Nieuwe levensstijl .....
1979-10-19
Samen met het weekblad "De Tijd" heeft de K.R.O. een onderzoek gedaan naar de kerkelijkheid in Nederland.- Jaargang 23
- nummer 39
Het resultaat is gepubliceerd onder de titel: "Opnieuw: God in Nederland." (in tijdschrift en boek-vorm). Het onderzoek is verricht door de bureaus Intomart en Interact en het is sociologisch bewerkt door prof. W.
Goddijn.
In de eerste plaats vind ik dat men zo'n rapport niet moet publiceren onder de titel 'God in Nederland'.
Alsof sociologen dat eens even: zullen uitmaken in hoeverre God (nog) in Nederland is ...
In de tweede plaats moet je zo'n rapport relativeren, omdat de bekende enquête-achtige vragen een normaal mens al in verwarring achterlaten als het gaat om het aanleggen van een nieuw zwembad of het gebruik van 'koffie, hoeveel te meer als het gaat over het geloven in God. Als aan ds Telder de vraag gesteld wordt 'gelooft u in een leven na de dood' met drie mogelijkheden ja, neen, of ik weet het niet, ben ik benieuwd wat hij antwoordt en nog benieuwder wat voor conclusies sociologen uit zijn antwoord trekken. Misschien wel deze, dat hier opnieuw een geseculariseerd mens betrapt is - terwijl naar wij -allen weten precies het omgekeerde .het geval is. Daarom: statistieken en enquêtes moeten sterk gerelativeerd worden, zeker als het gaat over déze vragen.
Welke suggesties wekt bijvoorbeeld het op zichzelf wel opvallend gegeven dat 9 van de 10 Nederlanders vinden dat je best gelovig kan zijn zonder naar de kerk te gaan? Toch deze - zoals in Trouw ijlings gedaan wordt -: dat de institutionele vormen van de kerken hun grenzen hebben bereikt. (Prof. Schillebeeckx). Maar wat voor conclusies zouden wij trekken als de uitslag omgekeerd zou zijn nl. dat 9 van de 10 Nederlanders menen dat je niet gelovig kunt zijn zonder naar de kerk te gaan. Wij zouden zeggen: wij zijn weer in de Middeleeuwen teruggekeerd, waar de kerk heilsinstituut was dat de genade uitdeelde ... Ook niet zo'n leuke conclusie.
Ik zou wel graag leden in mijn gemeente hebben die voor hun eigen geloof niet echt van "de kerk" afhankelijk waren. Stuur die negen van de eerste enquête maar naar mij {oe dan is het mogelijk om iets te beginnen wat wellicht minder krampachtig is en meer bijbels als daar waar de kerk nog een soort 'heilsinstituut' is ...
Wel geeft deze enquête ons een bevestiging van iets wat we allen dagelijks ondervinden en opmerken: nl. (zoals het in de kranten staat): "onder de Nederlanders blijven kerkelijkheid en traditionele geloofsrechtzinnigheid afnemen."
Ook wanneer ik deze uitspraak relativeer (wat is traditionele geloofsrechtzinnigheid?
Stonden in het N.T. de Farizeeën daar niet pal voor ... ?) geloof ik, toch dat wij de ogen niet mogen sluiten voor de twee factoren die ik in het vorige artikel in Opbouw noemde (4 okt. citaat van prof. Graafland) Dl. de toenemende uitholling van het geloof en de verwereldlijking van de kerk.
Over de verwereldlijking van de kerk zou ik de rest van dit artikel iets willen zeggen.
Wij zijn geneigd om bij dit onderwerp direct naar de invloeden van links te kijken. Vroeger kwamen bij dit thema onderwerpen aan de orde als 'dansen' of 'naar de bioscoop gaan'. Ook de mode en de krant waren graadmeters.
Nu ben ik niet van mening dat dit vandaag uit de tijd is. Ik erger mij aan Herman Brood als achtergrondsmuziek bij een bezinningsweekend (tenzij wij ons eens op zijn muziek zouden bezinnen ... ) Verwereldlijking naar links treedt op als wij kritiekloos of onbewust de stijl gaan overnemen van de mens zonder God uit onze tijd. Een zendeling uit Zuid-Afrika, die na zes jaar werken buiten Nederland voor een verlofperiode terugkwam naar ons land was getroffen 'door wat hij noemde: "een harde, gewetenloze zelfzuchtige geest" die hij nu veel sterker aantrof dan tevoren. Als gevolg van de welvaartscultuur, die mensen zelfzuchtig maakt - alléén maar gericht op wat ik plezierig vind, wat mij vermaakt, wat mij gemakkelijk maakt, wat mij aanstaat.
Bij die stijl hoort vrije abortus, vrije omgang tussen sexen, bla bla over progressieve onderwerpen, zoals het milieu terwijl men zelf de ene sigaret na de andere opsteekt, de, toename van verloedering en agressie via de t.v.-programma's en de voetbal, Inderdaad tegenover die verwereldlijking naar links is er vandaag een grote behoefte aan een evangelische levensstijl - die zal moeten uitkomen in fijngevoeligheid en offerbereidheid, zelfbeheersing en gemeenschapszin. Onze gemakzuchtige welvaartswereld daagt ons uit tot een levensstijl die de mensen een levende brief van Christus zelf doet zien, niet in zuurpruimerij of afgeknepenheid maar in echtheid en diepgang waaraan de vreugde over wat wij mogen genieten niet hoeft te ontbreken, maar die daar bovenuit gekenmerkt wordt door zelfovergave aan de ander, die arm is, of in de gevangenis zucht of het evangelie niet kent, Want het geldt nog steeds ook van onze wereld dat zij in lijden is gedompeld ook al noemt Paulus het in Rom. 8: 22 'als in barensnood' d.w.z. wij leven in de verwachting van de geboorte van de nieuwe tijd. Van de stijl die bij dat nieuwe rijk past zullen wij nu al iets moeten voorleven, in de muziek die wij kiezen als achtergrondmuziek (ik bedoel nu niet Bach, je kunt daarvoor tegenwoordig ook bij Bob Dylan terecht) in de manier waarop wij onze welvaart gebruiken en de stijl van omgang met elkaar of met de zwakken (en niet te vergeten de ongeborenen).
Toch is het niet mijn bedoeling dit keer alléén over deze verwereldlijking naar links te schrijven.
Juist onder de invloed van het bovengenoemde rapport zou ik hier ook eens een keer breder stil willen staan bij de verwereldlijking naar rechts.
Een van de conclusies van het rapport was: dat de kerken in ons land drijven op de middengroepen.
Dit deed mij denken aan een artikel van dr F.A. Schaeffer in "De God, die leeft", blz. 182 e.v. Het is bij hem dat ik voor het eerst iets zwart op wil gelezen heb over deze verwereldlijking naar rechts. Het artikel heeft als titel: "Het probleem van de middenstandskerk in de tweede helft van de 20e eeuw".
Eigenlijk is het enige belangrijke van dit korte opstel het feit dat Schaeffer hier uitdrukkelijk het gevaar signaleert van de samensmelting van de kerk met de normen, mentaliteit en gedragsvormen van de burgers van de middengroep in onze samenleving. Ik citeer Schaeffer: "Er zijn twee groepen in de maatschappij, waarmee wij langzamerhand het kontakt dreigen te verliezen - de intellectuelen en de arbeiders. Het probleem dat de kerk voornamelijk uit mensen van de middenklasse bestaat, een burgerlijke groep (in de goede èn de slechte zin van het woord), wordt om deze redenen urgent, ook al omdat we een groot aantal van onze eigen jongeren verliezen, daar deze thuis of in de kerk niet langer het burgerlijke kunnen aanvaarden." blz. 182).
Als in de kerk middelmatigheid de overhand krijgt of zelfs als christelijk gesanctioneerd wordt dan zitten we fout. Het is de zonde van de gemeente van Laodicea waarvan Jezus zegt dat ze lauw is - "daarom dan omdat ge noch warm zijt, noch koud zal ik u uit mijn mond spuwen." (Openbaring 3 :)16).
Over deze verwereldlijking naar rechts en de nieuwe levensstijl die tegenover déze verwereldlijking noodzakelijk is wil ik het volgende artikel schrijven.