Met Paulus op de knieën
2012-05-26
Het themanummer ‘Conflicten in de kerk’ riep een aantal reacties op van de kant van onze lezers. Daarbij ging het niet alleen om de zorg over de nood die er is, maar ook om de aanpak van conflicthantering binnen de NGK, bijvoorbeeld via de VAC.- Jaargang 56
- nummer 11
Het is goed dat er in Opbouw geschreven is over conflictbeheersing in de kerk, maar wat is het jammer dat dit nodig is.
We hebben genoten van de schriftuurlijke Bijbelstudie van Mudde en we waren blij met het artikel van Van Genderen. Het is goed dat wij inzicht krijgen in de manier waarop binnen onze kerken met problemen wordt omgegaan. Toch misten we enkele dingen. In de eerste plaats misten we bewogenheid en pijn over het feit dat er binnen onze kerken zo veel conflicten zijn. In de tweede plaats misten we de vraag hoe het komt dat er zo veel problemen zijn. Ten derde was er weinig aandacht voor de bijzondere positie van de predikant in dergelijke situaties. En we hebben vragen over de eenheid van de gemeente – wat is dit precies? Ten slotte proefden we wat inconsistentie tussen het artikel van Mudde en de conflicthanteringstechniek zoals besproken door Van Genderen en De Pender.
Pijn
Beide artikelen beginnen met de constatering dat er overal conflicten zijn en dat dit in de kerk helaas niet anders is. Die constatering is juist, maar waar wordt gezegd dat het zo niet mag? Waar blijft het klemmende beroep op ons dat wij Christus hebben leren kennen en dus anders zijn? Juist binnen de gemeente van Christus horen meningsverschillen niet uit te lopen op conflicten, omdat de Geest daar werkt en de vrucht van de Geest er hoort te zijn. Juist die vrucht – liefde, geduld, vriendelijkheid en zelfbeheersing – verdwijnt in conflictsituaties. De gevolgen voor de betrokkenen zijn vaak dramatisch.
Dit te moeten constateren doet pijn.
Individualisme
Hoe kan het toch dat er zo veel conflicten zijn binnen onze gemeenten dat de VAC het werk bijna niet aankan en naar uitbreiding zoekt?
Mudde constateert dat het daarbij niet gaat om evidente dwalingen.
Dat is verblijdend, maar waar gaat het dan wél over? Over preken die niet aanspreken, over te veel of te weinig aandacht voor de kinderen, over de predikant die sommigen niet aanstaat, over meer of minder evangelisch?
Waarom wordt er van zulke bijkomstigheden zo’ n punt gemaakt?
Ligt de oorzaak ten diepste niet hierin dat het geestelijke leven binnen onze gemeenten niet op het peil is dat God van ons verlangt? Is het individualisme van onze tijd ook niet al ver doorgedrongen in de kerk?
En past de vorm van gemeente-zijn, zoals nu gestructureerd, daar nog wel bij? Op zich genomen is die vorm wel goed, maar je kunt je afvragen of wij als kerkenraden, predikanten en gemeenteleden nog wel het geestelijke niveau hebben dat hiervoor nodig is.
Belangen
Waar is de wijsheid, waar de liefde om te onderscheiden waarop het aankomt? Soms kun je toch beter genoegen nemen met minder dan je lief is om de vrede te bewaren, dan dat er gebeurt wat jij wilt op zo’ n manier dat de sfeer verziekt wordt?
Het woord ‘kerk’ betekent ‘wat van de Heer is’. Het is niet onze zaak.
Het is zijn gemeente, die haar eenheid vindt in Hem en in alles van Hem afhankelijk is. Dat moet leidend zijn als er een conflict ontstaat, maar jammer genoeg zie je vaak dat een gemeente bij onenigheid uiteenvalt in belangengroepen, die de oproep van de apostel Paulus om het belang van de ander voor ogen te houden vergeten.
Bij de bevestiging van ambtsdragers wordt gezegd dat de kerkenraad gezag heeft van Godswege, maar bij een conflict laten we ons niet gezeggen.
Al te gauw loopt het er op uit dat we elkaar bestrijden en onze eigen idealen en eigen belangen najagen. Vergeten wordt dat wij als gemeente samen één belang hebben en dat is Jezus Christus en zijn koningschap. Als gemeenten moeten we laten zien wie Hij is.
De gevolgen van conflicten binnen de kerk zijn rampzalig. Gemeenteleden verlaten verdrietig, teleurgesteld of boos de gemeente. En hoeveel jongeren haken af doordat wij als gemeenteleden hun niet laten zien dat wij door de Geest van Christus geleid worden? De satan is de enige die echt belang heeft bij onze conflicten.
De positie van de predikant
Lakerveld geeft aan dat de VAC veel tijd besteedt aan conflicten tussen de gemeente/kerkenraad en de predikant.
In de gemeente neemt de predikant een heel bijzondere positie in. Hij is lid van de kerkenraad, maar wordt door dezelfde raad aangenomen als ‘werknemer’. Verder is hij gemeentelid, maar heeft hij als bedienaar van het Woord ook een zekere zelfstandigheid tegenover kerkenraad en gemeente.
‘Werelds’ gezien is dit een onmogelijke positie. In conflictsituaties ontspoort de zaak dan ook heel gemakkelijk: bijvoorbeeld een kerkenraad die als ‘een soort directie’ gaat opereren, waarbij de predikant niet meer meetelt als volwaardig lid van die raad, of een predikant die als ‘dienaar van Christus’ zijn eigen gang gaat, tegen de kerkenraad in.
Bij een conflict staat een predikant dikwijls alleen. Als een kerkenraad bij een conflict achter de predikant staat, heeft deze een dubbelrol: enerzijds de gemeente leiden en bij elkaar houden, anderzijds de predikant beschermen en/of recht doen. Zo bezien is de predikant toch een partij op zich. Als de kerkenraad niet achter de predikant staat, is de positie van de predikant echt heel eenzaam. Waar is dan de aandacht voor de pastorale zorg aan de predikant en zijn gezin?
Uitgesproken verwachtingen?
Juist vanwege de bijzondere positie van de predikant is het van belang om bij het beroepingswerk heel zorgvuldig te werk te gaan. Weet je, als kerkenraad en gemeente, wat je wilt, wat je visie is en wat je van een predikant verwacht?
Weet de te beroepen predikant wat er van hem verwacht wordt en heeft hij voldoende zelfkennis om te kunnen inschatten of hij aan die verwachtingen kan voldoen? En bovenal: zijn kerkenraad, predikant en gemeente in deze dingen biddend bezig en weten ze zich één in de Heer?
Wij hebben redenen om aan te nemen dat het er lang niet altijd zorgvuldig aan toe gaat. Is er nog wel plaats voor zoiets als Goddelijke leiding in het beroepingswerk? Predikanten in conflictsituaties verbazen zich erover dat er na een paar jaar heel anders gepraat en gehandeld wordt dan tijdens de beroepingsprocedure.
Omgekeerd komen gemeenten soms later tot de ontdekking dat hun predikant heel anders is en andere dingen wil dan zij hadden verwacht. Verschillen die latent in de gemeente aanwezig zijn worden soms bij het aantreden van een nieuwe predikant meer manifest en over diens rug heen uitgevochten.
In conflictsituaties wordt het belangrijkste vaak vergeten, namelijk de liefde voor de ander en dan zeker ook voor de predikant en zijn gezin.
Verootmoediging
Bij conflictsituaties wordt vaak gesteld dat van het overleg is om de eenheid van de gemeente te herstellen. Maar wat wordt er met die eenheid bedoeld?
Eenheid in de gemeente of eenheid in Christus? Als het doel alleen het eerste is, dan is het een schijneenheid.
Er kan volgens ons alleen sprake zijn van eenheid in de gemeente als er gezamenlijke verootmoediging plaats vindt met alle betrokkenen, anders is een oplossing tot mislukken gedoemd.
Ze moeten met elkaar op de knieën voor God, samen hun onmacht en zonden belijden, samen achter Christus gaan staan, zodat God hen ziet in Hem. Hiervoor moeten ook de gemeenteleden uitgenodigd worden die de gemeente al hebben verlaten en de predikant die mogelijk met een burnout thuis zit of al is vertrokken. Dit kan begeleid worden door een derde partij, zoals de VAC of een mediator.
Vanuit deze ootmoedige houding is er ruimte voor het oplossen van een conflict.
Als deze weg weerstand oproept, is er dan wel eenheid in Christus? En kan er dan eenheid in de gemeente zijn?
Paulus en de VAC
Maar zijn de werkwijzen of technieken van de VAC wel consistent met wat Mudde schrijft? Is het mogelijk om als ‘neutrale’ persoon/instantie een kerkelijk conflict te begeleiden? We proeven enige verlegenheid bij Mudde ten opzichte van neutrale derden als hij stelt dat er wel wijsheid in zit om er een derde (neutrale) partij bij te betrekken, maar dat ‘een goede raad, een dringend advies, een duidelijke positiebepaling van een relatieve buitenstaander in een bepaalde conflictsituatie ook nodig en heilzaam kan zijn’. Past dat wel bij de neutrale procesbegeleiding door de VAC of een mediator? Als met ‘neutraal’ bedoeld wordt dat de mediator niet bij voorbaat partij kiest, is het terecht. Maar als de bedoeling is dat hij blanco het gesprek in gaat, is het niet juist. Neem het voorbeeld dat Van Genderen noemt, de onenigheid tussen Euodia en Syntyche (Filippenzen 4).
Paulus kiest geen partij vóór de één en tegen de ander, maar hij stelt zich beslist niet neutraal op in die zin dat hij geen standpunt inneemt. Christus zelf is het fundament waarop hij staat. En daarop staande vermaant hij beide zusters Ze zijn de gezindheid van Christus (Filippenzen 2) kwijtgeraakt, en ze hebben hulp nodig om tot Christus en zijn gezindheid terug te keren.
Is ‘neutraal’ wel ‘Bijbels’?
We onderkennen dat er in mediation een aantal Bijbelse uitgangspunten gehanteerd kunnen worden, maar wij missen de confrontatie en concretisering die we bij Paulus lezen. De mediator kan niet neutraal zijn als Bijbelse principes of kerkelijke procedures met voeten getreden zijn. Hij/zij zal hierop moeten wijzen en de partijen oproepen hierover schuld te belijden. De vraag is: durven wij nog zonden aan te wijzen, hebben we de geloofsmoed om broeders en zusters bij Christus te roepen en hen op zijn gezindheid te wijzen?
Voor het goede begrip: wij zijn niet tegen het werk van de VAC of tegen mediators, maar we vragen ons af of hun neutrale werkwijze een Bijbelse werkwijze/techniek is bij kerkelijke conflicten.
Zorg
Wat ons drijft om deze reactie te schrijven, is de zorg over de gemeenten binnen ons kerkverband. Zorg om de pijn en het verdriet van het lijden aan de kerk. Zorg om gemeenteleden die de gemeenten verlaten hebben. Zorg om onze jongeren die Christus (nog) niet of maar ten dele kennen. Zorg om predikanten en hun gezinnen die met heel moeilijke situaties geconfronteerd worden. Zorg om de vraag of wij wel Schriftuurlijk bezig zijn met conflicthantering binnen onze gemeenten.
Gelukkig weten we waar we met die zorgen naartoe moeten en dat er in Christus oplossingen zijn die wij zelf niet kunnen bedenken. Als we als gemeenten de principes van Paulus gaan toepassen bij conflicten, kunnen we wel eens voor grote verrassingen komen te staan: er zullen oplossingen verschijnen die we zelf nooit bedacht zouden hebben, maar die wel gebeuren, door de kracht van de Geest.
Piet en Anja Busstra zijn lid van de NGK Bunschoten-Spakenburg.
Piet Busstra is predikant van deze gemeente.