Leeftocht: lees- en werkboek voor pelgrims
2012-06-23
In ons drukke bestaan met zijn vele vormen van afleiding, lijkt het steeds lastiger te worden om regelmaat te vinden in Bijbellezing en gebed. Misschien mede daardoor komt er steeds meer aandacht voor spiritualiteit.- Jaargang 56
- nummer 13
Victor van Heusden omschrijft christelijke spiritualiteit als: door een eerlijke verbondenheid met Jezus Christus steeds meer op Hem lijken, om zo te willen wat Hij wil en te doen wat Hij gedaan zou hebben. Van Heusden heeft daarover een heel praktisch en boeiend boek geschreven. Het boek valt in twee delen uiteen: een eerste deel met een soort uitleg over hoe je meer open kunt staan voor de Geest en hoe dat van invloed is op je levensstijl.
In deel twee geeft hij voor dertig dagen een meditatiehandleiding aan de hand van de eerste dertig psalmen.
Kloostertraditie
Het blijkt erg lastig steeds fris en levendig te blijven in je geloofsleven.
Spiritualiteit is een zoektocht naar de kern van ons bestaan, een verlangen naar eerlijk geloof, met zekerheden (van dogma’s bijvoorbeeld) maar ook met vragen en twijfels. Van Heusden heeft zelf de waarde van de kloostertraditie ontdekt, dat bidden en werken samengaan. Zijn eerste ervaring in het protestantse klooster Taizé in Frankrijk en de stilte daar was heel inspirerend.
Zelf heeft hij in Nederland het retraitecentrum De Spil opgezet – een plaats van geloof, bezinning en verdieping.
Typen christenen
Van Heusden laat zien dat ook in de kerk geheel verschillende typen gelovigen rondlopen. Bijvoorbeeld de evangelische gelovige, die erg gericht is op het positieve van de persoonlijke verlossing, maar te weinig oog heeft voor de gebrokenheid en de ongerijmdheden van het bestaan. Of de rechtzinnige gelovige, die vasthoudt aan het Woord van God, maar ook aan ‘wetten en regels’ en daardoor nogal eens onverdraagzaam is. Het eerste type vertoont vaak een meer enthousiaste het tweede een rationele of betweterige benadering.
Spanning
Veel christenen merken spanning tussen spiritualiteit (werk van de Geest) en humaniteit (werk van de menselijke geest). Paulus zegt: De Geest zelf verzekert onze geest dat wij Gods kinderen zijn (Romeinen 8:16). God wil zijn Geest aan de onze verbinden vanuit zijn liefde.
Niet-christenen doen ook ‘liefdevolle’ daden, maar realiseren zich niet dat die liefde van God komt; zij denken dat het alleen uit henzelf komt. Maar ook christenen begrijpen het werk van de Geest onvoldoende. God is anders, transcendent, heilig maar ook nabij, terwijl wij onheilig zijn. Christenen leggen vaak eenzijdig de nadruk of op de transcendentie of op de nabijheid, terwijl in goede christelijke spiritualiteit beide tegelijk in evenwicht aanwezig zijn.
Heilige Geest
De heilige Geest is als persoon in ons aanwezig (Hij denkt, voelt en handelt).
We moeten ‘voelsprieten krijgen om ontvankelijk te worden voor de heilige Geest’: Neem de tijd om aandacht te geven aan God en mensen.
Kom in actie als er een probleem is of als iemand jou nodig heeft; blijf niet afwachten, juist omdat de Geest met jouw geest samenwerkt.
Oefen je in gebed; bidden is een taak en vraagt discipline.
Op slot
De heilige Geest werkt op verschillende manieren aan karaktervorming.
Belangrijk is ‘openheid’ of ontvankelijkheid.
Je moet leren leven met lege handen. We zijn vaak te druk bezig met van alles en nog wat waarmee onze handen vol zijn. Onze ervaringen kunnen ons in de weg staan, waardoor ons het zicht op God ontnomen wordt en we op slot raken voor de Geest.
Een tweede eigenschap is ‘kwetsbaarheid’.
De ander kan je pijn doen en raken. Je moet niet doen ‘alsof’, maar zijn zoals je bent. Een te grote kwetsbaarheid hebben kan een valkuil zijn, want dan ben je manipuleerbaar of overgevoelig. In de derde plaats is ‘beschikbaarheid’ van belang: dat je echt present bent in de situatie, toegewijd, dat je met één ding tegelijk bezig bent en je daar volledig op richt. Ik vind dit mooie, maar wel lastige kenmerken.
Mediterend Bijbellezen
In het tweede deel gaat het om de Lectio Divina (Goddelijke lezing) of wel de combinatie van intensief Bijbellezen (herkauwen) en luisteren en spreken in gebed en tegelijk luisteren naar je eigen duistere gedachten en naar Gods helende stem. Zo ontstaat er een band tussen Gods Woord en jou. Als hulpmiddelen kun je een kaars, een icoon en een kruis gebruiken, het liefst in een ruimte waar je verder niet wordt afgeleid.
Maar je kunt zelf natuurlijk ook andere middelen kiezen.
Elke dag is er een vast stramien van een openingstekst, een lied dat je zingt, de lezing, de overdenking (meestal van een woord of zin die je aanspreekt), gebedspunten en een zegen.
Ik zal niet zo gauw in mijn eentje een lied zingen. Het boek heeft mij wel geholpen weer opnieuw fris en positief te kijken naar discipline in een stille tijd met behulp van rituelen.
Heusden, V. van (2011), Leeftocht.
Lees- en werkboek. Buijten & Schipperheijn Mozaiek. 128p. €13,90.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid.