Kruistocht
2012-06-09
Het nieuwste boek van Tim Keller zou je een paasboek kunnen noemen.- Jaargang 56
- nummer 12
Hij wilde het leven, de dood en de opstanding van Jezus overdenken, wat samen het centrale gebeuren in de geschiedenis van de mens en de kosmos vormt. Voor dat leven van Jezus moeten we bij de evangeliën zijn, die veel ouder blijken te zijn dan eerst werd aangenomen en die vrijwel zeker gebaseerd zijn op ervaringen van ooggetuigen van Jezus’ leven. Keller heeft gekozen voor de bespreking van Marcus, omdat dat evangelie hoogstwaarschijnlijk het ooggetuigenverslag van Petrus bevat en bovendien actief de daden van Jezus beschrijft die om een reactie, een beslissing vragen. Keller wil de betekenis van Jezus’ leven voor ons leven laten zien.
Benadering
Volgens Keller heeft Marcus het levensverhaal in twee delen beschreven: zijn identiteit als Koning (Marcus 1-8) en zijn doel met de dood aan het kruis (Marcus 9-16). Deze twee aspecten bepalen de keuze van de besproken passages. Het is geen vers-voor- versexegese, zoals bij het onlangs door Jan Lakerveld besproken boek van Wright, dat toevallig(?) ook over Marcus ging. Het boek Kruistocht is gebaseerd op een prekenserie.
Elke hoofdstuktitel noemt als het ware een centrale gedachte, die de kern weergeeft van het besproken gedeelte en uitgangspunt is voor de uitleg. Ik zal wat voorbeelden geven.
De dans
Het begin van Marcus vertelt over de doop van Jezus door Johannes, waarbij een stem uit de hemel Jezus ‘mijn geliefde Zoon’ noemt en de Geest op hem neerdaalt. Dit geeft aanleiding tot een bespiegeling over het mysterie van de drie-eenheid van drie personen in één godheid waarbij de personen elkaar liefhebben en de grootheid van de ander eren en steeds vol aandacht zijn voor elkaar in een soort dans. De verzoeking in de woestijn past hierbij. Dit verhaal lijkt op de verzoeking door Satan van Adam in het paradijs. De bedoeling was dat Adam God in het middelpunt van zijn leven zou zetten en niet zichzelf en zo de dans met God zou aangaan. Wat hem niet gelukt is, lukt Jezus wel.
De smet
Marcus 7 gaat over reinheid en onreinheid; de Farizeeën verwijten Jezus dat zijn discipelen brood eten met ongewassen handen. Jezus verbindt onreinheid met dat wat uit de mens, uit zijn hart komt. Keller laat zien dat aan de ene kant vandaag de dag mensen menen dat we schaamte en schuld achter ons hebben gelaten; we bepalen zelf wat goed of fout is. Aan de andere kant vertelt de moderne cultuur ons dat we voortdurend geplaagd worden door gevoelens van zonde en schuld.
Kafka zegt ergens: ‘Zonde is de staat waarin we ons bevinden, onafhankelijk van schuld’. We hebben steeds het gevoel dat we niet goed genoeg zijn, we moeten steeds examen doen om te bewijzen dat we waardevol, beminnelijk zijn. We proberen het met uiterlijke middelen te redden, ook in religie. Als we maar geen vieze films bekijken, als we maar ons best doen om een goed mens te zijn, dan zal God mijn hart wel genezen. Maar onszelf reinigen lukt niet. Jezus verklaart alle spijzen rein. Vervolgens legt Keller de verbinding met Zacharia, die schrijft over de hogepriester Jozua, die zich volgens de wet gereinigd had, maar toch nog steeds vieze kleren aanhad. God zelf trekt hem reine kleren aan. Zo is Jezus voor ons.
Het begin
De opstanding blijkt een onbegrijpelijk verhaal te zijn. Zowel de Romeinse hoofdman alsook Jozef van Arimatea zijn in wezen bewijzen van de dood van Jezus. Jezus is wel erg snel gestorven en Jozef wil hem nog voor de sabbat begraven. De hoofdman meldt Pilatus dat Jezus dood is en Jozef legt Jezus in het graf.
De namen van de vrouwen die naar het graf gaan worden drie keer genoemd, waarmee Marcus als het ware aangeeft dat zij, toen hij het evangelie schreef, nog levende getuigen waren van de opstanding, die je daarop kon bevragen. Zij gaan wel naar het graf, maar niet vanuit geloof in de opstanding, maar met specerijen voor een dood lichaam. De mannelijke volgelingen waren er al helemaal niet, niemand hield rekening met de opstanding.
Opstanding in die cultuur werd al even weinig geloofd als nu.
Celsus, een bestrijder van het christendom uit de 2e eeuw, stelt dat de opstanding niet waar kan zijn omdat die berust op de getuigenis van vrouwen; die kon je niet geloven.
Waardering
Steeds zet Keller de feiten in een context waardoor je denkt: o ja, natuurlijk.
Tegelijk weet hij op een boeiende manier die feiten dicht bij je te brengen, zodat je persoonlijk geraakt wordt. Dat vind ik de kracht van Keller. Met hem lees je het evangelie weer op een nieuwe manier.
Keller, T. (2011), Kruistocht. Het leven van koning Jezus. Van Wijnen, Franeker. 256 p. € 19,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK Ede.