De Bijbel in het gezin (2)
1977-01-28
Niemand van ons zal er moeite mee hebben te erkennen. dat het Woord van God de hoogste norm dient te zijn voor het handelen en denken van de mens. Wij zijn grootgebracht met deze gedachte, en Opbouw zou niet bestaan zonder deze erkentenis.- Jaargang 21
- nummer 4
Er moet echter aan toegevoegd worden. dat het erkennen van deze waarheid nog niet behoeft in te houden, dat ze voor ons een levende werkelijkheid is. Het is een goed ding, dat ons in de prediking regelmatig wordt voorgehouden, dat het belijden met de mond niet voldoende is, maar dat de taal van het hart beslissend is.
Dit vertalen we, als we spreken over de Bijbel in het gezin met de vaststelling, dat de aanwezigheid van de Bijbel in huis, zelfs het (plichtmatig) lezen eruit, niet voldoende is als het daarbij blijft. Het krijgt pas zin en betekenis. als de ouders met en voor hun kinderen.
intens bezig zijn met de vraag hoe het Woord van God. als leidraad voor het geloof en als hoogste norm in de levenspraktijk. gestalte kan krijgen.
Om deze vraag gaat het in de christelijke opvoeding. Wie eenmaal "ja" heeft gezegd tegen de Bijbel. staat onmiddellijk voor de vraag hoe de wil van God in de werkelijkheid van elke dag moet toegepast worden. Want de Bijbel geeft niet een pasklaar antwoord op allerlei vragen van ons maar wijst ons wel de wegen waarlangs de oplossing gevonden wordt.
Daarom heeft het weinig zin te praten over de opvoeding en helemaal geen zin er praktisch mee bezig te zijn. als Gods Woord in ons gezin niet dagelijks een levende bron is, of zoals de Bijbel zelf zegt: een licht op onze weg.
Dit klemt te meer, nu de samenleving, waarvan onze gezinnen deel uitmaken. in snel toenemende mate ten prooi valt aan ontreddering, chaos en ontmenselijking.
Een klein kind neemt men als het verkeer drukker wordt. steviger bij de hand.
Met de christen is het niet anders.
Naarmate de tijden moeilijker worden en de gevaren groter grijpt hij zich steviger aan zijn Vader vast. Dat is niet zoals de mystiek zegt.
jezelf een poosje met je geest onttrekken aan het aardse leven en je helemaal op het goddelijke concentreren. Daarvan wordt de mens uiteindelijk niet beter; als hij terugkeert. staat hij opnieuw temidden van de aardse problemen. Elia wilde zich, omdat hij walgde van de moeilijkheden en de complicaties die ze meebrachten, vluchten uit de werkelijkheid en rust zoeken. God weigerde hem dat en heeft Elia de situatie uitgelegd en hem nieuwe perspectieven en inspiratie op zijn werk geboden. Daarna stuurde God hem opnieuw de werkelijkheid van alle dag in.
In dit verhaal toont de Bijbel ons. wat het betekent als God ons aanspoort om Zijn Woord een levende werkelijkheid te laten zijn.
Als ik zie hoe gemakkelijk sommige ouders het met de christelijke opvoeding nemen, weinig tijd besteden aan gesprek met de kinderen en Bijbelstudie, en van de verslagenheid van Elia maar weinig schijnen te begrijpen, vraag ik me wel eens af of deze ouders wel duidelijk beseffen in wat voor tijd we leven. Hoe is het mogelijk dat terwijl de wereld in een krisis van zekerheden verkeert, en onze kinderen daarvan diepgaand de invloed ondergaan, zij zo gerust zijn en vaak zo veel tijd hebben voor allerlei zaken? De feitelijke en geestelijke veranderingsprocessen beroeren het gezin steeds sterker. De verwarring over wat waar is, wat waarde heeft een nieuw levensgevoel waarin de normen van een (weliswaar kwijnende) christelijke levensstijl en ethiek nauwelijks meer gelden of zelfs afgedankt worden ontwikkelingen op politiek en maatschappelijk terrein moesten het christenvolk en in het bijzonder de ouders in de hoogste staat van paraatheid brengen.
Dit is een militaire term. min of meer bewust gekozen. Ik wil er nog een aan toe voegen. Een belangrijk deel van de opvoeding is: de kinderen weerbaar maken. Weerbaar om straks met de wapenrusting van God. als aktieve christenen de maatschappij in te gaan en als getuigende christenen een leesbare brief van Christus te zijn. Leesbaar: dat betekent dat de mensen van deze tijd. die tobben met de vragen waarmee ze steeds vaster komen te zitten. Christus' Woord kunnen aflezen van ons.
Weerbaar betekent ook dat de kerk haar kinderen zo opvoedt. dat ze de Heer der Kerk op waardige en sterke wijze kunnen vertegenwoordigen in de wereld.
Hoe is het dan te rijmen met deze moeilijke en veelomvattende opdracht dat in menig gezin zo gemakkelijk over deze dingen heen geleefd wordt? Hoe kan het in overeenstemming zijn met deze grote verantwoordelijkheid als het aantal echtscheidingen in orthodox-protestantse kringen met 40 procent is toegenomen?
Hoe zullen jonge mensen spreken en handelen vanuit een levend geloof als er thuis over vele dingen gepraat werd behalve over het geloof? De Bijbel kan voor hen niet een lichtgevende lamp worden om de weg te vinden in de doolhof van problemen als thuis Gods Woord niet meer betekende dan het traditionele slot aan de maaltijd.
De kerk krijgt het steeds moeilijker haar terrein wordt kleiner. Aan alle kanten krijgt ze klappen en schoppen te verduren. In de samenleving schreeuwt men om verandering van strukturen en systemen en verwacht daarvan alle heil en uitredding. Men eist van de kerk dat zij in de prediking daaraan gaat meedoen. Economisch en politiek geweld wil men inzetten ter verbetering van de wereld. In de werkgelegenheid heersen trieste toestanden die demoraliserend werken op de gezinnen en zeker ook op de kinderen.
Het geroep om vrijheid voor de mens wordt sterker, vrijheid in de huwelijksmoraal en in het gebruik van het lichaam, vrijheid zelfs in het doden als men dat wil. We krijgen te maken met een anti-autoritaire gezindheid, waarin gehoorzaamheid en gezag principieel ontkracht worden en met een verregaande corruptie die elke vorm van vertrouwen ondermijnt. Als je dit op je in laat werken en er verder over nadenkt, huiver je.
Toch is dit de samenleving. waarin onze kinderen opgroeien. Zij ondergaan de direkte invloed hiervan. direkter dan aan de buitenkant blijkt. Zij dreigen soms meegezogen te worden. omdat veel van wat ze ontdekken een sterk appèl op hun menselijke gevoelens doet. Wat kan een tiener opstandig worden. en wat wordt hij soms door anderen opstanding gemaakt, als hem de wantoestanden inde wereld worden verteld of op scheve wijze worden voorgesteld! Ik heb jongelui ontmoet die leden onder het menselijk lijden en het onrecht waarover ze hoorden, en die onder invloed daarvan volledig de kluts kwijt waren.
De ouders en de kerk waartoe zij behoren. moesten er dus alles voor inzetten, dat de opgroeiende kinderen zo vertrouwd raken met de Bijbel.
dat ze in staat zijn tegen de vloedgolf van modernisme en atheïsme staande te blijven niet alleen, maar daartegen ook een sterk getuigenis af te leggen. Want ook voor onze tijd geldt Jezus' woord: "En u zult Mijn getuigen zijn ... ". En om de kinderen dit te leren is de gegeven tijd tussen de wieg en de middelbare school nauwelijks voldoende.
Het is daarom onvoorstelbaar dat èn in de gezinnen èn in de kerk zoveel kostbare tijd verloren gaat met zaken. waarover velen zich druk maken, maar die weinig betekenen voor de opvoeding en christelijke vorming van de komende generatie.
Het falen van veel gezinnen is een even onmiskenbaar als verentrustend gegeven. Het blijkt dat - in het algemeen gesproken - de ouders steeds minder vat hebben op de jeugd.
In de opvangcentra voor drugpatiënten neemt het aantal jongeren uit christelijke milieus toe, het weglopen uit huis wordt in toenemende mate ook uit kerkelijke gezinnen een feit. Wij staan voor de hoogst ernstige vraag. hoe dit mogelijk is als het Woord van God de heerschappij moet hebben in de gezinnen.
Zonder twijfel speelt hier het generatieconflict een rol: de oudere generatie, opgevoed in een andere tijd, zou de jongere niet meer kunnen volgen en begrijpen. Toegegeven moet worden dat het inderdaad niet meevalt zich te verplaatsen in de leef- en denkwereld van de hedendaagse jeugd. Groter dan ooit is de snelheid waarmee de verschijnselen zich voordoen en weer veranderen. Kledij, uiterlijk, wijze van optreden, wat een enorm verschil met de tijd toen we zelf jong waren!
Maar het gaat veel te ver om hieruit de geweldige problemen in de opvoeding te verklaren. Want waar belangstellende liefde en een niet aflatende bemoeienis van de ouders is om namens God naar hun kinderen te luisteren en met hen te spreken vanuit het Woord van God.
daar overbrugt de liefde een zeker tekort aan begrip.
Er zijn zeer grote mensen uit eenvoudige gezinnen voortgekomen, omdat de kinderen opgroeiden rondom het sprekende en altijd krachtige Woord van de Heer. "Waar twee of drie in Mijn naam bezig zijn, daar ben Ik". De realiteit van deze belofte houdt niet op bij de deur van de kerk. Het is een belofte van enorme kracht voor het gezin. mits men beseft. dat Gods zegen en Zijn aanwezigheid gebonden zijn aan een eerbiedig samen luisteren naar Zijn Woord en een samen bidden vanuit de situatie van deze tijd.
Kinderen die opgroeien in het krachtenveld van deze genade van God.
kunnen nooit vanwege een generatieconflict in moeilijkheden komen.
Tegen deze achtergrond wordt het duidelijk. hoe onverantwoord het is de Bijbel in het gezin te openen als een ritueel dat er nu eenmaal op een gezette tijd bijhoort en meer niet.
Iemand zei eens: "Ik weet niet of onze Jan gelooft of niet. Wat ik wel weet is. dat hij vreselijk warm loopt voor een aktie tegen de armoede in de ontwikkelingslanden".
Jan was 15 jaar.
Het is natuurlijk best mogelijk dat Jan in een stormachtige periode was waarin hij fel van leer trok tegen menselijk onrecht. Daarover moeten ouders zich niet erg verbazen. Maar wel hebben deze ouders 15 jaar de tijd gehad samen met hun jongen de Bijbel te lezen. met hem te bespreken wat God daarin te zeggen heeft ook over de hedendaagse vraagstukken en nauwlettend acht te geven op de ontwikkeling van hun zoon.
Een ander zei: "Ze is nu 14 jaar en ineens wil ze niet meer naar de kerk. De Bijbel en de kerk doen haar ook niet veel meer, zegt ze."
Nog iemand: "We zijn een gereformeerd gezin. dat moet onze zoon toch wel wat zeggen. Hij heeft nooit tekort gehad. had een goed leven en we namen hem altijd mee naar de kerk. En nu gooit hij opeens alles weg. wil geen bezit. keert zich tegen alles en iedereen. loopt er als een landloper bij en wil van het geloof niets meer weten."
Dit zijn enkele voorbeelden. uit de praktijk genomen. Het hadden er nog veel meer kunnen zijn.
Het heeft geen enkele zin achteraf nog een beschuldigende vinger uit te steken.
Liever moeten we de ouders. die (voor hun gevoel plotseling) met deze droevige problemen geconfronteerd worden. trachten te helpen alsnog er uit te komen. En wat dat betreft. het gebed van een rechtvaardige vermag veel.
Waar het wel om gaat is ons allen deze klemmende en allesbeslissende vraag voor te leggen: is het Woord van God van meet af aan in de opvoeding van ons kind aan het woord? Zoeken wij als man en vrouw steeds naar de beste weg om onze kinderen te leren naar hun Vader te luisteren. en hebben wij daarvoor onze tijd regelmatig ter beschikking?
Nemen wij de moeite ook als andere dingen ons eigenlijk roepen om de kinderen de dingen van deze wereld in het licht van de Bijbel te laten zien?
Het is funest als kinderen regelmatig naar de televisie kijken zonder de aanwezigheid van de ouders. Zo laten we de opvoeding over aan een ander die er zeker bij is.
Want als wij zouden verzuimen onze kinderen in te lichten over het Koninkrijk van God de duivel vergeet stellig niet hen op te leiden voor het rijk der duisternis. Hij maakt gretig gebruik van elk moment dat wij hem laten.
De zo vaak gezongen psalm 34 krijgt zo een nieuwe en diepe zin: "Komt. kinderen. luistert naar mij. ik zal u de vreze des Heren leren."