Naar een bont palet van kerkelijk werkers
2008-09-26
Werken in een achterstandswijk als een soort voorpost van de kerk. Of juist als coördinator van de kleine kring, gemeentestichter of jongerenwerker.- Jaargang 52
- nummer 19
Een HBO-theoloog lijkt te kunnen wat het schaap met zijn vijf poten nooit voor elkaar kreeg: concentratie op een deelgebied van het (rand)kerkelijk werk. Dat hoorde ik terug in de verhalen van 7 HBO'ers en 3 studenten van de Theologische Universiteit van Apeldoorn.
Algemeen leefde de verwachting dat universitair en HBO--geschoolden elkaar op een hele goede wijze kunnen aanvullen in het kerkelijk werk. De grondigheid en het overzicht van de één en de specialisatie en praktische insteek van de ander geven veel mogelijkheden tot vruchtbare samenwerking, zo was de gedachte. TU en HBO als hand en voet. Veel nieuwe kansen ook en daarvan wil ik in dit artikel graag iets laten zien.
Binnen de gemeente
De diversiteit in werkveld van de HBO’ers is dus een boeiende kantsoms binnen de kerk, maar vaak er buiten. Peter van Genderen (44) zit ‘binnen’ en is voor 50% in dienst als stafwerker van de NGK Houten. Hij is de enige stafwerker niet, want naast Dick Westerkamp als predikant zijn er in totaal vier - ook in pastoraat, muziek en jongerenwerk. ‘Dat vult elkaar prachtig aan’, volgens Peter. Hij houdt zich bezig met de kerngroepen, zo’n vijftig in totaal. ‘Belangrijk bij die kleine groepen is de goede visie, de aansturing, de kwaliteit van de groepsleiders en ook de regelmaat waarin de groepen bijeen komen. Eens in de veertien dagen, minder kan eigenlijk niet’.
Peter werkt voor 50% bij de NGK en dat is volgens hem ook wel het minimum om goed te kunnen functioneren.
Daarnaast heeft hij een eigen bureau als mediator. ‘Die twee banen zijn pittig, maar aan de andere kant zijn ze over en weer heel toepasbaar’.
Terugkijkend vertelt Peter dat hij altijd al graag met mensen werkte. Op een gegeven moment groeide zijn verlangen naar onderbouwing van zijn geloof. De Evangelische Theologische Hogeschool (Veenendaal) gaf goede parttime kansen. ‘Heel sterk was daar dat de Bijbel in alle onderdelen van de studie zo’n centrale plek had.’ Gevraagd naar de financiële regelingen rond HBO-werkers in de kerk, gaf Peter aan dat er op dit punt kerkelijk nog weinig centraal geregeld is (zoals bij predikanten de SEV).
Gemeentestichting
Jurjen ten Brinke (30) werkt een beetje binnen-buiten als gemeentestichter in Amsterdam-Noord. Hij studeerde in Wageningen, deed daarna zijn HBOtheologie (C.G.O. van de Gereformeerde Gemeente), werkte bij de stichting Gave en kwam daar veel in aanraking met (werk onder) asielzoekers.
Die praktijkervaring komt nu zeer van pas bij zijn werk in de zendingsgemeente van Amsterdam-Noord, waar je de gepromoveerde onderzoeker aan de VU, de illegaal, de prostitué, de vader van een leuk gezinnetje, de alleenstaande moeder en de tieners en kinderen van de straat gebroederlijk naast elkaar vindt. Eigenlijk predikantswerk, prekend en dopend, al went de aanspraak ‘dominee’ nog niet echt. Heb je langs zo’n HBO-weg en veel praktijkervaring meer mogelijkheden voor dit soort werk? Jurjen: ’Laat ik beginnen met te zeggen dat ik heel blij ben met het denkwerk van theologen zoals Siebrand Wierda en Stefan Paas, hier in Amsterdam. Daar kan ik mee aan het werk. En dat werk is een mix van pastoraat, maatschappelijk werk en gewoon naast de mensen lopen.
Afgestuurde theologen krijgen in de gemeente veel meer met verwachtingspatronen te maken waar ze aan moeten voldoen, een soort format. Ze worden de studeerkamer ingestuurd, terwijl ik heel goed let op de huis-aanhuis bladen en de locale TV’.
Jurjen is heel dankbaar, dat God hem en zijn gezin gebruiken wil in zijn dienst: ‘We hebben voortdurend ‘open huis’ en dat
vraagt veel. Maar het is zó fantastisch om er met je neus bovenop te staan als God werkt!’
Voorposten
Marja Hanemaaijer (47) werkte vele jaren als praktijkverpleegkundige, waarbij ze zich geregeld afvroeg: ‘Ik geef wel allemaal adviezen waardoor mensen misschien wat langer leven, maar misschien is het nog waardevoller als ze God leren kennen’. Een kleine tien jaar geleden begon ze aan de Evangelische Theologische Academie en kreeg veel bijbelse basis voor haar geloof. Pastoraal stak ze veel op tijdens de stage in eigen gemeente bij Alex Boshuizen. Ze werkt inmiddels een paar jaar als vrijwilliger op een missionair project in de Haagse Zeeheldenbuurt en hoopt dat er in Leiden ook zo’n project komt. Het missionaire krijgt vorm in buurt-BBQ’s, kinder- en tienerclubs, buurtenquêtes en sportactiviteiten (waar veelal allochtone jongeren aan meedoen) en een wekelijkse maaltijd en viering (voor buurtbewoners).
Wat is het om te werken op zo’n voorpost?
Marja: ‘De kerken zijn doorgaans behoorlijk naar binnen gericht. Het is dus heel goed dat er missionaire gemeenschappen komen als een soort voorposten van de kerk. De kerken hoeven dan niet plotsklaps heel anders te worden (wat ook niet zou lukken), maar kunnen nu, verbonden met zulke missionaire projecten, groeien in openheid.
Bijvoorbeeld door wat vrijwilligers uit de traditionele kerk in zulke projecten meemaken.’ Marja is heel positief over de samenwerking tussen theologen van universiteit en HBO.
‘Misschien heb je zelfs wel MBO-theologen nodig, die in woord- en denkniveau nog weer wat dichter bij de mensen staan die we tegenkomen’.
In de aanloop
Ynse de Vries (26) en Gert Knijnenberg (29) studeren allebei nog aan de Gereformeerde Hogeschool Zwolle.
Ynse liep vast in de studie (Sociale Geografie en later PABO), maar al werkend kwam het verlangen op om theologie te gaan studeren. Het werd HBO – ‘meer interesse in mensen dan in boeken’. Ynse: ‘Het kwam eigenlijk doordat een vriend van me ‘echt’ ging geloven en sterk veranderde. Dat had uitstraling. Voor mij was dat de eerste stap in het proces dat ik God gevonden heb’. In Zwolle vindt Ynse (net als Gert) de persoonlijkheidsvorming een heel sterk onderdeel in het studiepakket.
Ook genoot hij van de stage jongerenwerk, pastoraat en gemeenteopbouw in NGK Houten. Hij werkt parttime bij het Leger des Heils (in de daklozenopvang) en ervaart daarin Gods leiding.
Of hij zelf nog eens in het kerkenwerk terecht zal komen, laat hij rustig open. Ynse verwacht wel dat in de toekomst HBO-theologen een deel van het domineeswerk zullen overnemen.
Gert Knijnenberg werkte negen jaar in het leger en is nu teamleider/jongerenwerker in het lokale werk van Youth for Christ in Zwolle. Hij komt vaak langs diaconale weg in contact met jongeren. De uitdaging is hoe je ze in die relatie kunt toerusten als ze aangeven belangstelling te hebben voor het christelijk geloof.
Gert geeft toe dat hij in eerdere jaren wel eens gefrustreerd was over het kerkelijke gedoe, maar merkte op een gegeven moment dat zijn frustratie plaats maakte voor passie.
Hij ziet de HBO’er als praktischer en projectmatiger, de predikant academischer en meer theologisch geschoold.
Gert ziet samenwerking dan ook positief in.
Bij dat laatste sluit Nienke van Heusden (22), als derdejaars studerend aan de Christelijke Hogeschool Ede, zich graag aan: ‘Het is goed als de predikant er in een gemeente niet alleen voor staat. In de kerk is veel aan de gang. Van predikanten wordt veel verwacht (en gevraagd)’. Ze vindt het gevaarlijk om HBO en TU tegen elkaar uit te spelen. Zelf sprak haar (na een EH basisjaar) de combinatie van ‘het sociale en het geloof’ bijzonder aan en daarom werd het Ede, overtuigd dat God haar weg verder zal leiden.
Breed-oecumenisch
Een breed spectrum aan HBO’ers dus.
Datzelfde kun je zeggen van de opleidingen, die lopen van stevig gereformeerd, evangelisch tot breed oecumenisch. Reinier van den Berg (48) zocht verdieping in achtergrond en pastorale vaardigheden bij zijn ouderlingenwerk in de Tehuisgemeente in Groningen.
Reinier: ‘Het was ook wel vanuit de vraag: zou ik meer kunnen betekenen voor anderen pastoraal/ gemeentelijk. Die vraag speelde al langer, ook al heb ik veel plezier in mijn werk als reclame ontwerper en kunstschilder’. In 2007 begon hij in Leeuwarden en werd verrast door de breedte van de oecumenische theologie.
‘Er is veel nadruk op spiritualiteit, maar de bronnen zijn heel divers, lang niet altijd christelijk. Ik heb me in het begin wel verwonderd over medestudenten die volkomen onbekend zijn met de Bijbel’. Reinier leerde er het meest op het punt van per soonlijkheidsvorming en het luisteren naar mensen.
Van HBO naar universiteit
Toch zijn er natuurlijk ook, die de keuze maakten voor theologie aan een universiteit. Judith Bouma (25) begon in Utrecht. Ze waagde de gok en had geen spijt. Ze hield van de studie met de talen, de historie en de grote denkers.
Eenmaal afgestudeerd wist ze niet precies hoe het verder moest, maar als catecheet in Zeist besefte ze: ‘Dit wil ik. Verder in de theologie en bovenal wil ik met mensen praten over God’. Judith studeert op dit moment in Apeldoorn (bij de NGP). Juist door de opkomende verscheidenheid aan kerkelijk werkers ziet ze voor zichzelf mogelijkheden: ‘Wat er voor mij in het verschiet ligt? Ik weet het niet. Maar ik zie het vol verwachting en vertrouwen tegemoet’.
Verdieping
Reinier Drop (26) kwam door een Alpha-cursus onder de indruk van het werk van God en wilde graag met twee benen gaan werken in het Koninkrijk van God. Hij studeert inmid-
dels als zesdejaars met veel plezier. Hij is ook positief over de NGP-inbreng in het studieprogramma (persoonlijkheidsvorming, mentorgesprekken, actualiteit). Reinier koos bewust voor de universiteit, vanwege de te verwachten grondigheid. Reinier: ‘Het is wel een lange studie met veel leren.
Misschien trekt dat ook wel een bepaald slag mensen, iets minder spontaan. Krijg je wel enthousiasmerende predikanten is dan natuurlijk de vraag’. Samenwerking met HBO-theologen ziet hij als positief en aanvullend.
Zelf werkt Reinier mee in het Youth for Christ project Villa Klarendal in Arnhem. Het is werk in een achterstandswijk met op zondagmorgen een heel laagdrempelige brunchviering.
Even weer wat anders dan de studie.
Fulltime predikant
Taco Postuma (25) deed een jaar Bijbelschool en moest toen kiezen tussen HBO en universiteit. Hij voelde niet zo voor de vrij snelle specialisatie binnen de HBO, en koos voor Apeldoorn.
Tijdens de studie groeide zijn belangstelling voor het kerkelijke werk. Deels kwam dat door impulsen van de theologie, deels ook vanuit de betrokkenheid bij catechese en jeugdwerk. Hij verwacht veel van de grote stage.
Taco werkt naast zijn studie bewust als teamcoördinator bij Centraal Beheer om te ervaren wat het is om dagelijks de gang naar de werkvloer te maken en op te trekken met collega’s – net als de doorsnee kerkmens.
Uiteindelijk hoopt Taco fulltime predikant te worden. De combinatie van parttime predikantschap met ‘gewoon werk’ ziet hij minder zitten. Taco: ‘Op die twee poten kun je niet het beste van jezelf geven’.
En verder
Zoals ik begon. Een rijk palet aan (toekomstige) kerkelijk werkers, instromend langs verschillende wegen.
Mensen met een open blik naar de toekomst. Aanvullend, vernieuwend, zowel naar binnen als naar buiten, goed voor de breedte en de diepte van het kerkelijk werk.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK van Amersfoort-Noord en redactielid van Opbouw.