Pastorale notities
1983-08-26
Door de vele aandacht die er momenteel aan Maarten Luther wordt gegeven, kwam ik ertoe om het boek van Prof. dr W. Kooiman over Philippus Melanchton te herlezen. Deze vriend en bondgenoot van Luther is een merkwaardig man. Bijgelovig tot in het absurde, was hij toch steeds bezig' met de uitleg van de Bijbel.- Jaargang 27
- nummer 31
Kooiman vertelt dat toen Melanchton stierf hij bezig was voor de veertiende keer de brief aan de Romeinen uit te leggen voor zijn studenten. Voor de veertiende keer! Wij zouden het tegenwoordig vreemd vinden als een hoogleraar zo iets zou doen.
Maar die bevreemding van ons is, denk ik, verder van het Bijbels spreken verwijderd dan de eenzijdigheid van Melanchton. Later weet ook Calvijn dat de brief aan de Romeinen een sleutel is tot het verstaan van heel de Heilige Schrift. Een open venster waardoor we mogen zien in het hart van Gods werk voor ons: Een open venster waarvoor we deze hele werkelijkheid waarin we leven mogen zien liggen onder de glans van de bevrijdende leer van de rechtvaardiging van de zondaar uit genade alleen, zonder de werken.
H. Bavinck zegt dat Melanchton de eerste Lutherse dogmatiek schreef. Zijn "Loci". De indeling van de Bijbelse leer in loci lijkt me een stap op de verkeerde weg.
Hoewel Bavinck er nog bij zegt “Dit werk (de Loci), ontstaan uit een verklaring van de brief aan de Romeinen, was praktisch, eenvoudig, soteriologisch, zonder enige scholastiek, eigenlijk veel meer een confessie dan een dogmatiek”.
Ik vermoed dat Bavinck wil zeggen dat Melanchton eigenlijk nog geen echte dogmatiek heeft geschreven.
Sedertdien is het de gewoonte de dogmatieken zo in te delen, althans in grote kringen van het protestantisme. En dat heeft een naar gevolg gekregen. Het echte Bijbelse spreken werd opgedeeld in hoofdstukken. Terwijl er maar één hoofdstuk is omdat er maar één hoofdzaak is. De Bijbel geeft antwoord op de vraag hoe een zondaar gered wordt door Jezus Christus alleen. Dat er in Jezus Christus gerechtigheid Gods openbaar is geworden getuigen wet en profeten. Romeinen 3 : 21, 22. De indeling in stukjes van het ene werk van God, waardoor Hij de zondaar redt, geeft aanleiding en mogelijkheid om over onderdelen uitvoerig te worden, eenzijdig te worden, zonder de echte eenzijdigheid van de Bijbel te eerbiedigen.
Bavinck zegt van Luther dat hij geen systematische natuur had. "Een dogmatiek liet hij niet na.
Des te meer was hij een oorspronkelijke, een scheppende geest". Dat is een hoge lof. Het zou voor heel de christenheid goed zijn als we terugkeerden naar het begin van de Reformatie en als we dogmatieken willen schrijven laten het dan boeken zijn doortrokken van de brief aan de Romeinen. Dan blijft het: eenvoudig, soteriologisch en praktisch.
Want zo is de Bijbel.