Zwijgen helpt geen mens verder
2006-02-03
Karel is 35 jaar. Hij is getrouwd en heeft drie kinderen die nu tien, acht en twee jaar oud zijn. Karel is getrouwd met Evelien. Evelien is zes jaar jonger. Wat haar destijds trok aan Karel was dat hij zo vrolijk was en onbezorgd leek. Hij besteedde veel aandacht aan haar ook in het begin van het huwelijk. De laatste twee jaren, eigenlijk na de geboorte van de jongste, is hij zich steeds meer terug gaan trekken.- Jaargang 50
- nummer 3
Op een avond ziet ze Karel op internet bezig terwijl hij naar seksbeelden kijkt. Hij klikt het vlug weg. Evelien schrikt hiervan en vraagt Karel wat hij aan het doen is. Karel zegt dat hij per ongeluk een verkeerde site opende.
Hiermee probeert hij Evelien gerust te stellen. Een paar weken later vertelt Karel dat hij het moeilijk heeft met zichzelf. Zijn baan eist veel. En hij heeft gemerkt dat hij spanning ontlaadt door te surfen op pornosites. Hij schaamt zich ervoor en weet zich geen raad. Evelien is boos omdat Karel zijn toevlucht neemt naar pornosites. Toch is ze ook opgelucht omdat Karel er zelf over is gaan praten. Maar hoe nu verder?
Een beetje hoereren?
In het eerste artikel hebben we patronen in verslavend gedrag laten zien (mee) aan de hand van iemand met alcoholproblemen. Dit voorbeeld is ook goed bruikbaar als het gaat om de behandeling van een verslaafde.
Bij onmatig alcoholgebruik is de behandeling gericht op stoppen of minstens teruggang in gebruik naar een niveau dat sociaal acceptabel is. Of dat laatste voor een alcohol verslaafde is weggelegd, daarover verschillen de meningen.
Bij seksverslaving moet het gaan om het leren beheersen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het doel is het stoppen met het gedrag. Dat stoppen is van belang omdat er, in tegenstelling tot gecontroleerd alcoholgebruik, sprake is van moreel verwerpelijk gedrag dat de relatie met God, de naaste (partner), en niet in de laatste plaats jezelf onder druk zet. Een beetje hoereren is gewoon hoereren.
Intimiteit
Mannen die willen stoppen met hun grensoverschrijdende gedrag komen vaak maar moeilijk af van de beelden, die als het ware op hun netvlies gebrand staan. Het kost (mee daardoor) ook veel moeite om zich weer geheel te richten op de partner. Voor de man is het van groot belang dat hij beseft welke gevolgen zijn gedrag heeft op het vertrouwen dat zijn vrouw in hem heeft. Haar vertrouwen is vaak ernstig aangetast nadat haar man heeft (moeten) bekennen, dat hij grenzen heeft overschreden. Er is sprake van een kwetsuur op het meest intieme en exclusieve gebied dat man en vrouw met elkaar delen. Dat vraagt dus begrip van de man voor de moeiten die hieruit voortvloeien bij de vrouw, ook in haar worsteling bij het (opnieuw) beleven van intimiteit en seksualiteit. De indruk is dat mannen geneigd zijn te snel over dit punt heen te stappen. Daarin doen zij dan tekort aan de ernst van hun gedrag.
Eigen verantwoordelijkheid
Mannen zoeken vaak hulp, nadat hun vrouw, de pastor of de familie heeft duidelijk gemaakt dat het zo niet langer gaat - ‘Je gaat nu hulp zoeken, anders ga ik scheiden’. Toch is het zaak dat mannen inzien dat ze zèlf de verantwoordelijkheid dienen te nemen voor hun gedrag en de gevolgen daarvan.
Daarbij komen niet zelden kwetsuren boven tafel, die mannen zelf hebben opgelopen in hun eigen leven. Zo is het opvallend dat mannen met seksueel overschrijdend gedrag vaak uit gezinnen komen, waar de onderlinge communicatie en omgang (zeer) te wensen overliet. In het ouderlijk gezin werd bijvoorbeeld het uiten van emoties, zoals angst of boosheid, als lastig ervaren. De spanningen die dit opriep bij gezinsleden werden niet gezien en besproken. Daarnaast is het nogal eens zo, dat de omgang met seksualiteit in het ouderlijk gezin te wensen overliet. Seksualiteit werd bijvoorbeeld gezien en beleefd als angstig of ongewenst. Of een man werd als kind al geconfronteerd met heftige seksuele prikkels die voor hem niet goed te integreren waren. Of soms overschreden de eigen ouders ook zelf op seksueel gebied de grenzen. Verder lijden veel mannen met grensoverschrijdend seksueel gedrag aan een negatief zelfbeeld. Ze zijn als kind en jongere te weinig bevestigd als waardevol. Het bovenstaande is uiteraard een heel algemene schets en geldt zeker niet voor ieder gezin waarvan een gezinslid in seksueel opzicht over grenzen gaat. Er moet ook voor worden gewaakt dat dit geen verklaringen worden waardoor het seksueel grensoverschrijdend gedrag weggerationaliseerd wordt. Dan zou de verantwoordelijkheid weer bij een ander of bij de situatie komen te liggen.
Hulpverlening
Een eerste stap in de hulp bij het doorbreken van het seksueel overschrijdend gedrag is werken aan het inzicht dat dit gedrag niet zomaar of plotseling ontstaat, maar dat daar een keten van gedachten, gevoelens en gedragingen aan vooraf gaat. Mannen willen de therapeut maar al te graag doen geloven dat ze niet anders konden ‘Ik surfte op internet en voordat ik het wist klikte ik naar…’. De werkelijkheid is bijna altijd anders. Mannen hebben de situatie gaandeweg naar hun hand gezet en bewust gewerkt aan de voorwaarden, die hun grensoverschrijdend gedrag mogelijk maakten.
Therapie in groepen werkt op zo’n punt vaak goed, omdat men daar elkaar kan attenderen op de smoezen en de uitvluchten, en samen kan zoeken naar de keten van gevoelens, gedragingen en gedachten die hebben geleid tot het ongewenste gedrag. Verder is er in een groep een grote mate van onderlinge steun en herkenning. Mannen treden eindelijk eens uit hun isolement en gaan met elkaar op een evenwichtige manier praten over hun seksuele beleving de consequenties van hun gedrag.
Slot
We spraken in het begin over een relatief nieuw probleem. Een probleem dat in omvang toeneemt. Het gaat onze kerken zeker niet voorbij. Degene die seksverslaafd is op internet heeft een groot probleem, evenals zijn (of haar) omgeving. Als u zelf dit probleem heeft is het van belang om daarmee niet zelf te blijven worstelen.
Hoe moeilijk het ook is, de erkenning van het probleem en het delen met de ander is de eerste stap tot herstel.
Als dat nodig is kunt u daarvoor ook professionele hulp vragen. Uw huisarts of uw predikant beschikt vaak wel over adressen. Voor de omgeving is het van belang dat het probleem, als het is gesignaleerd, ook bespreekbaar wordt gemaakt. Dat valt niet altijd mee, mogelijk ziet u erg op tegen de consequenties die het heeft als u de ander confronteert met uw vermoedens dan wel de feiten die u kent. Toch helpt u uzelf en de ander niet door te zwijgen.
Harrie Fokkens en Antonie van Schothorst zijn als psychotherapeut en arts werkzaam bij Eleos. Harrie Fokkens heeft 5 jaar ervaring als groepspsychotherapeut voor groepen mannen met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel, dan kunt u dhr. Fokkens bereiken via nr. 038-4230300 (Eleos, vestiging Zwolle).