Hoe Mozart, drama en de Bijbel ons leven vormen
2012-02-04
De Bijbel bestaat vooral uit verhalen. Bovendien, wat wisten ze in de tijd van de Bijbel van de vragen waar wij mee te maken hebben? Dus hoe kan de Bijbel gezag over ons uitoefenen als het om ons dagelijks leven gaat?- Jaargang 56
- nummer 3
Het is zondagochtend en langzaam stroomt de kerkzaal vol. Totdat ze vol is en uiteindelijk noodgedwongen overstroomt.
Onze gemeente groeit langzaam maar zeker uit ons gebouw. Op zondagochtend staat de kerkzaal altijd al overvol met stoelen. Maar de laatste maanden is het tijdens kerkdiensten bijna ‘normaal’ dat mensen in de hal zitten, of tegen het uitgifteluik van de koffie leunen. Niet echt gastvrij dus. En ook door de week is het vaak zoeken naar een gaatje in de agenda – we sporten, eten, vergaderen, oefenen, catechiseren en doen nog veel meer in ons gebouw.
We zijn sinds een tijdje dus op zoek naar een nieuw gebouw en we willen ons huidige gebouw verkopen.
Ons gebouw een moskee?
Een van de eerste potentiële kopers die zich aanbood was een groep uit de Marokkaanse gemeenschap. Ze wilden het gebouw gaan gebruiken voor allerlei sociale activiteiten, maar uiteindelijk betekende het ook, dat ons gebouw zou veranderen in een moskee. Soms vragen we ons af welke keuze God van ons vraagt. En dit was zo'n moment. Mogen we dit gebouw verkopen? – en aan wie?
Mag je je kerkgebouw verkopen aan mensen die er een moskee van maken?
De vraag riep verschillende reacties op in onze gemeente. ‘We hebben goede contacten opgebouwd met moslims de laatste jaren, dit is de vrucht.’ ‘Kijk eens naar die kerken die verbrand worden in Egypte!’ ‘Ze ontkennen toch Christus.’ Hopen wij niet op dezelfde gastvrijheid.’ En hoe ontdekken we hier Gods wil?
Het goede in bijna al die reacties was, dat mensen terugvielen op de Bijbel. Daarin vonden we elkaar en God. Maar, het riep natuurlijk wel de vraag op hoe je Gods Woord in zo'n situatie gebruikt. Want, er staat nergens in de Bijbel ‘Je mag je kerkgebouw aan die-en-die verkopen’, of andersom ‘Gij zult uw gebouwen niet van de hand doen aan...’ Dus hoe kan de Bijbel in dit soort situaties gezag op ons uit oefenen?
Beslissen in een gemeenschap
Allereerst is het belangrijk om te ontdekken, dat God ons uit genade heeft opgenomen in zijn huisgezin. De emoties die een moeilijke situatie of keuze oproepen zijn dan ook nooit louter persoonlijke emoties. Het is niet alleen ‘mijn blijdschap en zijn verbijstering’.
Het zijn de emoties van de gemeenschap als geheel, hoe divers ze ook zijn. Het is ‘we voelen ons zowel blij als verbijsterd’.
En onze keuzes horen ook deel uit te maken van ons leven in onderlinge verbondenheid.
In de Bijbel betekent liefde daardoor soms de vrijheid om geen gebruik te maken van je rechten. Je geeft je recht op schadevergoeding op uit liefde voor je vijand. Je geeft je recht op om alles te eten, uit liefde voor je broeder of zuster, die gelooft dat niet alle voedsel rein is.
Dit alles geldt trouwens niet alleen voor ‘kerkelijke’ of ‘geestelijke’ beslissingen, maar voor ons hele leven; met wie je vriendschap sluit, trouwt, je baan of wisseling ervan, je verhuizing. Allemaal beslissingen die ook de gemeenschap aangaan, soms in kleiner soms in groter verband.
Gemengde gevoelens
Ontdekken dat keuzes gemeenschappelijke keuzes zijn en meerdere gevoelens oproepen, maakt het op het eerste gezicht niet makkelijker. Is dit nu Gods wil of is het een verzoeking van de duivel?
Hoe kun je nu blij en verdrietig tegelijk zijn? Wat vervolgens helpt is de overtuiging dat onze adem in handen van God de Vader ligt. Of zoals Paulus schrijft: ‘wij weten dat voor wie God liefhebben, voor wie volgens zijn voornemen geroepen zijn, alles bijdraagt aan het goede.’ We mogen met onze gemengde gevoelens toch in alle vertrouwen en ontspannenheid tot onze Vader in de hemel bidden om ons leven te leiden. Hij wil het goede voor ons. God leidt ons leven, dat ligt in zijn handen. De allesbeslissende keuze is allang gemaakt.
En na het gezamenlijk gebed? Dan is er toch weer de verleiding om op zoek te gaan naar die ene Bijbeltekst...
Geen puzzelboek
Maar zo werkt de Bijbel niet. De Bijbel is geen soort puzzelboek waarin allerlei antwoorden verstopt zitten. Elke Bijbellezer ontdekt dat het belangrijkste genre in de Bijbel het verhaal is. En dat andersoortige teksten zoals wetten, toespraken en brieven vaak ook nog geplaatst zijn binnen verhalen. De Bijbel vertelt het goede nieuws dat en hoe Jezus Koning is geworden. Maar hoe kan een verhaal nu gezag hebben?
Samen improviseren
Tom Wright vergelijkt de Bijbel daarom met een muziekstuk. Stel je voor, dat een onbekend muziekstuk van Mozart ontdekt zou worden. Het muziekstuk bestaat uit vijf delen, maar het laatste deel ontbreekt. Zou dat muziekstuk dan toch uitgevoerd kunnen worden? Of alleen de eerste vier delen? Goede muzikanten zouden het laatste deel wel kunnen improviseren.
En hoe meer die muzikanten weten van Mozart, hoe meer ervaren ze zijn en hoe meer ze zich verdiepen in die eerste vier delen, hoe beter hun improvisatie.
Met andere woorden: hoe meer gezag Mozart over hen uitoefent.
Nu zegt Tom Wright, op die manier werkt het gezag van de Bijbel ook. De Bijbel is als een muziekstuk in vijf delen: Schepping, Val, Israël, Jezus en Nieuwe verbond. De eerste vier delen staan op schrift en God vraagt ons om het laatste deel op basis van de eerste vier en in het vertrouwen dat God ons leidt door zijn Heilige Geest te improviseren.
Volgende stap?
Deze inzet van Wright is zelf een improvisatie, van wat we meermalen in de Bijbel lezen. Aan het einde van zijn leven roept Jozua alle stammen van Israël bijeen.
En wat doet hij? Hij houdt een toespraak waarin hij vertelt, waar ze vandaan komen. Ze komen uit het land ten Oosten van de Eufraat. En, hij vertelt, met veel woorden, hoe ze nu hier in het Beloofde Land zijn aangekomen, met al hun omwegen en Gods bevrijding uit Egypte. En in dat verhaal accentueert hij een ding. Een thema geeft hij extra nadruk: jullie voorouders dienden andere goden (Jozua 24:2,14), maar God heeft jullie gered en dit geweldige land gegeven. En dan vraagt hij hen: ‘Nu zijn we op dit punt in Gods verhaal aangekomen, wat is jullie volgende stap?
Dien je de Levende God, of gaan jullie verder met de afgoden van jullie voorouders?’ In mijn woorden: dit is het verhaal tot nu toe, hoe improviseren jullie nu verder? Ik denk ook aan Nehemia 9, maar bovenal aan Jezus zelf. Na zijn opstanding laat hij zien dat alles wat er in de Wet van Mozes, bij de Profeten en in de Psalmen over hem geschreven staat in vervulling moest gaan (Lucas 24:44).
Maar wat is dat anders, dan dat Jezus Gods verhaal navertelt en laat zien, dat hij de held daarin is. En wat is er dan niet logischer, dan dat Jezus vervolgens tot zijn leerlingen zegt: ‘Nu jullie dit alles weten, is aan jullie de volgende stap.’ En hij stuurt ze erop uit om in zijn naam alle volken op te roepen om tot inkeer te komen.
Bijbel: script van het leven
Gereformeerde auteurs zoals Chester, Goheen en Vanhoozer hebben deze aanzet van Wright ook opgepakt (zie kader). De laatste twee gebruiken een andere metafoor, die van het drama.
En dat is ook een behulpzame vergelijking.
Want, pas wanneer je weet in welk stuk je speelt, en in welke scène de uitvoering is beland, heeft het zin om je af te vragen, wat je rol is en wat die van je vraagt. Wat we doen en welke keuzes we maken heeft meer te maken met onze identiteit in Christus en ons vertrouwen in onze Vader, dan met bewijsteksten of opdrachten die los van context en verhaal kunnen worden toegepast. De concrete aanwijzingen voor het dagelijks leven in het Nieuwe Testament die we op ons leven van nu willen toepassen krijgen pas zin binnen de context van Gods grote verhaal over de komst van zijn Koninkrijk.
Ik kan het ook anders zeggen: het gaat niet alleen om heilshistorisch lezen, maar vooral om heilshistorisch leven. Het gaat niet om individuele en atomaire beslissingen, het gaat om een gemeenschappelijk leven dat bepaald wordt door de hoop op het herstel van alle dingen onder de heerschappij van Jezus.
De drama-metafoor helpt om te zien, dat wij met anderen delen van de Bijbel bijna direct naspelen of uitspelen. Elke alledaagse maaltijd biedt de mogelijkheid om te zeggen: ‘Wat we nu doen, is wat Jezus deed...’ en vul maar in wat van toepassing is. Aan de maaltijd nodigde Jezus mensen uit deel te nemen in zijn boodschap van genade, gemeenschap, verzoening, redding en hoop. Je zou kunnen zeggen, dat al onze maaltijden daarmee op een bepaalde manier een sacramenteel karakter krijgen. Of, zo je wilt, geheiligd worden. Dat uitspelen heeft trouwens ook Bijbelse wortels. Pesachmaaltijd en Loofhuttenfeest bepaalden Israël jaarlijks 'real-life' bij haar identiteit als Gods bevrijde volk. En ik denk, dat doop en avondmaal bij ons ook zo kunnen functioneren: symbolen die de gemeenschap expliciet terug plaatsen in Gods verhaal.
En nu terug naar de praktijk
Hoe gaat het verder in Maassluis? Op dit moment zitten we nog in ons oude gebouw.
Voor onze gemeente is het besef dat we één gemeenschap in Christus zijn belangrijk geweest: we zijn samen ambivalent in onze gevoelens. Ook het besef dat God ons (let op, weer meervoud) leven leidt, heeft ontspanning gegeven.
Verkopen of niet verkopen? De vergelijkingen met muziekstuk en drama bieden natuurlijk geen instant-antwoorden.
Maar ze wijzen wel een weg. In een improvisatie kun je een verkeerde noot aanslaan of een onhandig akkoord kiezen.
Je kunt je medespelers op het toneel in een lastig parket brengen. Is dan alles verloren? Nee, wie geoefend is en zich wil blijven oefenen, wie zich wil onderwerpen aan het gezag van de Bijbel, het script, van Mozart, zal samen met zijn medespelers en onder leiding van de Dirigent, ontdekken, dat die dissonanten een plaats kunnen krijgen in het vervolg.
En dat is natuurlijk niet een vrijbrief om maar wat aan te rommelen, laat staan te zondigen. Nee, het is een inzet die ons aanspoort om met hart, ziel en lichaam God lief te hebben en ons aan zijn gezag te onderwerpen.
Pieter Kleingeld is predikant in de NGK Maassluis en Missionair Consulent van de NGK.
| Verder lezen en luisteren Op internet staan allerlei artikelen en mp3's van Wright, Chester, Vanhoozer en Goheen. Een groot deel ervan is toegankelijk voor wie Engels verstaat of leest. Wat vertrekpunten: • http://www.ntwrightpage.com; mp3's, videos, tekst van Tom Wright • http://www.theopedia.com/Kevin_Vanhoozer; mp3's van Vanhoozer. • http://www.biblicaltheology.ca; de website van Goheen en Vanhoozer • http://vimeo.com/24554504; korte, ‘ongelikte’ maar duidelijke introductie van Tim Chester over voedsel en Gods verhaal. Voor dit artikel heb ik gebruik gemaakt van de volgende boeken: • Tim Chester, A Meal with Jesus – Discovering grace, community & mission around the table (goed leesbaar en praktisch) • Craig Bartholomew and Michael Goheen, The Drama of Scripture – Finding our place in the biblical story (goed leesbaar) • Kevin Vanhoozer, The Drama of Doctrine, A canonical-linguistic approach to Christian theology (academisch) • N.T. Wright, The New Testament and the People of God (academisch, maar leesbaar) |