AAP EN APOSTEL
1977-04-01
Ter bemoediging van de lezer- Jaargang 21
- nummer 13
Over enkele ogenblikken zal in dit artikeltje de naam van de grote wijsgeer Immanuël Kant vallen. Menigeen zal dan de neiging hebben het blad zuchtend neer te leggen in de vrees dat er nu zeer hoog gedraafd en zeer diep gegraven zal worden. Troost u, lezer! Dit artikel bevat wel iets maar dat iets is verre van diepzinnig.
Een dergelijke uiteenval van schijn en werkelijkheid treft men wel in meer artikelen aan.
Maar het gebeurt zelden dat dit al aan het begin zo ronduit wordt toegegeven. Hier verdien ik dus - ik zal het zellf maar zeggenenige lof vanwege mijn eerlijkheid.
Kant en zijn uitlegger(tje)s
In zijn boek "Wat is philosofie?" maakt Prof. De Sopper enkele geestige opmerkingen over het lezen en begrijpen van Kant. Kant is uiterst moeilijk te lezen. Daar begint het al mee! Hij is natuurlijk nog veel moeilijker te begrijpen.
Dat was ook in zijn eigen dagen al zo. De mensen waren toen ook al net eender als nu, hetgeen zeggen wil, dat niemand wilde toegeven dat hij het met Kant moeilijk had. Iedereen "begreep" Kant naar zichzelf toe.
En de "uitleg" van Kant was navenant, Een humoristisch heer die van al dat gedoe kennis genomen had formuleerde op een voortreffelijke wijze wat hier nu eigenlijk aan de hand was. Hij zei: Werken als die van Kant zijn net als spiegels. Als er een aap inkijkt kijkt er geen apostel uit! Dat was raak gezegd. Al zal het al die kleine Kant-begrijpers niet zijn meegevallen! Die waren, zoals gezegd, gewend Kant naar zichzelf toe uit te leggen. En als het dan bij het verder lezen niet meer klopte. dan keken ze bedenkelijk en dan zeiden ze: Hier kun je zien dat Kant zijn beste tijd achter de rug had. hier op déze plaats (waar Kant niet meer klopte met hun uitleg). Hun illusies werden wreed verstoord.
Bent U wijsgerig gesproken een aap, dan zal Kant in uw uitleg de afmetingen van die aap krijgen!
Bent U van klein formaat, dan wordt de Kant van uw uitleg een klein figuurtje. Uw Kant-uitleg zegt waarschijnlijk maar erg weinig van de grote wijsgeer zelf maar erg veel over het formaat (je) van uw wijsgerig persoontje! En daarmee konden ze het dan doen!
Kerktaal en leven
Aap en apostel – neen, die kombinatie moet maar ver van de kerkelijke omgangstaal verwijderd blijven. Natuurlijk, we nemen de apostel van harte graag over als niveaubepaler van ons schrijven en spreken. Maar de aap ... dat is en blijft een lelijk ding, zoals het bekende spreekwoord zegt.
Ik vrees dat we onszelf daar maar al te veel mee verwennen.
En dat op die taal-kuisende manier onze levenswerkelijkhetd afscheid gaat nemen van ons taalniveau.
Het komt me voor dat er in heel die humoristische geschiedenis een zaak van diepe ernst verborgen ligt. En dat die ernst een standplaats heeft ook midden in ons kerkelijk leven en samenleven. Men meende de ànder (Kant) te begrijpen en uit te leggen. Men meende die ànder - nog wel "objektief"! - te beschrijven.
Maar men nam in werkelijkheid een foto van zichzèlf.
Men legde in feite zichzèlf uitzonder dat te weten. in alle argeloosheid.
Niet Kant maar de aap keek uit de spiegel naar buiten!
Hoe vaak komt het niet voor.
dat wij in de mening ànderen objektief te bekijken en te kritiseren in werkelijkheid onszèlf bloot leggen en eigenlijk veel meer over onszèlf vertellen dan over die ander!
Heeft dat nu ook zijn toepassing op ons kerkelijk leven?
Ik dacht van wel. De kerk heeft blijkbaar toch dit ene met Kant's werken gemeen, dat ook zij heel duidelijk als spiegel kan optreden. Zij is van Christus uit niet te bevatten en niet te omvatten wat haar heerlijkheid betreft.
Maar telkens weer verkrijgt zij in onze uitleg en in onze kritiek ons formaat!
De kerk als spiegel
Het valt predikanten en ouderlingen telkens weer op. dat er door de eigen kerkleden over de eigen kerkgemeenschap zo verschillend geoordeeld wordt. Terwijl de één blij is omdat hij zich in de kerkgemeenschap in de diepste zin van het woord thuisvoelt. klaagt een ander er over, dat hij zich een vreemde voelt en dat er toch veel gebrek aan liefde te konstateren valt.
Waar komt dat verschil eigenlijk vàndaan? Het ging immers over één en dezelfde gemeenschap!
Natuurlijk zou daar heel wat over te zeggen zijn. Allerlei Faktoren kunnen een rol spelen. Op dit slot past echt geen eenheidssleutel.
Toch behoren we, dacht ik, onszelf niet te sparen. Bij al het vele dat te overwegen is moeten we ook aan de aap en de apostel een plaats gunnen, ja inderdaad.
aan de kombinatie van beide!
Hebben die broeders zonder dat te beseffen zichzèlf teruggezien?
Hebben ze wellicht net zoveel over zichzèlf als over de kerk gezegd? Heeft de kerk als spiegel gefunktioneerd?
De kerk is het lichaam van Christus.
Wij zijn de leden. Leden funktioneren in samenhang met elkander, ze werken samen in het lichaam. Dat is de orde van Christus. Wie zich gééft ontvàngt de ander. Wie hèlpt voeden wordt gevoed. Wie hèlpt dragen wéét zich gedragen. Wanneer de leden deze orde vergeten en zichzelf op een toeschouwersplaats zetten om eens gade te slaan hoe "zij hier" het doen. dan krijgen ze een vertekend beeld.
ze zien mannetjes zitten die niets doen en die niet helpen en die verveeld kijken. Ze zien zichzèlf terug maar het duurt erg lang voordat ze zichzelf herkènnen ...
helaas! De scherpe keerzijde van de gemeenschapsorde,de terugslag van de kerk-als-llchaam-van-Christus.
Natuurlijk beweer ik niet dat elke kritiek die geuit wordt en dat elk verdriet dat blootgelegd wordt maar simpelweg is terug te voeren op een gebrek bij hem die die kritiek of dat verdriet onder woorden brengt.
Ik wilde alleen maar wijzen op een zaak die ook in alle ernst overwogen dient te worden, opdat het kerkelijk leven zijn goede voortgang mag hebben. Het lijkt wel fraai de apostel te begeren en de aap ver weg te houden.
Maar het zou kunnen wijzen op de weigering van zelfkritiek.
Hoe kijkt U er in?