Het diepste verlangen van de mens is er niet te zijn
1980-01-04
In Hervormd Nederland van 3 november staat een artikel van Wim Hazeu naar aanleiding van de nieuwe verhalenbundel "Vijf manieren om een oude dame te wekken" van Willem Brakman.- Jaargang 24
- nummer 1
Het artikel heeft de titel die hierboven staat. Willem Brakman is een bekend schrijver, hij is afkomstig uit een gereformeerde familie. Deze afkomst blijft in zijn bo eken 'doorspelen', hetgeen ook bij andere schrijvers wel voorkomt.
Bij Brakman is er echter een gedachtegang die wat moeilijk is te volgen. Voor mij tenminste, misschien snapt m'n buurman Hoekstra (Opbouw-buurman wel te verstaan) het allemaal wel. Hij weet tenslotte van literatuur meer af dan ik. Brakman zegt dat in zijn jeugd de elementen God, dood en liefde op een merkwaardige wijze met elkaar verstrengeld zijn geraakt'.
Bij zijn oude grootmoeder, die al met een been in het graf stond (de dood) was een statenbijbel met o.a, een plaat van Christus aan· het kruis (God). De gezichtsuitdrukking van de stervende Jezus was heel sterk lijkend op die van liefdesvervoeringen op de platen van ... tijdschriften' van thuis (de liefde).
Brakman zegt vervolgens dat hij in zijn boeken steeds probeert die drie elementen uit elkaar te rukken teneinde ze 'daarna in een zinvoller en uiteraard veel gezonder ...maar toch in een ander verband weer opnieuw te zetten'. God, dood en liefde moeten dus in een beter verband komen te staan dan wat Brakman er zich van herinnert uit zijn jeugd. Maar wat gebeurt er dan? Hoe doet hij dat?
Hoe wil hij nu zijn gedachten laten doorwerken in zijn boeken?
De schrijver van het artikel formuleert het antwoord als volgt:
Me dunkt, wel een thematiek om in romanvorm over uit te pakken. Wie ziet de grote, epische, vertellende romans daarover niet voor zich? Brakman echter sublimeert de thematiek tot verhalen over ándere, fictieve en bestaande, personages met wie, vooral in zijn korte verhalen, ogenschijnlijk weinig gebeurt. Schil voor schil pelt hij de motieven af die de personages hebben gemaakt tot wat zij zijn. Hij is op zoek naar hun troebele, meerduidige of verborgen motieven, Olmuiteindelijk tot de conclusie te komen dat het onmogelijk is de ware aard van de mens te ontdekken of het zou zijn meermalen uitgesproken thesis moeten zijn dat het diepste verlangen van de mens is om er niet te zijn (door mij cursief laten drukken - v.W.).
Het diepste verlangen van de mens is er niet te zijn...
Het is wel een triest beeld dat Brakman hier van de mens geeft, een schril contrast met wat de bijbel over de mens zegt. De mens is immers juist geschapen om te léven, om er wèl te zijn en om er te blijven. Er ... dat is hier op aarde en straks op Gods vernieuwde aarde.
Ik ken bejaarden 'die er naar verlangen er niet meer te zijn, die er naar verlangen om te sterven, die daar om bidden, maar die in dat verlangen verder denken dan de dood, vast gelovend dat ze er ééns toch weer zijn zullen. We geloven immers de wederopstanding van het lichaam?
De grote dag begint te dagen, ons leven bloeit in Gods genade, in Jezus, eersteling der doden, wordt alles veelbelovend.
Hij vervult ons met wat Hij deed, wij verheugen ons in Zijn Geest, wat zich in liefde aan Hem hecht brengt Hij voorgoed terecht.
In dit lied van Rans Bouma klinkt een andere toon door. God brengt voorgoed terecht, en daarom hoeven we niet te verlangen er niet te zijn. Want hier op deze aarde zijn we iets, zijn we mensen met een identiteit. We zijn hier geen anoniemen, maar mensen met een afkomst en een toekomst.