Dicht bij Jezus komen
2011-11-11
Bij de meeste Bijbellezers zijn de profeten niet favoriet. Enkele bekende profetieën hebben een vaste plaats gekregen in de advents- en lijdenstijd, maar verder worden ze niet door iedereen even graag gelezen. Is dat alleen een kwestie van ‘onbekend maakt onbemind’ of is er meer aan de hand? Hebben de profeten misschien ook met een imagoprobleem te kampen?- Jaargang 55
- nummer 22
De indruk bestaat inderdaad dat de profeten vaak een weinig vrolijke boodschap brengen. Hoe vaak gaat het niet over zonde en oordeel? Wat kun je daar als christen in je dagelijks leven mee? Je zou er zelfs bang van kunnen worden. In veel profetieën komt God nogal hard en veeleisend over, heel anders dan in het evangelie van Jezus. Bovendien zijn profetische teksten niet zelden moeilijk te begrijpen.
Je weet ook niet altijd wat de preciese achtergronden zijn en wat je al of niet letterlijk moet nemen. Genoeg reden dus om ons te bezinnen op de vraag waarom we de profeten eigenlijk zouden lezen vandaag. Wat heb je daar als christen aan?
In een drietal bijdragen wil ik enkele mogelijke antwoorden aanreiken. Dat doe ik naar analogie van de manier waarop de theoloog Van Ruler eens de vraag ‘Waarom zou ik naar de kerk gaan?’ besprak.1 Hij kwam tot maar liefst 22 antwoorden die hij vanuit zijn persoonlijke beleving als kerkganger verkend en geordend had.
Ook mijn antwoorden op de vraag ‘waarom zou ik de profeten lezen?’ zullen een persoonlijke kleur hebben, in dit geval die van een geoefende Bijbellezer.
Andere Bijbellezers zullen er vanuit hun eigen leeservaring misschien nog antwoorden aan kunnen toevoegen.
1. Om Jezus te herkennen als de door God gezonden Messias
Omdat we de profeten als christenen lezen, ligt het voor de hand om bij de persoon van Jezus te beginnen. In zijn verkondiging speelt het Oude Testament een belangrijke rol. Wanneer Jezus zijn werk begint, in de synagoge van Nazaret, klinken er woorden uit het boek Jesaja over goed nieuws voor armen en bevrijding voor gevangenen, blinden en onderdrukten (Jesaja 61:1-2). Jezus geeft aan dat dit schriftwoord met zijn komst in vervulling gaat (Lucas 4:18-19). Daarmee nodigt Hij ook ons uit om zijn persoon en werk te verstaan in het licht van de profeten. Zij zijn het ook, naast Mozes, aan de hand waarvan Jezus later aan de Emmaüsgangers uitlegt waarom Hij als Messias moest lijden en sterven (Lucas 24:25-27). Misschien heeft Jezus toen dezelfde profetie onder hun aandacht gebracht, als waarmee Filippus Jezus mag verkondigen aan de Etiopiër (Handelingen 8:32-35), de bekende profetie van de lijdende knecht (Jesaja 53). In het evangelie zinspeelt Jezus daar namelijk zelf al op door zijn leven een ‘losgeld voor velen’ te noemen (Marcus 10:45; vgl. Matteüs 26:28). Onderwezen met woorden als deze hebben Jezus’ volgelingen de profeten vervolgens met nieuwe ogen leren lezen en ook andere profetieën met Hem in verband gebracht, zoals de Immanuëlprofetie (Jesaja 7:14), de profetie over de uit Egypte weggeroepen zoon (Hosea 11:1) en nog vele andere. Niet alle aanhalingen zijn voor ons huidig exegetisch besef altijd even overtuigend, maar het totaalplaatje is duidelijk.
Om Jezus te herkennen en te duiden als de door God gezonden Messias hebben de eerste christenen de profeten nodig gehad. Opvallend daarbij is dat niet alleen Joden, maar ook gelovigen van heidense komaf vanuit de profeten werden onderwezen (Handelingen 10:43). Ook wij kunnen vandaag niet om de profeten heen. Wanneer wij ons laten onderwijzen door de profeten krijgen we Christus scherper in beeld. We ontvangen dieper inzicht in de genade die ons ten deel gevallen is (1 Petrus 1:10).
2. Om mij te verwonderen over Gods trouw
Dat christenen moeite hebben met het lezen van de profeten, komt mede doordat het daarin zo vaak over Gods toorn over de zonde gaat. Dat valt niet te ontkennen. Maar waar je gemakkelijk aan voorbij kunt zien, is dat God zich dan toch maar eindeloos met zijn volk blijft bemoeien.
Zelfs als zijn kinderen ver van Hem zijn afgedwaald, laat Hij hen niet los en probeert Hij hen in hun hart te raken. In die zin zijn profetische oordeelswoorden er meestal op gericht een heilzaam schrikeffect teweeg te brengen. Ook uitingen van toorn ge tuigen ervan dat God de zijnen voor geen goud wil kwijtraken: Laat je terechtwijzen, Jeruzalem, dan maak ik me niet van je los… (Jeremia 6:8).
Illustrerend is hoe Hosea de woestijn ter sprake brengt. Eerst als beeld van Gods oordeel over zijn overspelige vrouw Israël: …anders maak ik haar onvruchtbaar als een woestijn, als een land van grote droogte, en laat ik haar omkomen van dorst. (Hosea 2:5) Vervolgens wordt diezelfde woestijn de plaats waar God een hernieuwde liefde hoopt op te wekken: Daarom zal ik haar meelokken naar de woestijn en dan tot haar hart spreken. (Hosea 2:16) Vanuit deze passie van God bezien kunnen zelfs profetische oordeelswoorden je onder de indruk brengen van Gods trouw en in je eigen leven de verwondering daarover aanwakkeren.
3. Om het evangelie van het kruis te verstaan
Wat bij Hosea zichtbaar wordt, kom je ook bij zijn collega’s tegen. De profeten laten zien dat Gods heil door het gericht heen tot stand komt. Niemand kan Gods heilvolle toekomst op zijn vuile klompen binnensjouwen.
Ons leven moet eerst door het oordeel heen. Dat oordeel van God krijgt daarmee het karakter van een zuivering.
Indrukwekkend komt dit naar voren, wanneer Jesaja het onrecht in Jeruzalem aan de kaak stelt en het Godswoord spreekt: Ik zal mij tegen je keren, je zilver zuiver ik met loog, al je vuil verwijder ik. (Jesaja 1:25) Dat dit beeld van een zuivering vooraan in het boek Jesaja staat, zelfs aan het begin van alle profeten, maakt het tot een leeswijzer voor alle oordeelsprofetieën die nog zullen volgen. Het oordeel is voor God geen einddoel, maar een middel. Het moet een zuivering tot stand brengen, opdat Israël aan zijn bestemming zal beantwoorden.
Zonder deze zuivering in het oordeel zal het niet gaan. Daarvoor heeft de zonde teveel om zich heen gevreten. Daarom zijn de boeken van de profeten ook grotendeels zo opgebouwd dat gerichtswoorden telkens aan heilswoorden voorafgaan. Dat kan verwarrend overkomen. Niet zelden ontbreekt ook het aanknopingspunt als er dan weer een heilsprofetie volgt. Toch is die afwisseling niet toevallig.
Het onderstreept dat Gods heil alleen door het gericht heen tot stand kan komen. Ditzelfde principe bepaalt ook het evangelie van het kruis.
Het kruis van Jezus is een boodschap van redding, maar in het kruis heeft God ook zijn oordeel uitgesproken.
Niet alleen over Jezus, maar ook over ons en onze wereld. Regelmatig spreekt Jezus in dit verband over een ‘moeten’ lijden (o.a. Matteüs 16:21).
Dit ‘moeten’ vloeit niet slechts voort uit de profetie over de lijdende knecht (Jesaja 53), maar ook uit het ‘kruispatroon’ dat de profetie als zodanig kenmerkt, namelijk dat het heil van God zich alleen door het oordeel heen realiseren kan. Er is dan ook samenhang tussen de moeite die christenen hebben om het waarom van het kruis te verstaan en de moeite die ze ervaren bij het lezen van de profeten. Omgekeerd kan een beter begrip van de boodschap van de profeten eraan bijdragen dat wij meer inzicht krijgen in de betekenis van het kruis van Jezus.
Dr. Jaap Dekker is predikant van de NGK van Enschede en docent Bijbelvakken aan de Nederlands Gereformeerde Pr