Zijn alle godsdiensten gelijk?
1980-05-16
c. Christianity is not good views, but good news.- Jaargang 24
- nummer 20
Dit Engelse citaat is van een zendeling die daarmee de kern van het christelijk geloof aanduidde: het christelijk geloof is (in zijn wezen) niet een goede visie, maar goed nieuws. (Leslie Newbegin), Wij zouden in dit artikel ons vanuit de vraag: zijn alle godsdiensten gelijk? laten terugwerpen op onszelf.
Wat is de kern van óns geloof?
Het bovenstaande citaat geeft ons daarbij de goede hulp. Want inderdaad: het meest kenmerkende van het christelijk geloof is dit dat het de wereld is ingegaan als "evangelie".
Het woord "evangelie" is het beste geschikt om er de hele bijbel mee aan te duiden. Evangelie nu betekent: goed nieuws. De apostelen zijn de wereld ingetrokken als herauten. Het woord 'evangelie' of 'tijding' of 'boodschap' zijn woorden die in Nieuwtestamentische tijden ontleend zijn aan het normale wereldse spraakgebruik. Men draaide in die tijd niet de radionieuwsdienst aan, of keek naar het journaal, maar men was voor goed (of slecht) nieuws afhankelijk van herauten die te paard het rijk rondtrokken en daar hun boodschap verkondigden. In tijden van spanningen werd er naar de komst van deze heraut uitgekeken. Men wist dat barbaren het rijk waren binnengedrongen en nu was het de vraag: zouden de keizerlijke legioenen in staat zijn de inval van de barbaren af te slaan? Zo niet dan wisten al de burgers dat binnen korte of langere tijd ook hun eigen stad zou worden belegerd en te val gebracht... Wij kunnen ons voorstellen met hoe grote spanning de burgers van die stad naar dit nieuws van de heraut hebben uitgezien: als hij het marktplein opreed en de handen in triomf omhoog hief en uitriep 'wij hebben gewonnen' dan wist het volk dat het het leven weer voor zich had - en het brak los in gejuich, maar als de heraut het hoofd liet zakken en zei: "de slag is verloren", dan wist het volk dat de dood nabij was en ging het terneergeslagen naar huis.
Het woord dat in deze berichtgeving via de heraut centraal stond, dat heeft de Here Jezus zelf en hebben later de apostelen overgenomen om er het wezen van hun boodschap mee aan te duiden. Hun 'leer' was niet een diep doordachte levensfilosofie à la de Grieken ook al kan je er diep over nadenken, hun onderwijs was niet naar de kern een ethisch reveil, ook al vloeide er wel een heel bepaalde stijl van leven uit voort, hun boodschap was evangelie: goed nieuws - naar zijn kern een herautenboodschap over iets wat buiten ons is gebeurd, op een heel speciale plaats en op een precies aan te geven moment: en dàt wat daar gebeurd is, is iets wat van allesbeslissende betekenis is van mijn leven: leven of dood hangen van dat gebeuren af!
Hier ligt de kern van het christelijk geloof: het is evangelie. Dáár in Jeruzalem toen en toen is de overwinning betaald op die machten die mij en ieder mens in de greep houden (Rom. 8 : 2). Hoe krijg ik deel aan die overwinning, hoe laat ik die doorwerken, en mij erbij inschakelen, dat zijn de centrale vragen voor iedere christen.
Dat betekent dat in zeker opzicht het christendom maar nauwelijks een religie valt te noemen. Het is zozeer aan de aarde en haar geschiedenis verbonden dat het eerder behoort bij de historische bewegingen. Het is zo weinig geconcentreerd op de vraag: wat ik moet doen om God te vinden ... dat het nauwelijks religieus mag heten. Alles draait rondom de goede tijding: wat de Heer heeft gedaan om ons van onze vijanden te verlossen en die- overwinning is historisch dateerbaar en geografisch aanwijsbaar. Dat goede nieuws uit Jeruzalem is de kern van ons geloof.
Dat stelt ons al direct voor enkele grote moeiten als wij ons geloof vergelijken met dàt van andere godsdiensten: want het eerste wat wij vragen is: hebben zij hiervan ook gehoord? Zo niet, zien zij dan misschien ook niet naar dit nieuws?
Of hebben zij andere wegen gevonden om de machten die de mens in de greep houden (zonde en dood) te overwinnen? Wie op dit punt doorvraagt zal stuiten:
a. op een totaal verschil wat betreft de heilsweg. Bij alle niet-christelijke godsdiensten wordt de heilsweg beheerst door de vraag: wat de mens moet doen om tot God en het heil op te klimmen: de Joden via de wet, de Mohammedanen via de 5 religieuze plichten, Boeddha via het achtvoudig pad.
Terwijl de kern van het Evangelie ons een omgekeerde weg wijst: Wat God heeft gedaan om ons te bereiken - wat Hij als de Koning .gedaan heeft om ons van de barbaarse machten te bevrijden - Joh. 3 :16: want alzo lief heeft God de wereld gehad dat Hij zijn Zoon gezonden heeft... Hij heeft zich naar ons uitgestrekt en wij behoeven voor die overwinning niets te doen - ze is buiten ons om betaald: wij behoeven ze alleen maar wáár te laten zijn. Dat is alles. Dat is geloof.
b. Deze benadering van het christelijk geloof vanuit het woord evangelie laat ook zien hoe uniek de bijbelse visie op God is. De God van de bijlbel is niet "de onbewogen Beweger" van Aristoteles die alles in beweging zet, maar zelf onbewogen blijft. Integendeel Hij staat in vlam en vuur voor zijn wereld (Ps. 18). Hij is ook niet de Strenge Rechter die wacht tot wij aan z1jn voorwaarden hebben voldaan tot Hij ons te hulp komt (de Farizeeën ... ). Hij is evenmin de grote Horlogemaker,. zoals de denkers van de Verlichting (Lessing e.a.) van Hem dachten die heel de wereld als een reuze uurwerk heeft gemaakt en opgewonden om haar nu te laten aflopen naar eigen wetten. De God van de bijbel is ook geen onpersoonlijke alles omvangende macht zoals het Oosten denkt van God, Hij is juist hoogstpersoonlijk betrokken op Zijn wereld - zich inzettend voor Zijn mensen in een heilige liefde. Hij heeft zich in Zijn Zoon in hun geschiedenis gemengd, ook al was dat een geschiedenis van rebellen - en hij heeft de Vijand, de Tegenspeler onttroond op een wijze die ieder verbluft nl. door Zich aan hem gewonnen te geven. Zo heef t Hij in onze geschiedenis - in onze geografisch bepaalde wereld van binnen uil de Boze overwonnen.
Een God als een Koning, die Knecht werd om ons allen heel persoonlijk te kunnen omarmen dat is de kern van de bijbelse leer van God. Het zijn deze verschillen die ons een antwoord in de mond leggen op de vraag: zijn àlle godsdiensten gelijk? Het christelijk geloof wordt gekenmerkt door een unieke proclamatie, een unieke heilsweg, en een heilsweg, en een unieke zelfopenbaring van God. Omdat wij dit evangelie, met deze heilsweg en deze God niet ontmoeten in andere godsdiensten blijft het antwoord op de vraag: zijn alle godsdiensten gelijk?
negatief. Neen zij zijn niet gelijk, ook niet naar wezen of kern.
Ik las in een duits tijdschrift van een openbaar debat dat een evangelisch christen dr. Friso Melzer pas geleden in India hield met een Brahmaan. Hij bedacht argument op argument om de uniekheid van het christelijk geloof aan te geven. Maar steeds kwam de Brahmaan terug met het antwoord: dat geloven wij ook - ook bij ons leven deze geloofsvoorstellingen enz. Tenslotte raakte dr. Melzer van zijn stuk en liet zich vrij plomp en rechtstreeks de opmerking ontvallen: maar "what about Jesus Christ?", maar wat zegt u dan van Jezus Christus?, waarop de hindoe antwoordde: "ja dat is waar, die hebben wij niet"…(Offensive 80, 2, blz. 89). Zo kort kan inderdaad heel het verschil tussen het christelijk geloof en de andere godsdiensten worden aangeduid, Want het is juist de 'kennis van Jezus, die ons brengt tot een heel ander besef van de wereld als geschiedenis, een omgekeerde heilsweg en een persoonlijk God. Dat komt alles samen in Hem, die gezegd heeft: Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Hoezeer Hij verschilt van de God van de Hindoe's dat moge tenslotte blijken uit de volgende anekdote, die ik aantrof in het boekje van Verkuijl (a.w. 113): in een opstel van ds A. Pos over het Hindoeïsme vertelt hij hoe hij eens het huis van een hindoe betrad. In dit huis zag ik twee platen. Op de éne plaat zag men Krishna (de voornaamste godenverschijning van de hindoe's) in het spel der liefde met zijn geliefde Radha, hangende in een schommel, zoekende naar liefdelust.
Op de andere plaats zag men Jezus afgebeeld aan het kruis op Golgotha in liefdepijn stervende tot onze verlossing. Onder beide platen was het cynische woord geschreven: "Both are hanging", Beiden hangen ze. Ds Pos voegt daaraan toe: Nooit zag ik zo duidelijk het afgronddiepe verschil tussen Krishna en Jezus Christus.
Intussen, ook al zijn wij wel een stap verder gekomen bij de beantwoording van de vraag of alle godsdiensten gelijk zijn, toch wil ik het bij dit artikel niet laten. Ook vanuit de uniekheid van het christelijk geloof blijft de vraag belangrijk: hoe moeten wij dan aankijken tegen de wereld van godsdiensten rondom ons? Is de verhouding tussen hèn en het christelijk geloof er een tussen dag en nacht? Is heel de wereld van religies buiten het christelijk geloof aan de macht van de Boze overgeleverd? Er zijn tijden geweest dat christenen zich uitsluitend door dit zwart-wit denken lieten leiden. Al heel vroeg in de kerkgeschiedenis heeft Tertullianus suggestief gevraagd: wat heeft Jeruzalem gemeen met Athene? Geen enkel ander antwoord verwachtende dan: "niets!" Christenen uit de traditie van de Reformatie hebben zich bij dit zwart-wit denken meestal goed thuis gevoeld. Toch zijn er ook vanouds wel antwoorden gegeven die meer de harmonie dan het conflict benadrukten.
De vroeg-christelijke apologeten zagen de Logos aan het werk in alle andere godsdiensten. De R.-Katholieke christenen voelen zich meer in dit klimaat van denken thuis. Daar zijn de andere godsdiensten haast gelijk aan het O.T.: een soort van voorbereiding vóór de ontvangst van het Evangelie van Jezus Christus dat àfmaakt wat zij al begonnen te geloven of vermoeden. Wat is de bijbelse benadering? De pessimistische of de optimistische visie op de wereld van de religies? Daarover ga ik graag verder de volgende keer.