Hoe mantelzorgers in balans blijven
2012-04-14
Mantelzorg is onmisbaar naast alle vormen van professionele zorg. Mantelzorg overkomt je omdat je een emotionele band hebt met degene die zorg nodig heeft. In Nederland zorgen 2,6 miljoen mensen meer dan acht uur per week of langer dan drie maanden voor een ander. Zo’n 1,1 miljoen mantelzorgers zorgen meer dan acht uur per week én langer dan drie maanden voor een ander.- Jaargang 56
- nummer 8
450.000 mantelzorgers voelen zich overbelast. Door de toenemende zorgvraag, onder andere veroorzaakt door de vergrijzing, zal de druk op mantelzorgers gaan toenemen. Het overheidsbeleid speelt daar ook op in.
Macht en onmacht
Mantelzorg kan zwaar zijn. Dit wordt door een van de auteurs in het boek Zorgen voor anderen scherp getypeerd: ‘Mantelzorg kan je bepalen bij indringende gevoelens van schaamte en schuld, van macht en onmacht, van eenzaamheid en verbittering, maar ook bij beleving van verplichting en verantwoordelijkheid, uitzichtloosheid en je opgesloten voelen’.
Uit de Nationale Zorgbarometer (2010) blijkt dat een kwart van de mantelzorgers zegt lichamelijke en/of psychische klachten te hebben door de zorg voor een ander, dat het gezin eronder lijdt en dat de financiële positie achteruit is gegaan, omdat men minder kan werken. Uit het onderzoek ‘Kerk en Caritas’ (2006) blijkt dat zelfs de helft van de kerkelijke mantelzorgers psychische belasting ervaart. De Nederlandse Patiëntenvereniging heeft geconstateerd dat de kerkelijke mantelzorger vaak moeilijk in beeld te krijgen is, omdat deze niet met zijn of haar belasting te koop loopt: ‘Het spreekt toch vanzelf, dat ik voor mijn vrouw zorg tot God haar wegneemt’, of ‘Het is onze plicht om als christen alles voor onze naaste te zorgen’.
De onverslijtbare mantel
Dit boek wil steun bieden aan (vooral) de christelijke (kerkelijke) mantelzorger.
De ondertitel geeft aan dat het mantelzorgers wil helpen ‘in balans’ te blijven. Het boek is opgebouwd uit drie delen en elk hoofdstuk is geschreven door een andere auteur. Deel één met de titel ‘De liefdesmantel’ gaat in op de vraag wat mantelzorg is en hoe je ervoor kunt zorgen dat het passende zorg is en blijft en niet gaat knellen. Deel twee, met als titel ‘De passende mantel’, gaat in op de rol van de mantelzorger bij specifieke doelgroepen (jongeren, gehandicapten, psychisch zieken, dementerenden en stervenden). Het laatste deel, ‘De onverslijtbare mantel’, beschrijft hoe mantelzorgers om kunnen gaan met specifieke ervaringen en situaties, zoals eigen schuldgevoelens, verdriet, familierelaties, conflicten, het samenwerken met professionals en het voorkomen van stress en burn-out.
Valkuilen
Het boek geeft veel praktische informatie en biedt mantelzorgers inzicht in specifieke problemen. Het beschrijft valkuilen waar mantelzorgers in kunnen stappen en het geeft concrete adviezen hoe ze daarmee kunnen omgaan. Een voorbeeld: Als valkuil wordt genoemd dat mantelzorgers die overbelast raken, labiel worden en slecht slapen, waardoor ze moe en depressief kunnen worden. Vaak hebben ze weinig tot geen energie meer om te investeren in hun sociale contacten en de kans is groot dat ze die contacten verliezen. Het advies is om oog te houden voor het eigen sociale netwerk. Dat kan voor afleiding zorgen en de nodige ondersteuning en ontspanning bieden.
Blijf actief meedoen in de kerkelijke gemeente en in de samenleving is het advies. Het boek heeft hiermee iets weg van een receptenboek. Naast oplossingen voor allerlei concrete problemen formuleert een van auteurs kernachtig waar het in essentie voor mantelzorgers om lijkt te gaan, namelijk het ervaren van evenwicht en ruimte. Die kan alleen worden gevonden in alle eerlijkheid en openheid tegenover jezelf en al die anderen: die ene voor wie je zorgt, de mensen die om hem of haar heen staan en ook je relatie met God.
Erkenning
Het boekje geeft de mantelzorgers de gewenste erkenning en aandacht en het biedt hun concrete kennis en handvatten.
Het is vooral een boek door professionals over mantelzorg. Het zijn de psycholoog, de verpleegkundigen en de geestelijk verzorger die aan het woord komen. Het zorgt ervoor dat de mantelzorg vooral wordt geproblematiseerd.
Deze problematiserende benadering bevestigt de zwaarte van mantelzorg, maar kan de lezer ook ontmoedigd achterlaten. Wat mist zijn de verhalen van de mantelzorgers zelf. Er wordt vooral over hen gepraat. Mantelzorgers kunnen juist bemoedigd worden door lotgenoten. In dat licht kan dit boek een goede aanleiding zijn voor gesprekken tussen mantelzorgers over het vinden van evenwicht en ruimte.
Ham-Willemsen, G., K. Roest, N. v.d. Voet e.a. (2011). Zorgen voor anderen.
Hoe mantelzorgers in balans blijven.
Boekencentrum Zoetermeer. 156p. € 14,90.
René van Leeuwen is lector Zorg & Spiritualiteit aan de Gereformeerde Hogeschool Zwolle en lid van de NGK Ede.