Kinderen aan de tafel van de Heer
1978-04-21
De vermaanzijde van het avondmaal- Jaargang 22
- nummer 16
In zijn repliek legt ds De Jong alle nadruk op het verplichtende karakter van het avondmaal. Dit is zijn hoofdargument tegen de kindercommunie.
Hij is van mening dat "niemand... op dat moeten voor kinderen ja (zal) zeggen". Van bidden zegt hij dat dat iets is waar je kunt leren Maar ook van het gebed wordt gezegd, "Want wie tot God komt, moet geloven, dat Hij bestaat en een beloner is voor wie Hem ernstig zoeken", en "zonder geloof is het onmogelijk Hem welgevallig te zijn". (Heb. 11 : 6). Ik bedoel aan te wijzen dat heel onze levenswandel onder dit verplichtende karakter staat. Maar dit moeten mogen wij niet uitleggen in de zin van een Kantiaanse categorische imperatief, "do sollst", los van de persoon. In dit verband verwijs ik naar de betekenis van het Griekse woord vermanen.
Datzelfde woord, parakalesia, betekent ook "vertroosting". Eigenlijk staat er "erbij roepen". Dat "er bij roepen" is een onderdeel van de opvoeding, dat als het op de persoon gericht is, rekening houdt met zijn of haar ontwikkeling. Met andere woorden, alles is aan een leerproces onderhevig. Een kind moet naar de kerk, bijvoorbeeld. Maar er is een groot verschil in de wijze waarop dat "moeten" toegepast wordt. Dat geldt ook voor het bidden, en dus ook voor het avondmaal. Verzwak je daarmee alle grote woorden, zoals ds De Jong meent? Gelden dan de grote woorden van de Bijbel alleen voor de volwassenen?
Wanneer de kinderen in de tempel de Here Jezus toejuichen met "Hosanna de Zoon van David!" en hun dat kwalijk wordt genomen door de overpriesters en schriftgeleerden, is het antwoord van Jezus: "Ja; hebt gij nooit gelezen: Uit de mond van kleine kinderen en zuigelingen hebt gij lof bereid?" (Matth. 21: 16). Kweekt men op deze manier vrijblijvendheid?
Net zo min als bidden en kerkgang een vrijblijvende aangelegenheid is, is de tafel van de Heer vrijblijvend. Zoals een vader en een moeder hun kinderen aan de hand meenemen naar de kerk, doen ze dat ook naar het avondmaal. Wie ijvert voor volwassenavondmaal, zie ik eindigen bij volwassendoop! Zie ik spoken?
Doop en avondmaal behoren bij elkaar Wanneer ds De Jong de doop aanhaalt, heeft hij allereerst de kinderdoop in gedachten. Toch is de doop net zo zeer "antwoord" gevuld als het avondmaal. Overal waar er over de doop gesproken wordt, gaat het met het geloof gepaard. De doop is "een bede van een goed geweten tot God". (1 Petr. 3 : 21). Dat antwoord karakter liegt er niet om! Doop en avondmaal hebben dezelfde inhoud, ze verkondigen dezelfde dood. Zij vragen hetzelfde geloof. Wie, uitgaande van God's insluiting van de kinderen der gelovigen, zijn kind laat dopen, mag ook zijn kind om diezelfde reden meenemen aan de tafel. Wie het antwoord karakter van de doop verlegd naar de jaren des onderscheids, mag dat ook doen t.o.v. het antwoord karakter van het avondmaal. Beiden, doop en avondmaal, zijn allereerst beloften. (Meer over het belofte karakter van het avondmaal in een volgend artikel.) Paulus zegt ergens "Door één Geest zijn wij allen tot één lichaam gedoopt, en allen zijn wij met één Geest gedrenkt". (1 Cor. 12 : 13). Eigenlijk staat er "men heeft ons allen één Geest doen drinken. Het eerste slaat op de doop, het laatste op het avondmaal. Ze behoren bij elkaar. Ook voor het eerste geldt de onderscheiding van het lichaam, immers, tot een lichaam zijn wij gedoopt.
Als ze beiden dezelfde "onderscheiding van het lichaam" vragen, waarom wordt het avondmaal dan aan kinderen onthouden op grond van hun onvermogen om het lichaam te onderscheiden? (Zie Okke JagerDaglicht Bijbels dagboek, 7 juni). Paulus betrekt het "allen" op de doop en avondmaal.
Het kerkelijk klimaat waarin de kindercommunie is àfgewezen Ds De Jong vindt het een wijs compromis dat de kerk gevonden heeft, door kinderen de toegang tot de tafel van de Heer te ontzeggen. Men moet zich goed realiseren dat dit gebeurde in de tijd dat de Transsubstantiatieleer doorgevoerd werd. Het Vierde Luteraans Concilie van 1215 verklaarde dit als leer. In 1255 rekent het Concilie van Bordeaux de kinderen onder degenen aan wie de maaltijd van de Heer verboden is. Het Concilie van Trenthe 1545-48 sprak haar anathema, vervloekt uit over de kindercommunie. Het was Trenthe die de grens ging stellen van "jaren des onderscheids", die zoals ik eerder aanwees, een isogese was van Neh. 10. Kan men hier van een wijs compromis spreken?
Moeten wij niet eerder de praktijk van de kerken der Reformatie voortzetten die er zich voor inzetten om de kinderen jong tot de tafel van de Heer te leiden? In het verstaan van het avondmaal werden ze verder onderwezen.
Twee sacramenten teveel?
Is het niet misleidend om doop en avondmaal sacramenten te noemen. Oorspronkelijk was het sakramentum in- of toewijdingsmiddel. Een soldaat legde de vaandeleed af, het sacramentum militiae. Het sacrament behoorde dus tot de heidense riten. Maar, nog veel eerder is de term misleidend omdat de Roomse kerk een ex opere opera to opvatting heeft van doop en avondmaal. Krachtens de voltrekking gebeurt er iets. Maar er "gebeurt"
niets. Beide, doop en avondmaal zijn zichtbaar gemaakte beloftewoorden.
Toch denk ik dat velen onder ons verwachten dat er "iets" gebeurt. Ik ben niet de enige die, toen hij voor het eerst aan tafel ging verwachtte dat er iets zou gebeuren. Ik hield er, excuseer de uitdrukking, een kater van over.
Is het woord "zegel" als kenmerk niet misleidend?
De Bijbel spreekt van slechts één zegel waarmee wij verzegeld zijn tot de dag der verlossing, nl. de Heilige Geest. Is "zegel" niet een te geladen woord? Zeker, God geeft zich in die tekenen van brood, wijn en water. Maar moet je dat een zegel noemen? Mogen wij het avondmaal en de doop niet vergelijken met een bos bloemen die een man aan zijn vrouw geeft. Hij geeft zichzelf met die bos bloemen. Als er een kind gedoopt wordt, en ik alle kinderen naar voren laat komen, leg ik de doop wel eens uit als een kus van God.
Is de uitdrukking "heilsmiddel" voor doop en avondmaal ook niet misleidend?
Het geeft toch voor de doorsnee toehoorder de gedachte van de ex opere operato. Zichtbaar gemaakt belofte woord, verkondiging, dat is Bijbelse taal. Begrijpt u mij goed, ik wil de betekenis van doop en avondmaal niet onderschatten. Maar ik ben van mening dat, vooral met betrekking tot het avondmaal, velen, wat betreft hun beleving daarvan, nog niet helemaal vrij zijn van Rome. Daarom, hebben we niet twee sacramenten teveel?
Ik stel me, met deze gedachten kwetsbaar op. Ik schrijf dit vanuit een vertrouwensrelatie, en verwacht ook van de lezers dit vertrouwen.
Met excuses voor het wat brokkelig karakter van deze discussie, deel ik mee dat ik me voorneem in de komende maand juni ds Cornelisse's artikel te beantwoorden.
H. de Jong