Kerkelijk leven!
1978-01-06
Lezen- Jaargang 22
- nummer 1
Voor de variatie heb ik tijdens de Kerstdagen een handjevol dag- en weekbladen doorgenomen. Van de Variant (wekelijkse bijdrage van het Nederlands Dagblad via Saamhorig (maandblad tot samenbinding van Vrijgemaakt Gereformeerden) tot en met "ons eigen lijfblad" Opbouw (weekblad tot opbouw van het gereformeerde leven). Ter verduidelijking en eventueel ter geruststelling: ik las en lees ook nog andere bladen op kerkelijk gebied.
Voor de variatie, schreef ik. Met name predikanten horen zichzelf zo vaak praten, dat het goed is als zij Dok eens naar een ander (leren) luisteren.
Kan het niet rechtstreeks, zittend onder het gehoor van, dan maar via genoemde en ongenoemde bladen, zittend op een comfortabele zetel. Daarbij komt wel de vraag op, waarom kerkgebouwen een uitgesproken voorkeur hebben voor allesbehalve comfortabele zetels. Alleen al daardoor loop je het risico t.z.t, voor niet meer dan stoelen en banken te moeten preken. Het kan natuurlijk zijn, dat calvinistische soberheid dan wel gereformeerde zuinigheid hier een hartig woordje meespreekt. Eventueel (maar dat lijkt me al te oecumenisch) gepaard met de neiging tot een tikkeltje onthechting - restant van het rijke roomse leven.
Bevoegdheid
Bleef de rooms-katholieke onthechting doorgaans beperkt tot het consumeren van vis op vrijdag, genoemde calvinistische zuinigheid heeft zich uitgebreid tot het opzeggen, van abonnementen.
Al weet ik dat veertig gulden per jaar voor sommigen (te) veel is, toch schat ik dat het aantal auto's onder ons (laat staan bromfietsen) groter is dan het bestand van abonnees van Opbouw of een ander kerkelijk blad.
Jammer, want al lezend ontdek je nog eens weer, hoeveel informatie je per week wordt geboden. Informatie van allerlei soort en richting. Niemand behoeft daar kopschuw voor te worden. Bedenk eens: zoveel bezwaar als er bestaat tegen kerkelijke leiders, zoveel behoefte bestaat er, lijkt het, aan een leidinggevend kerkelijk blad.
Wat je de voordeur uitzet, haal je zo door de achterdeur naar binnen. Als we er nu eens van uitgingen, dat we geacht worden mondige mensen te zijn? Mondig in de zin van: staande in de vrijheid van Christus, En dus: zelf verantwoordelijk, bevoegd tot het nemen van beslissingen en het doen van een eigen keus. Natuurlijk met inachtneming van het bijbelse gegeven, dat we onze vrijheid niet mogen misbruiken. Maar dit laatste, bijbelse: gegeven is toch niet bedoeld om ons alle vrijheid tegelijk weer te ontnemen?
Meningsvorming
De angst om in een en hetzelfde blad te worden geconfronteerd met uiteenlopende meningen, lijkt mij een vorm van onvolwassenheid. Bovendien staat de diep gewortelde neiging tot uniformiteit de beoogde wezenlijke uniformiteit in de weg. Nog daargelaten dat de lengte en breedte en hoogte en diepte van Gods geopenbaarde liefde alleen samen met alle heiligen is te vatten.
Wie zich over het een of het ander een mening wil vormen, is genoodzaakt van verschillende meningen kennis te nemen. Daarbij ga ik er al vanuit dat men zich een mening wil vormen. Dat vereist een zekere soepelheid en lenigheid van denken. Wie genoegen neemt met de gangbare mening en zich per traditie neerlegt bij de overlevering, kon wel eens eigen gemakzucht verraden. Het IS ook gemakkelijk de platgetreden paadjes te gaan, die voeren naar de van te voren vaststaande conclusie. Omgekeerd vereist het inspanning nieuwe wegen te banen, waarbij het risico een verkeerde weg in te slaan levensgroot is. Maar wie geen risico wil nemen en zich geen inspanning wenst te getroosten, komt wel tot de ontdekking (in het gunstigste geval) dat het leven hem voorbijgaat, dat hij achtergebleven is.
Dat lijkt me met name voor het kerkelijke leven een hoogst ongezonde toestand. We moeten het aandurven risico's te nemen. Wie daar de moed voor kan opbrengen verdient respect.
Temeer omdat doorgaans verguizing zijn deel is. Ik voer geen pleidooi om alle wilde gedachten en ideeën maar aan het papier toe te vertrouwen. Maar wie zich weloverwogen ergens een mening over heeft gevormd, moet de kans krijgen die aan een breder publiek toe te vertrouwen. Dat is niet minder dan een eerbewijs aan de lezers: zij worden uitgenodigd mee te denken, deel te nemen aan de discussie. Zij worden hóóg aangeslagen!
Luisteren
Zoals gezegd (als u het nog weet): ik ontdekte nog eens weer hoeveel informatie per week wordt aangeboden, Zonder gevarieerde informatie is het onmogelijk, zich een eigen mening te vormen. Die variatie (in meningen èn onderwerpen) is broodnodig. Eén van de bezwaren tegen het moderne onderwijssysteem is m.i., dat het zgn.
keuzepakket steeds kleiner wordt naarmate je op school verder komt.
Hoe breder de informatie, hoe meer verbanden je immers kunt leggen: de mogelijkheid tot associëren wordt er groter door en dat geeft de vindingrijkheid grotere kansen. Het ongebruikt laten van onze fantasie is een (helaas te vaak voorkomend) verwaarlozen van een waardevol talent, ook op kerkelijk terrein.
Traditie kán een belemmering zijn voor onze fantasie. Wie alleen maar uit de overlevering leeft, behoeft zelf ook niet meer te denken. Maar daarom is het van levensbelang naar anderen te (leren) luisteren. Ook dat is een ontdekking wanneer je eens een aantal bladen doorleest: er wordt maar zelden echt geluisterd. Ieder houdt zijn eigen eindje vast en bijgevolg praat men langs elkaar heen.
Men hoort bijv. een woord als "saamhorig" en geef daar zijn eigen interpretatie aan, ongeacht wat de ander nu eigenlijk bedoelde. Mensen die gewend zijn aan leiding, laten zich daardoor gemakkelijk leiden. Vooral wanneer de geboden informatie verwerkt wordt tot een pakkende leus: een vereenvoudiging, die een wezenlijke discussie in de weg staat. Jarenlang deed bijv. onder ons de volgende redenering (een verkapt syllogisme) opgang: als Christus vandaag een brief zou schrijven aan de kerk te A, aan welke scriba zou die dan geadresseerd zijn? Het lag voor de hand, dat men antwoordde: aan de scriba van de Geref. kerk (vrijgem.) te A. Dat leek bijna een dwingende conclusie. Maar in feite was het een onjuiste redeneergang (een vals syllogisme).
Want de vooronderstelling (nl. dat Christus vandaag een brief zou schrijven) is om te beginnen een onwerkelijkheid. Sterker nog: die brief - in de vorm van de H. Schrift - IS allang geschreven en is rechtstreeks geadresseerd aan ieder die hem' in handen krijgt. Of dat nu een vrijzinnige of een vrijgemaakte is.
Goed luisteren vereist veel inspanning. Bovendien moet het gepaard gaan met de wil de ander te begrijpen en hem te laten uitpraten. Zie ik het goed dan ontbreekt het vaak aan die wil en gaat men al te gemakkelijk uit van de juistheid van eigen standpunt. Terwijl de angst een geducht woordje meespreekt. De angst om te erkennen: ik heb ongelijk, èn de angst om de platgetreden paadjes te verlaten.
Vandaar dat ik aan het begin van dit jaar maar begin met u te vragen: wilt u alstublieft goed luisteren, de ander uit laten praten, hem niet uw conclusies in de schoenen schuiven en niet direct in paniek raken als iemand eens iets beweert, dat afwijkt van de gangbare mening? Er zijn maar al te vaak mensen "lichtelijk veroordeeld"
wegens "afwijking van de gangbare mening". Kortom, ik voer een serieus pleidooi voor discussie die de opbouw van het gereformeerde leven bevorderen en niet in de weg staan.