Tussen gisteren en morgen
2012-05-26
Op 2 juni a.s. organiseert STAGG Toerusting de eerste landelijke dag voor ambtsdragers binnen de NGK. Als kerkenraad ben je samen met de gemeente onderweg. Maar hoe geef je geestelijk en organisatorisch leiding tijdens deze reis? Hoe houd je elkaar in de gemeente op de been? En wat als er gewonden vallen? - Jaargang 56
- nummer 11
Klaas Quist, coördinator Toerusting bij de Stichting voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg (STAGG), herkent de vragen. ‘Ze komen rechtstreeks uit de praktijk.
Hiermee komen kerkenraden naar ons toe, ze hopen op praktische tips, een handreiking, het begin van een antwoord. Kerkenraden en predikanten hebben de neiging om vooral te kijken naar wat urgent is in hun gemeente. De opkomst in de diensten, de kritiek van links en rechts, het bezoekwerk, de muziek, vacatures die moeten worden vervuld.
Begrijpelijk. Maar die focus op urgentie heeft ook een andere kant.
Dat is een van de dingen die ik wel graag voor het voetlicht wil halen: als je de gemeente echt wilt dienen, is het niet zozeer de urgentie die telt. Het begint bij wat relevant is.
Paulus zegt tegen de gemeente van Efeze dat ambtsdragers door Christus zijn aangesteld “om de heiligen toe te rusten voor het werk in zijn dienst” (Efeziërs 4:12). Is dit waar we in de kerk het meest druk mee zijn?’
Zorgen
Het is een vraag die hem aan het hart gaat. Van jongs af aan was het zijn droom om iets voor de kerk te mogen betekenen – en dan het liefst op het snijvlak van belijden en (be)-leven, van geloof en praktijk. In 2010 deed de gelegenheid zich voor.
Vanuit de Landelijke Vergadering had de STAGG de opdracht gekregen om met een samenhangende aanpak te komen voor gemeenteopbouw en toerusting. Met andere woorden: ga naast kerkenraad en predikant staan en help hen bij het werk in de kerk. Klaas: ‘Ze vroegen iemand met visie, die tegelijk in staat was om ideeën om te zetten in uitvoerbare plannen. Ik wist meteen dat het iets voor mij zou zijn.’ Dit besluit van de Landelijke Vergadering kwam niet uit de lucht vallen. Het was een van de aanbevelingen uit een lijvig rapport dat binnen de Nederlands Gereformeerde Kerken was verschenen onder de titel ‘Tussen gisteren en morgen’ (2010). Het was geschreven in opdracht van de Landelijke Vergadering, die in 2007 openlijk haar zorgen had geuit over de toename van conflicten die zich manifesteerden tussen kerkenraden en predikanten, met steeds vaker als gevolg dat een predikant van een gemeente werd/moest worden losgemaakt.
Wat was er aan de hand? Hoe kunnen we dit voorkomen? En als het al speelt, hoe zou je elkaar als kerken dan op weg kunnen helpen naar een oplossing?
Grondige analyse
In de eerste plaats was er een grondige analyse noodzakelijk. Een speciale commissie, de Commissie Toekomstig Predikantsprofiel, werd benoemd en kwam met bovengenoemd rapport, dat op de LV Houten in voorjaar 2011 werd besproken.
Het rapport ging uitvoerig in op de praktijk van het kerkelijk leven, en dan speciaal van predikanten en kerkenraden. De kerk maakt deel uit van een sterk veranderende samenleving, was een van de uitgangspunten.
Zijn we ons daar voldoende van bewust, spelen we daarop in? Wat is vandaag (en morgen) de rol van een predikant? Wat de taak van een kerkenraad? Wat verwachten we van hen? De analyse mondde uit in een aantal krachtige aanbevelingen, die een aanzet vormden om er daadwerkelijk iets aan te gaan doen. De achterliggende vraag was en bleef: hoe worden en blijven predikant, kerkenraadsleden en gemeenteleden – én de gemeente als geheel – gezond?
Toen Klaas Quist het rapport op zich liet inwerken, bleven er twee dingen vooral bij hem haken. ‘Ik werd gegrepen door het oprechte verlangen dat ik eruit proefde dat mensen aangestoken zouden worden met het evangelie, geraakt, in beweging gezet, en zouden zeggen: “Dit wil ik ook, deze God wil ik verkondigen!” Tegelijk drong die andere kant zich rauw aan me op: dat het in de praktijk vaak heel anders verloopt, dat ambtsdragers soms “met hangen en wurgen” hun werk doen. Dat ze opgelucht zijn als het “erop zit”. Sommigen zijn finaal opgebrand.’
Achter de einder
Het eerste bevorderen en het tweede voorkomen – zo zou je de opdracht in het kort kunnen samenvatten.
Een steunpunt om de kerken een weg te wijzen, een ‘routeplan’, om predikanten en kerkenraden in de praktijk van het gemeenteleven dusdanig toe te rusten voor hun ‘goede werk’ dat ze het niet alleen ‘aankunnen’, maar dat ook blij en vol vertrouwen doen. ‘En ik mocht het doen.’ Klaas ervaart het als een zegen. ‘Noem me een vormer, een toeruster, een visionair. In deze opdracht kwam dat op een wonderlijke manier samen.’ Zo ontstond Toerusting 2.0, een plan voor permanente educatie van predikanten, toerusting van kerkenraden en uitwisseling van kennis en ervaring. Met daarin de komende jaren vier centrale aandachtspunten, alle vier geënt op die ene voorvraag: waar gaat het heen?
‘Kerkenraden en predikanten moeten voor ogen houden waar ze naar op weg zijn. Onze bestemming ligt achter de einder. Sluit wat in de gemeente gebeurt daar goed op aan?
Hoe groeien we samen toe naar ons hoofd, Christus? Kerkenraden kunnen niet zonder een heldere visie om de
gemeente goed te kunnen leiden.’
Geloven
Het eerste punt van aandacht betreft het persoonlijk geloof. Dat is een open deur, maar het kan geen kwaad om er de vinger bij te leggen, weet Klaas. ‘Wie ontvangt, kan geven. Dat is bij jou en mij zo, en het geldt dus ook voor predikanten, voor ouderlingen en diakenen.
Geloof moet gevoed worden. Dat vraagt verdieping, studie, bezinning, “drinken uit de Bron”. Ga je daaraan voorbij, dan kun je zomaar merken dat je droogstaat, dat de spirit er begint uit te raken. Wie de gemeente toerust, moet zelf goed toegerust zijn. Binnen Toerusting 2.0 komt dan de vraag naar voren: wat heb jij nodig om dit vol te houden?’
Context
Het tweede is het belang van de context, je persoonlijke achtergrond maar ook de omgeving waar je deel van uitmaakt. ‘Ben je je bewust van hoe je zelf bent opgevoed, van wat jij normaal vindt en waardevol?
Waar je vol van bent of waar je mee tobt – het komt mee in je benadering van anderen, in de manier waarop je luistert of een probleem aanpakt. Dat neem je mee als je op bezoek gaat of als kerkenraad vergadert. Dan is de vraag of je dit kunt loslaten en je richten op die ander, die vergeleken met jullie situatie misschien wel in zijn handen mag knijpen. Maar ook: Kun je je werkelijk inleven in de situatie van de ander? Ben je in staat om de verbinding te leggen tussen zijn of haar leven van alledag en het volgen van Jezus zonder te vervallen in gemeenplaatsen?’
Reisleiders
Het derde aandachtspunt is leiderschap.
Een gevoelig punt, weet Klaas. ‘Een ambtsdrager ziet zich eerder als een dienaar en zal zichzelf niet snel een leider noemen. Toch ben je geroepen om de gemeente te leiden. Dat is meer dan op de winkel passen. In de kerk gaat het om geestelijk en organisatorisch leiderschap. Onze bestemming ligt in God, dat kleurt de reis. Kerkenraden en predikanten zijn reisleiders.
Natuurlijk ga je dan niet voorbij aan wat er vandaag speelt, juist niet.
Maar de manier waarop je dat tegemoet treedt en de praktische zaken regelt, heeft alles te maken met het achterliggende doel. Leidinggeven vraagt om vrijmoedigheid en overtuiging: de durf om de route te bepalen, ook al weet je niet bij voorbaat of iedereen er altijd blij mee zal zijn. Predikant en kerkenraad hebben hierin elk hun eigen
taak en verantwoordelijkheid.’
Communicatie
Goede communicatie is het vierde aspect. Klaas: ‘Binnen Toerusting 2.0 willen we de relatie tussen predikant en kerkenraad versterken.
De predikant is “dienaar van het Woord”, dat doet hij via de prediking, het pastoraat, onderwijs. Hier ligt een uitdaging voor kerkenraden.
Zijn de verwachtingen die we van de predikant hebben reëel? Tegelijk is het ook een uitdaging voor predikanten. Durven zij hun grenzen aan te geven? Is er voldoende openheid en veiligheid om hierover met elkaar in gesprek te gaan? Laat elkaar niet aanmodderen, maar bespreek wat er gebeurt. En houd daarbij voor ogen waar het allemaal om begonnen is. In zijn eerste brief drukt de apostel Petrus de gemeente op het hart om zich – nadat ze zich eerst bij Jezus hebben gevoegd – te laten gebruiken als “levende stenen voor de bouw van een geestelijke tempel”. Loop elkaar daarbij niet voor voeten, gun de ander de plek die hij inneemt, maar vergeet niet dat je samen aan het bouwen bent.
Ken elkaars gaven en talenten. Weet als kerkenraad en als predikant wat je drijfveren, je taken, je verantwoordelijkheden zijn. En praat daarover: Dit is onze gemeente, dit is de koers en dit is mijn taak. Zo geven we
het evangelie in onze gemeente stem en vorm.’
Draagvlak
De afgelopen periode heeft hij hierover gesproken met veel kerkenraadsleden en predikanten. ‘Ik heb een rondgang gemaakt langs bijna alle regio’s. Er is grote eensgezindheid over de hoofdlijn voor de komende jaren. Ik heb goede feedback gekregen op de concrete invulling.
Een predikant zei dat hij de permanente educatie als een steun in de rug ziet om zich voortdurend te ontwikkelen. Vanuit kerkenraadsleden kwamen soortgelijke reacties. Ik heb gemerkt dat er behoefte is aan groei in kennis en
vaardigheden, juist ook omdat de ervaringsdeskundigheid steeds verder afneemt.’
Ambtsdragersdag 2 juni
Toerusting 2.0 gaat 2 juni van start met de eerste landelijke ambtsdragersdag.
Deze dag is bedoeld om de werkers in de kerk te inspireren en te bemoedigen. ’s Morgens en ’s middags staan er (12) workshops op het programma, die allemaal insteken op actuele thema’s binnen onze kerken – leiding en organisatie, kleine kerken, de plek van de jeugd, gemeenteopbouw. ‘Het is een dag die je niet wilt missen als je actief bent in de kerk’, aldus Klaas. ‘En wanneer iedere kerkenraad met een volle auto komt, kun je met elkaar het hele programma volgen.’ Toch zijn de activiteiten in het kader van Toerusting 2.0 voor hem geen doel op zichzelf. ‘Het gaat er uiteindelijk om dat we samen een vitale gemeenschap van Christus vormen. Daar iets aan te mogen bijdragen is voor mij de diepste motivatie. En ik doe dit niet alleen.
Er zijn heel gemotiveerde en kundige mannen en vrouwen die met mij mee denken en werken. En ik werk aan uitbreiding van dit team. Met elkaar vormen we een netwerk dat de werkers in de kerk toerust bij de roeping van de kerk: Christus verkondigen, Hem volgen en samen groeien naar Hem.’ Er is nog plaats voor nieuwe aanmeldingen voor 2 juni (www.tussengisterenenmorgen.nl).
Voor meer informatie over de vormen van toerusting op het kerkelijke erf, zie het bijgaande kader.
Coosje Haan-de Jong is redacteur van Opbouw en lid van de NGK Amersfoort-Noord.
| Door wie wordt waaraan gewerkt rond gemeenten, kerkenraden en predikanten? De Landelijke Vergadering 2010/2011 heeft een aantal besluiten genomen naar aanleiding van het rapport van de Commissie Toekomstig Predikantsprofiel. Die besluiten zijn erop gericht om gemeenten, kerkenraden en gemeenten beter te laten functioneren en problemen in hun functioneren en in de onderlinge verhoudingen zo veel mogelijk te voorkomen. Op diverse plekken binnen de NGK wordt gewerkt aan de uitvoering van die besluiten. Een overzicht. Predikantsprofiel • Vastgesteld predikantsprofiel bespreken, afspraken maken over de taakverdeling tussen kerkenraad, predikant en kerkelijk werker, daarover rapporteren op de regiovergaderingen in voorjaar 2012 – kerkenraden • Vastgesteld predikantsprofiel opnemen in de handleiding beroepingswerk – Vertrouwens- en Adviescommissie (VAC), klaasmollema@planet.nl Loopbaanbeleid • Loopbaanbeleid voor predikanten en kerkelijk werkers ontwikkelen – Commissie Loopbaanbeleid, w.louwerse@chello.nl Evaluatiegesprekken • Handreiking opstellen voor het voeren van evaluatiegesprekken tussen kerkenraad en predikant – VAC, klaasmollema@planet.nl • Rapporteren op de regiovergaderingen in najaar 2012 over de manier waarop evaluatiegesprekken tussen kerkenraad en predikant worden georganiseerd – kerkenraden Coaching Loket met coachingsaanbod voor predikanten organiseren – STAGG, projectleider Klaas Quist, toerusting@ stagg- ngk.nl Kerkelijk werkers • Zorgen voor een adequate taakverdeling tussen predikant en kerkelijk werker, werkbegeleiding, coaching, bijscholing van en passende arbeidsvoorwaarden voor kerkelijk werkers, inhoudelijk overleg tussen kerkenraad en kerkelijk werker – kerkenraden • Adviseren over de rechtspositieregeling voor kerkelijk werkers – Commissie WAP, secretaris.wap@ ngk.nl • Bijscholingscursus voor kerkelijk werkers ontwikkelen – Nederlands Gereformeerde Predikantenopleiding (NGP), secr.NGP@ngk.nl Opleiding predikanten Plannen maken om de predikant-in-opleiding (prio) onderdeel te maken van de predikantsopleiding en rapporteren aan de LV 2013/14 – NGP, secr.NGP@ngk.nl Toerusting en nascholing • Verplichte nascholing voor predikanten verankeren in de WAP-richtlijn – Commissie WAP, secretaris. wap@ngk.nl • Aanbod voor nascholing (permanente educatie) van predikanten ontwikkelen en organiseren – STAGG, projectleider Klaas Quist, toerusting@ stagg-ngk.nl Toerustingsaanbod voor kerkenraden ontwikkelen – STAGG, projectleider Klaas Quist, toerusting@ stagg-ngk.nl • Bestuurlijke toerusting van voorzitters en scriba’s van kerkenraden organiseren – STAGG, projectleider Klaas Quist, toerusting@stagg-ngk.nl Rapporteren op de regiovergaderingen najaar 2013 over de manier waarop de toerusting van de kerkenraad heeft vorm gekregen – kerkenraden • Digitale uitwisseling van kennis en ervaring tussen gemeenten/kerkenraden in een wikipedia-achtige opzet ontwikkelen – STAGG, projectleider Klaas Quist, toerusting@stagg-ngk.nl Onderzoek ambtsvisie Studies over de visie op het ambt in beeld brengen en onderzoeken of veranderingen in het kerkelijk leven, beelden en opvattingen inzake het ambt, aanleiding geven tot kerkelijke studie naar invulling van de ambten – Commissie Onderzoek Ambtsvisie, jan.e.vandijk@ziggo.nl |