Afscheid van een pionier
2011-11-25
Meer dan twintig jaar lang zette Norman Viss zich in voor kerk en samenleving in Nederland. Nu gaat hij met zijn vrouw Cyndi naar huis, naar Philadelphia in Pennsylvania. In de afscheidspraatjes viel herhaaldelijk het woord pionier.- Jaargang 55
- nummer 23
En dat is hij. 'Het zit in m'n genen.'
Afgelopen zaterdag, 19 november, stapten Norman Viss en zijn vrouw Cyndi op het vliegtuig naar de Verenigde Staten, bijna 22 jaar nadat ze voor het eerst voet op Nederlandse bodem zetten. 'Ons vertrek heeft geen principiële reden en is geen kwestie van roeping', vertelt Viss, die op het moment van spreken nog tussen de verhuisdozen zit. 'Ik wil er geen grote woorden aan verbinden.
Ik ben nu 58 jaar en ga over een aantal jaar met pensioen. Dan ga je nadenken: in welk land wil je wonen?Wij hebben voor Amerika gekozen. Omdat ik nu aan een nieuwe uitdaging toe ben, leek het ons beter alvast de oversteek te maken, in plaats van eerst nog wat anders in Nederland te gaan zoeken en dan over een paar jaar te vertrekken.' Een mooie bijkomstigheid is bovendien dat het echtpaar Viss in Philadelphia dichtbij hun twee zoons en dochter komt te wonen.
Eind oktober nam Viss afscheid van de NGK Heemstede, waar hij negen jaar als parttime predikant werkzaam was. Maar dat is slechts de helft van zijn Nederlandse avontuur: hij zette zich op nog vele andere manieren in voor het kerkelijk én maatschappelijk leven in Nederland.
In januari 1990 zond de zendingsorganisatieWorld Harvest Mission het gezin Viss uit naar Nederland, met de bedoeling gemeenten te stichten. Ze konden daarbij bogen op tien jaar ervaring in Nigeria, waar ze op verschillende locaties de Nigeriaanse kerk hadden ondersteund.
In Amsterdam begonnen ze een nieuwe gemeente, De Hoeksteen, die in 1993 zijn eerste zondagse diensten begon te houden. Het was een bruisend project, waar mensen van tal van sociale achtergronden op af kwamen.
Helaas kwam de gemeente in 2003 door onvoorziene omstandigheden ten einde.
Viss was al sinds 2000 niet meer bij De Hoeksteen betrokken door persoonlijke problemen, die hem in de ziektewet deden belanden. Na een pauze hervatte hij het werken, maar in eerste instantie niet meer binnen de kerk. Hij begon als bijstandsconsulent te werken voor de Sociale Dienst Amsterdam. In 2002 werd hij echter ook binnen de NGK weer actief toen de NGK Heemstede hem als parttime voorganger beriep. Een job die hij bleef combineren met zijn werk als bijstandsconsulent en later met coachingswerk.
Gemeentestichting
Tijdens de drukbezochte afscheidsdienst van Viss in Heemstede spraken diverse betrokkenen de vertrekkend predikant toe. Onder hen Ds. SiebrandWierda, die Viss typeerde als 'katalysator, collega, coach en pionier op het gebied van gemeentestichting'.
Viss kan zich in die karakterisering wel vinden. 'Het pionierderige zit in mijn genen', zegt hij. En daar is zijn betrokkenheid bij gemeentestichting een goed voorbeeld van.
'Toen wij in Amsterdam begonnen, hebben wij ons heel bewust aangesloten bij reformatorische kerken, waar gemeentestichting toen nog onbekend was. Ik denk dat De Hoeksteen het eerste gemeentestichtingsproject was in reformatorische kring hier in Nederland.We hebben een deel geschiedenis geschreven.' Ook later bleef Viss bij gemeentestichting betrokken, al was het meer vanaf de zijlijn. Nu het begrip steeds meer in trek komt, denkt hij dat het hard zal gaan. 'De belangstelling groeit. Maar ik denk wel dat we als kerken een drempel over moeten. Iets nieuws krijgt altijd veel aandacht, maar wat dan? Hoe ga je het vorm en inhoud geven? Ik signaleer om me heen dat dat niet meevalt. Als kerken zijn we redelijk goed in vorm en inhoud, zolang het binnen de eigen muren is. Maar om ook vorm en inhoud te vinden in die beweging naar buiten toe, dat is lastiger.We moeten zoeken naar duurzaamheid. Overigens valt het me wel op dat de NGK als geheel niet bij gemeentestichting betrokken is. Ik ken geen projecten die echt vanuit de NGK zijn opgezet.'
De wereld
Een andere spreker tijdens de afscheidsdienst, ds. Jan Mudde, omschreef Viss als 'trendsettend pionier op het snijvlak van kerk en wereld'.
Nog zo'n thema waar Viss de twee decennia die hij in Nederland verkeerde veel mee bezig is geweest. 'Ja, ik vind het heel belangrijk', vertelt hij. 'Het is een stuk van mijn roeping. Voorgangers moeten in de wereld staan. Dat is bijna een vereiste. Zeker als je je gaat bezighouden met gemeentestichting.
En dat gaat verder dan het kijken van Pauw &Witteman en DeWereld Draait Door.' Volgens Viss zou een voorganger zich moeten 'onderdompelen' in de cultuur om hem heen. 'Zelf heb ik daar heel bewust ruimte voor proberen te maken in mijn leven. Ik werkte parttime in Heemstede, de andere 40 procent gebruikte ik om “in de wereld te staan”. In het begin als bijstandsconsulent en de laatste anderhalf jaar ben ik bezig met coaching van expats.
Niet-christelijke expats.' Maar ook als je fulltime als voorganger werkt, is het mogelijk heel bewust in de wereld te staan, denkt Viss. 'Een voorbeeld. Ik ben al zestien jaar lid van een Rotaryclub, met voornamelijk niet-christelijke leden. Je bent daar verplicht om iedere week te komen, waardoor je vrij diepgaande relaties opbouwt en een hechte band krijgt. Daar besteed ik heel bewust tijd en aandacht
aan. Het gaat uiteindelijk om de vraag: waar ontmoet ik de wereld?'
Aanscherpen
De laatste twee jaar lag het speerpunt van Viss ook sterk bij coaching. En dan niet alleen onder expats, maar ook binnen de kerk. Hij schreef zelfs een boek rond het thema, getiteld Samen Sterker. Het kwam in oktober uit. Viss: 'Het is geen handleiding voor coaches, maar een boek over hoe gewone mensen in het gewone dagelijkse leven elkaar kunnen aanscherpen.
Zoals men ijzer scherpt met ijzer.' Viss schreef het boek voor zowel christenen als niet-christenen, maar denkt dat het onderwerp in de kerkelijke praktijk, en helemaal in het pastoraat, veel aandacht verdient. 'In het pastoraat gaat het vaak om een luisterend oor en een schouder om op uit te huilen. Dat is mooi, maar je komt er niet verder mee.Wij vinden het nog heel eng om te zeggen: hoe kom je nu verder? Hoe kom je uit je slachtofferrol?
Om het even ongenuanceerd te zeggen.' Zelf heeft Viss er de afgelopen tijd wat mee geëxperimenteerd in het pastoraat, maar dat waren slechts de eerste stappen. Hij hoopt dat de benadering in de toekomst breder toegepast zal worden.
Vruchtbaar
Uiteraard gaat Viss' vertrek ook met de nodige weemoed gepaard. 'Je bent diep geworteld in Nederland en je moet vriendschappen opgeven. Dat is nooit leuk. En eerlijk gezegd: ik geef ook een stuk status op. Hier ben ik bekend en weet men wat ik kan, daar begin ik weer terug bij af. Maar dat is niet erg.We hebben hier prachtige jaren gehad, heel rijk.We zijn dankbaar dat we hier mochten wonen en zowel mijn vrouw als ik denken dat we vruchtbaar gewerkt hebben.We zijn voldaan.' 'We kwamen hier in 1990 met een team om gemeenten te stichten. Drie stellen van dat team zijn overgebleven, waaronder wij. Alle drie hebben we ons diep geworteld in de samenleving en de kerk.We zijn heel actief en vruchtbaar geweest. Ook al was het op een heel andere manier dan we dachten toen we hier kwamen...'
In Philadelphia legt Viss zich verder toe op zijn coachingswerk. Ook hoopt hij ergens in de kerkelijke wereld aldaar een plek te vinden. Of hij nog eens terugkomt in Nederland? 'Ik hoop het wel. In het kader van mijn coaching denk ik regelmatig terug te komen naar Europa. Ik zou dan ook iets kunnen betekenen voor de kerk.
Bijvoorbeeld helpen bij bezinningsdagen van kerkenraden of bij het opzetten van meer gemeentestichting in de NGK. Of bij ondersteuning van studenten en jonge dominees. Ik zou het heel graag doen.'
| De websites van Norman Viss Persoonlijke website: www.normanviss.nl. Weblog: normanviss.wordpress.com. Het boek Samen Sterker: samensterkeronline.nl. Coachingswerk voor expats: isolatedinternationals.com |