Opstandingskracht
2012-03-31
Dat de betekenis van de opstanding van Christus op allerlei wijzen kan worden afgebeeld is te zien aan Grid Buster, een werk van de Amerikaanse kunstenares Lynn Aldrich. In dit geval gaat het om een voorbeeld van conceptuele kunst. - Jaargang 56
- nummer 7
In het midden zien we een kleed met een ruitjespatroon. De verrezen Jezus van het beroemde Isenheimaltaar van Grünewald lijkt vanaf het vloerkleed op de muur te zijn gespat, daarbij een golvende afdruk van Jezus op het kleed achterlatend.
Rechts aan de muur hangt een kleine reproductie van de rechtervleugel van het altaarstuk van Grünewald, waarop de opstanding staat afgebeeld.
De reproductie wordt verlicht door een klein lampje, waarvan het snoer loopt naar een hele batterij contactdozen. Links staan twee cassetterecorders waaruit gregoriaanse muziek klinkt, om de paar minuten onderbroken door het geluid van een stofzuiger. Als men de kamer verlaat, krijgt men een zwart-witdetail van het kunstwerk aangeboden met een regel uit Hebreeën 10:1: ‘Slechts een voorafschaduwing van al het goede dat nog komen moet en daarvan niet de gestalte zelf.’
Opstanding en alledag
De Amerikaanse kunstenares Lynn Aldrich richt zich in haar kunst op het uitbeelden van ideeën over de werkelijkheid, het hedendaagse leven, de mens en God. In haar conceptuele kunst bedient zij zich bij voorkeur van voorwerpen uit het leven van alledag, die beelden of metaforen worden voor de gedachten die ze tot uitdrukking wil brengen. Ze zegt: ‘Waar ik over nadenk is complex of paradoxaal, maar als ik mijn gedachten vorm wil geven, word ik aangetrokken door eenvoud.
Ik ben geïnteresseerd in de weergave, opeenstapeling en herhaling van heel gewone objecten, materialen en beelden.’ Zo gebruikte ze boterhammen, tuinslangen en afwaskwasten om te spreken over de vergankelijkheid van het leven, zonde, doop, overvloed en nieuw leven. Zoals ze zelf ruiterlijk toegeeft, geeft haar werk zijn geheim pas bloot als je
de tijd neemt om erover na te denken: ‘You can’t get a quick read.’
Overwinning
Laten we ons om de betekenis van Grid Buster te achterhalen eerst richten op de reproductie op de muur. We zien Jezus in een verheerlijkt lichaam uit het graf omhoogrijzen, terwijl de doek waarin Hij gewikkeld was achter Hem van hem af valt. Hij steekt zijn handen omhoog in een gebaar van overwinning. Achter Jezus zien we een grote cirkel van licht die de pikzwarte nacht verdrijft. De soldaten kunnen het helle licht van deze opstandingsexplosie niet verdragen: ze hebben zich als door de bliksem getroffen op de grond geworpen.
Sterkstroom
Verschillende elementen uit deze Opstanding zien we in de installatie terugkomen. De enorme kracht waarmee de opstanding in de reproductie gepaard gaat, zien we terug in de grote hoeveelheid contactdozen die nodig zijn om de lading stroom die de opgestane Jezus uitstraalt op te vangen.
Verder zien we Jezus in dezelfde pose op de muur in het midden. De cirkel van licht achter Jezus op het altaarstuk komt bij Aldrich terug op de muur.
Bovendien heeft Jezus het patroon van het kleed in zijn opgestane verschijning opgenomen, daarmee het doek van de dood niet van zich afwerpend maar hem juist als de stof van ons doodse leven in zichzelf opnemend.
Echt anders!
Met het fantasieloze patroon van het tapijt maakt de installatie de verbinding met het hedendaagse geprefabriceerde leven. De link met onze tijd legt zij ook met het brute geluid van de stofzuiger dat steeds verdreven wordt door de verheven klanken van het gregoriaans. Aldrich zegt hierover: ‘Uit een vloerkleed met een modernistisch patroon (grid in het Engels), dat getuigt van een ontwerper met een slechte smaak, barst deze zeer barokke, bijna Dionysische figuur van Jezus. Ik houd van de gedachte dat een krachtige, bovennatuurlijke gebeurtenis zich in ieders huiskamer zou kunnen voordoen … Christus die opstaat uit het graf van de voorstedelijke melancholie.’
Opnieuw geboren
Het is betekenisvol dat de verheerlijkte Jezus overdekt is met het patroon van het kleed. Door mens te worden als wij heeft Hij in zijn sterven de zondige en verziekte patronen van het menselijk leven op zich genomen. In contrast hiermee is de figuur in de rozige plek op het kleed juist ontdaan van zijn ruitjespatroon: de mens bevrijd van zijn oude mens, in vleeskleurige naaktheid wedergeboren, vrij om zijn bestaan op eigen unieke patroondoorbrekende manieren vorm te geven. Ook de titel van de installatie spreekt hierover: Grid Buster: vernietiger/bestrijder van patronen (grid kan echter ook elektriciteitsnet betekenen). De verrijzenis van Christus verlost de mens met explosieve opstandingskracht van het keurslijf van het kwaad. De opstanding betekent nieuw leven voor ons, ook al wordt dit aardse leven nooit volmaakt en blijft het vooralsnog ‘een voorafschaduwing van het goede dat nog komen moet’.
Naar aanleiding van: Lynn Aldrich, Grid Buster, 1989, 3 x 5,1 m. Courtesy of Sandroni Rey Gallery, Venice, CA.
Voor meer informatie over Lynn Aldrich, ga naar http://www.carlberggallery.com/artists.php?artist=laldrich en http://imagejournal.org/page/ artist-of-the-month/lynn-aldrich.