar.
We hebben in de Bijbel ook geen belofte van kerken, die hecht verbonden zullen zijn mei de volken waaronder ze leven. Integendeel. We worden door het Evangelie gemaakt tot vreemdelingen en bijwoners, ook als we leven in ons eigen vaderland en Gods grote daden horen verkondigen in onze eigen moedertaal. De uitdrukking" vaderlandse kerk" moet ook wel eens dienst doen als een onderdeel van de argumentatie waarom men zich nooit zou mogen afscheiden van de kerk die er geplant is. Maar als dát waar is, dan zou in Brabant en Limburg nooit iemand zich van de vaderlandse kerk daar, Rome, mogen losmaken. En de Confessio Belgica leert terecht iets heel anders.