KERSTVERSIERINGEN
1980-12-19
In alle landen, waarin het feest van Christus' geboorte gevierd wordt, bestaat het gebruik, daarbij het huis te versieren. Aan het einde van de "donkere dagen voor kerst", wanneer de dagen tot een minimum gekort zijn en reikhalzend verlangd wordt naar zon, licht, blijdschap, levensvernieuwing, daar vinden mensen elkaar terug in een feest van licht en levend groen. Dan worden huis, school en kerk opgetuigd met lichtjes en groen, met bloemen en geschenken. Dan worden vriendschapsbanden aangehaald, kerstgroeten uitgewisseld. Dan is ieder welkom bij ieder.- Jaargang 24
- nummer 48
De oorsprong van dit midwinterfeest ligt in het heidense verleden. We zullen wel moeten teruggaan naar het Germaanse joelfeest, want in de Scandinavische talen heet kerst nog joelfeest, jul; in het Fins is het joulu en in het Schots yule. (In Nederland hebben we er het woord joelen aan overgehouden. )
Zo heeft het gekerstende Europa het feest van Christus' geboorte op een geheel verkeerde datum geboekt. Want het liep bepaald niet tegen het nieuwe jaar, zoals de Herdertjes bij Nachte ons trachtten wijs te maken.
En het had niets te maken met het zonnewendefeest van Bonifacius' en Willibrords discipelen. Gideon zou die hele heidense soesah vermoedelijk in stukken hebben gehouwen. Maar Paulus zou er wel een aanknopingspunt voor zijn preken in gevonden hebben. Zo deden het ook Columba, en de Europese apostelen. Die trachtten het bestaande feest een nieuwe inhoud te geven; zo trachtten ze heidenen met listigheid te vangen.
Zo lang wij het hoogfeest naar de Schriften vieren, zo lang wij de Christus der Schriften aanhangen, kunnen we van de volkse gebruiken zeker ons genoegen beleven. De uiterlijkheden van feestversiering, geschenken, open haardvuur en kaarslicht kunnen een gezin, kunnen familie en vrienden, heerlijk samenbinden. En we zijn er in dit Angelsaksische land blij mee - al heeft heel die kerstdrukte niets uit te staan met Christus' eerste stap van vernedering terwille van ons.
Vandaag dus wat informatie over de achtergrond van de wereldse kerstfeestviering, bizonder de versieringen. De Britse Posterijen, beroemd om hun postzegels, ontwierpen dit jaar een serie zegels, waarbij de kerstversiering centraal staat. Men bood ons daarbij een stukje documentatie, dat wij voor u vertaalden en hieronder weergeven. "Kersttijd", zo beginnen de Britse Posterijen, "Kersttijd is voornamelijk een feest van de hoop.
Het is de tijd van blijdschap, van het versieren van huizen met groen en bessetakken en kleurig ornament; van open vuren en kaarslicht; van het uitdelen van geschenken; van huiselijkheid en blijde kinderogen; van kerstmenu's en spelen; van kleding, uitgaan en visite. Het is de tijd dat christenen de geboorte van de Heiland en van een vernieuwd geloof vieren - en het geeft de tijd aan dat de zon weer aan kracht gaat winnen.
De kerstversiering is niet in de Victoriaanse tijd ontstaan, al heeft deze met haar vernieuwing en enthousiasme de kerstgewoonten sterk aangemoedigd.
De kerstboom werd in Engeland pas vermeld aan het eind van de 18de eeuw, maar de populariteit begon tegen 1840, toen prins Albert (de Duitse gemaal van koningin Victoria) hem in het koninklijk gezin bracht. De versierde jonge den kwam al gauw centraal te staan in de kerstversiering en is nog steeds populair.
Er is een verhaal dat de kerstboom eigenlijk door Maarten Luther aan het begin van de 16de eeuw werd ingevoerd. Op een kerstavond was hij zo getroffen door de schitterende sterren, de sneeuwen bevroren dennebomen in het maanlicht, dat hij - om een idee te hebben van de "sterrelucht van Bethlehem in de heilige nacht" een boompje in huis haalde en het met kaarsen versierde, om het sterrelicht te geven. Onder de boom ze He Luther een kribbe met de figuren van Jozef, Maria, het kind Jezus en diverse dieren.
Voor de tijd dat de kerstboom de huizen binnenkwam (dit wordt voor de Elzas als 1605 gedateerd) waren er in sommige landen houten piramides 1), versierd met kaarsen en vruchten, die oude tovermidelen zouden betekenen voor de wedergeboorte van de zon en voor een overvloedige oogst in het nieuwe jaar.
In de middeleeuwse misteriespelen 2) verbond een met appels versierde denneboom de tuin van Eden met Christus' geboortedag. Het Duitse volk bracht de "paradijsboom" in zijn huizen en begon hem, behalve met appels, op te tuigen met religieuze koeken 3) en gekleurde papieren bloemen.
Tenslotte werden de appels vergulde vruchten en noten, de wafels werden vervangen door bonbons, die na het aftakelen van de boom op Driekoningen werden gegeten. Speelgoed en kleinoodiën werden toegevoegd en de vruchten werden victoriaanse glazen figuren, die jaarlijks opnieuw gebruikt werden. Kleine electrische kaarsjes in alle kleuren kwamen in de plaats van de ietwat gevaarlijke waskaarsen en het is vandaag gebruikelijk, de verlichte kerstboom voor het raam te zetten om aan ieder te tonen. Misschien mag dat laatste gezien worden als gebaar van vriendschap en groet aan de voorbijgangers - want het was in sommige landen gebruikelijk, om kaarsen voor het raam te zetten teneinde ieder, vriend of vreemde, welkom te heten. 4)
In Engeland was - in de dagen voor de kerstboom - mistletoe 5), opgehangen in kransen, tak of tros, de centrale kerstversiering. Het kerststukje (waaronder gekust mocht worden) was een knappe constructie van bogen, die samen een bol vormden, versierd met groen, kaarsen en linten. Appels en sinaasappels werden er aan gehangen en de mistletoe daaronder bevestigd,
De gewoonte elkaar te kussen onder de mistletoe zou van Engelse oorsprong zijn - misschien een gebaar van vrede, mogelijk een overblijfsel van zekere vrijheden, bij vroegere volksfeesten toegestaan. De meeste mensen hangen nog een tak mistletoe op een punt, waar men elkaar gemakkelijk passeert.
Deze geheimzinnige plant werd door de Druiden 6) als heilig beschouwd, daar hij geneeskrachtig heette. Voor hen was de plant een symbool van de zon, van vrede en welvaart.
De oorsprong van het gebruik om huizen en kerken te versieren met groen is verborgen in de schoot der historie. Elk groen dat in het donkere seizoen fris blijft is een belofte van voortgaand leven. Sommige soorten als hulst, klimop en mistletoe, die alleen in de winter vrucht dragen, betekenen een overwinning van de vruchtbaarheid op de elementen.
De luxe en de verscheidenheid aan groen in de kerstversieringen verminderde in de victoriaanse tijd. De geurige rosemarijn werd eens de ereplaats gegeven - maar ze wordt, evenals de kerstroos, de geurige mirt, de laurier, taxis en buksboom, vandaag zelden gezien. Toch is de hulst, voornaamste van alle groene struiken, nog steeds zeer in trek en er is een toenemend gebruik, om een krans van hulsttakken met een kleurig lint aan de voordeur op te hangen.
In de tweede helft van de 19de eeuw gingen de armen papieren versieringen gebruiken: papierslingers en serpetines namen de plaats in van de guirlandes, gemaakt van kleine stukjes groen in een stevige streng gebonden.
Lompe, veelkleurige papieren klokken doen zwijgend denken aan de tak van kerkklokken, die op kerstrnorgen zo blijde kunnen luiden, en knalbonbons met papieren mutsen verhogen de feestvreugde.
Het versieren van huis, werkruimte, kerk en school, straat en markt, draagt niet alleen bij tot de vreugde van het jaarlijkse feest, maar wenst ook allen een "Blij Kerstfeest". Want de meeste mensen, van welk geloof ook, worden getroffen door de schone geschiedenis van de geboorte en aanvaarden de boodschap van de engelen: vrede op aarde, liefde tot de mensen."
Tot zover de publicatie van de Britse Posterijen. De vijf postzegels van 1980 geven vijf details van kerstversieringen weer: een denneboompje met ster in tinten groen en blauw - een brandende kaarsengroep met appels en klimop in rood en groen - de mistletoehanger met appels in geel en bruin - papieren slingers met klokje en groen in geel en blauwen tenslotte de hulstkrans met glazen hangers in rood en groen.
Blijde kerstdagen gewenst, gelukkig nieuwjaar.
1) denkt u hier ook aan huisaltaren? - 2) misteriespelen heeft niets met mysterie, alles met ministerie te maken; ze vormden een zichtbare uitbeelding van de Woordbediening - 3) U kunt hier denken aan de vruchtbaarheidskoeken uit Jer. 7: 18 en 44 : 19; maar evenzeer aan onze taaipoppen en speculaaskoekjes - 4) zoals wij de buitenlamp aandoen als we bezoek verwachten en zoals wij van een rosse buurt spreken - 5) vogellijm of maretak - 6) vroegere Keltische priesters in Gallië en Brittanië.