Christelijk getransformeerd?
2008-12-19
Onder dat wat cryptische opschrift besteedt redactielid J.A. Voorthuizen in De Wekker van 14 november aandacht aan een recent rapport van de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) over ‘Geloven in het publieke domein’. In dit rapport wordt een beschrijving gegeven van de situatie zoals die nu is, maar vervolgens wordt ook gevraagd naar de ontwikkelingen die waar te nemen zijn met het oog op geloof in de samenleving. Het is de moeite waard daar kennis van te nemen; het gaat namelijk om ontwikkelingen die, aldus Voorthuizen… - Jaargang 52
- nummer 25
…zover gaan dat het beter is te spreken over transformaties. Het rapport ziet er twee naast elkaar. De ene betreft de samenleving in het algemeen, de andere de plaats van religie of geloof daarin.
De transformatie in de samenleving die zich aftekent is er een waar de oude sociale structuren langzaam afbrokkelen en opgaan in een zogenaamde leefstijlengemeenschap. Een leefstijl is daarin een veel vagere en lossere identiteit die met smaak, voorkeur voor merken, mentaliteit, ethische opvattingen en consumptiepatronen te maken heeft. Een kenmerk van deze eigentijdse vorm van identiteit is dat deelnemers zich veel minder sterk en exclusief binden en ook veel makkelijker tussen identiteiten kunnen schakelen. In een dergelijke samenleving is er veel minder behoefte om zich te binden aan de klassieke instituten of structuren waar ook kerkgemeenschappen toe gerekend worden.
Met andere woorden, en dat is ook waarom dit onderzoek mij sterk bezighoudt: we leven als kerken en kerkverband meer en meer in een samenleving die zich steeds minder laat organiseren rond structuren als een kerkverband. En dit is een ontwikkeling die in de lucht hangt en die wij dagelijks ongemerkt inademen. We veranderen zonder het zelf door te hebben!
Een tweede transformatie die de onderzoekers waarnemen is die van een toenemende aandacht en belangstelling voor alles wat met religie te maken heeft. Daarbij is religie wel breder dan het christelijk geloof. Er is in de samenleving een sterke hang naar zingeving. Een aantal onderzoekers durft zelfs te spreken van postsecularisatie. Maar mensen die door deze tweede transformatie gegrepen worden en op zoek gaan naar de zin van hun leven, zullen hun antwoorden veel minder snel in een klassieke kerk met een vaste structuur zoeken maar veel eerder in een eigentijdse identiteit. Deze eigentijdse identiteiten lijken voor een belangrijk deel mogelijk te worden door de moderne media en het internet in het bijzonder. Wat ontstaat zijn internetgemeenschappen waarin mensen in een virtuele wereld hun geloof of religie beleven. De megatelevisiekerken die we vooral vanuit de VS kennen zijn hier voorlopers van.
Als de onderzoekers gelijk hebben staan we aan de vooravond van een omwenteling die minstens zo omvangrijk is als de uitvinding van de boekdrukkunst en de industriële revolutie. Of we het nu willen of niet, deze ontwikkeling gaat onze kerken niet voorbij. De vraag komt zelfs boven of onze huidige kerkstructuren, die ook konden ontstaan dankzij een bepaalde culturele en sociale setting, hiertegen bestand zullen zijn.
Uiteraard kunnen we ervoor kiezen letterlijk en figuurlijk de stekker eruit te trekken en in ons isolement onze kracht te zoeken. Uiteraard kunnen we ook dijken proberen op te werpen tegen dit water dat steeds hoger komt te staan. Maar als de samenleving verandert en we willen een zoutend zout en een lichtend licht zijn, dan kunnen we ons hier toch niet voor afsluiten? We kunnen een goede richtingwijzer zijn, glanzend in de verf en helder reflecterend, maar wie ziet ons nog als we in een donker loofbos staan waar nooit iemand meer komt? Anders gezegd, hoe geven we nieuw vorm aan het motto: “in de wereld maar niet van de wereld”, als de wereld zo snel van ons wegdrijft? ()
Ik zou het sterk van mijzelf vinden als ik een aantal krachtige beweringen af kon geven wat wel en niet te doen, maar ik heb ze nog niet. Ik zou het fantastisch van mijzelf vinden zwartwituitspraken te doen om daarna mijn luiken weer te kunnen sluiten, maar om eerlijk te zijn: dat durf ik niet. De vraag die al overdenkend bij mij opkomt is of het, na de periode van de ene hervormde kerk en de meer dan 10 gereformeerde kerksoorten, niet de hoogste tijd is om op zoek te gaan naar die ene christelijke getransformeerde kerk. Om daarin met alle belijders van het geloof in onze Here Jezus Christus over de grenzen van de huidige structuren en kerkverbanden heen ons hoofd te buigen, ons te verootmoedigen en met ons ene oor stil te gaan luisteren naar de ritselingen van de Geest en met het andere naar de zoekende mens in onze samenleving. Lees “De christen als tijdgenoot” van John Stott: Eerst met twee oren luisteren en dan met een mond spreken!
Een ding weet ik wel: dit zal zoveel van ons vragen dat we elkaar als kerken in Nederland en zelfs over de landsgrenzen heen heel hard nodig zullen krijgen!
M.H.T. Biewenga
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK in Enschede.