Meningsvorming - Indoctrinatie - Openbaring
1976-09-10
Een moderne catechisatiemethode als die van ds Thea Barnard, "Exodus Dichtbij" (boekje + werkhoekje met als thema: Bevrijd Bestaan, Uitg. Boekencentrum) laat heel veel aan de catechisanten over. De Schriflezing komt voorop. Dan volgt een bespreking van het gelezene. Daarna worden de leerlingen aan het werk gezet. Ze maken collages, muurkranten, ze werken met toto's, knipsels, plakboeken, ze plegen interviews 'en zo voort. Zo komt de "meningsvorming" op gang. De catecheet biedt daarbij de helpende hand.- Jaargang 20
- nummer 35
Meningsvorming
Wie eens een duik wil nemen in een moderne methode, kan hier terecht. De boekjes zijn fris en eigentijds. Ze geven een goed beeld van wat er te doen is op het gebied van de zelfwerkzaamheid, U kunt hier ideeën opdoen.
Bovendien komen de wereldsituaties ter sprake, zodat we bewaard blijven voor afgetrokken vroom gepraat.
We hebben echter veel kritiek en die zet direct in bij het voorwoord, waar gezegd wordt, dat in deze methode veel ruimte is gelaten voor de "meningsvorming" van de catechisant zelf. De vraag moet gesteld worden: gaat het in de catechese voor een belangrijk deel om "meningsvorming"?
Eén van de typische dingen van meningsvorming is, dat die subjectief is. Ik vorm mijn mening. Jij de jouwe. Verder is meningsvorming actie van de mens zelf. Ik vorm mijn eigen mening. En jij de jouwe. Anderen kunnen daar invloed op uitoefenen, maar meningsvorming is ten diepste een daad van de mens zelf. Dan mag nog gezegd, dat meningsvorming een puur binnenmenselijke aangelegenheid is. Of, als u wilt: een puur horizontale.
Een mening is nu eenmaal wat anders dan geloof. Men vormt zich een mening over de toestand in de wereld en over de toestand in de ruin. En in beide gevallen blijft men hangen in het menselijke. Ik moet hier denken aan wat de "Beknopte Didaxologie" van De Corte de "gangbare visie" noemt van "leren". Dat is "een proces, waardoor indialoog met de omgeving gedragsveranderingen tot stand komen bij het individu" (hl. 41). Daar hebben we hetzelfde. De mens gaat een dialoog aan met zijn omgeving. Daar kan de Bijbel bij horen, maar ook de krant en ook een fotoreportage. En daar komt dan tenslotte een indruk uit voort, die zorgt voor een verandering van gedrag.
Zo gaat het in de methode van Ds Barnard. De "omgeving" wordt naar het kind toegebracht. Tot die omgeving hoort de Heilige Schrift. De predikant helpt om het betreffenden gedeelte te verstaan. Daarna komt een rabbijn zijn visie geven op het stuk. B.v. op een pericoop over Pasen (Pèsach), Weer even later komt iemand van Amnesty International op catechisatie om informatie te verschaften over de verdrukking van de moderne tijd.
Zo wordt geboetseerd aan het kind. Op een gegeven moment worden de kinderen aan zichzelf overgelaten, NI.. bij de volgende opdracht: Maak met elkaar (D uit wat je zou doen, ais je in de kerkenraad zat en er lagen twee brieven op tafel met een verzoek om steun:
a) een verzoek om a.s. zondag de diaconiecollecte te bestemmen voor de bouw van een ziekenhuis in Vietnam; en
b) een gelijksoortig verzoek voor het verstrekken van wapens aan de ondergrondse verzetsbeweging in Chilli.
Ons grote bezwaar is, dat hier van een God, die openbaring geeft, niets overblijft, ondanks het sympathieke begin van de les (Schriftlezing).
Dat wil zeggen: Mevrouw Barnard- zal het begrip "openbaring" graag willen laten staan. Maar die "openbaring" zal behoren tot dezelfde "omgeving" als de krant, de informatie van de rabbi, van Amnesty International e.d. En ten aanzien van al deze gegevens geldt, dat het kind zich nu een mening moet vormen van de stand van zaken. Alles wordt zo horizontaal.
Dat treft ons vaker in de methode van ds Barnard, We stoten op zinnen als deze: "God en Israël aanvaarden elkaar als verbondspartners". "Ze doen elkaar beloften" (47). "Door zich te binden aan de bevrijdende God, krijgt de mens de ruimte voor vrijheid" (48).
In de decaloog (de tien geboden) kunnen de Israëlieten zien, hoe zij "hun beloften, dat zij Gods volk willen zijn, kunnen waarmaken"
(51). Er is hier sprake van een partnerschap.
bijna op voet van gelijkheid. God kiest en Israël kiest. God belooft en Israël belooft. God aanvaardt Israël en Israël aanvaardt God!
En van een verkiezing van Israël als het vuile, ongewassen meisje, uit pure genade (Ezech. 16) is geen sprake. Alles verhorizontaliseert hier. De bevrijding uit Egypte wordt de opening voor alle bevrijdingen hier en nu. Het avondmaal wordt de ouverture van het bevrijdingsfeest van het Frelimos. Over de uittocht uit Egypte wordt gesproken zonder noemenswaardige aandacht voor het bloed van het lam, de grote verzoendag, de vergeving van zonden. En ver buiten het gezichtsveld blijft de vrijheid die Gods kinderen genieten in de gevangenis of het concentratiekamp door de Heilige Geest. Al met al gaat het hier om een methode die we moeten afwijzen.
We hebben dit kleine stuk "boekbespreking" ingelast om te komen tot verheldering van de probleemstelling. Wat we afwezen was de zgn. "in formatiemethode". Die komt hier op neer, dat wij op zogenaamd "democratische wijze" de kinderen de vrijheid laten van "zelfverwerkelijking". Deze methode moet tenslotte leiden tot diepe onzekerheid. En we weten dat onzekerheid heel gemakkelijk uitmondt in angst. De angst van de moderne tijd. "Hoe kan men Hem geloven...zonder dat iemand Hem verkondigt?" Rom. 10: 14.
Indoctrinatie
Vierkant tegenover de zogenaamd "democratische" opvatting staat de autoritaire. Het is de methode van de Russische leerpsychologen, van wie ik zei dat ze grote belangstelling aan de dag leggen voor de kwesties rond de kennisoverdracht, De Didaxologie van De Corte noemt als autoriteiten Gal'perin en Vygotsky.
Volgens deze geleerden (en dat doet ons sympathiek aan!) kan men het kind niet aan zichzelf overlaten. Het heeft de hulp en de leiding van de volwassene zeer nodig. De volwassene is het namelijk, die het kennisterrein en de zone van naaste ontwikkeling overziet.
Ik kan, wat deze geleerden bedoelen, misschien duidelijk maken met het beeld van bergbeklimmers. Doordat de bergwand zo woest is, verliezen zij elke mogelijkheid om zich te oriënteren. Ze zien, om met Paulus te spreken, niet meer de weg ",die verder omhoog voert" (1 Kor. 12 : 31). Nu komt hun een helicopter te hulp, die de bergwand verkent en de piloot van het toestel die de weg naar boven en de weg naar beneden geheel kan overzien, geeft aanwijzingen: daarheen!
Zo staat het naar de opvatting van de Russische geleerden met de volwassene en het kind. Het kind weet niet waar het vandaan komt en waar het naar toe gaat. Maar de volwassene overziet het hele kennisterrein . En hij zegt: hierheen!
Merkwaardig dat deze opvatting van overtuigde marxisten formeel gesproken zo sterk lijkt op de Bijbelse. Ook deze marxisten zeggen: Het is grote dwaasheid om de jeugd over te laten aan zichzelf! Daar komt niets goeds van! Want de jeugd ziet nog niet en weet nog niet. De oudere, hij is het! De "vader" maakt zijn zonen de trouw van Marx bekend, zie Jes. 38 : 19. En dat is dan de weg van het idealisme.
Nogmaals: formeel gesproken lijkt deze opvatting Bijbel... Het grote verschil is natuurlijk dat het hier gaat om een ideologie, om afgoderij in dienst van een dictatuur. En daarom noemen we deze methode "indoctrinatie".
Ook indoctrinatie moet het afleggen tegen twijfel en angst. Afgelopen zomer kocht ik in Engeland het dit jaar uitgekomen boekje "Young Christians in Russia" (Jonge Christenen in Rusland), een uitgave van Keston College (Michael Bourdeaux en Katharine Murray). Daarin kunnen we lezen hoe zeer vele jongelui in Rusland ten diepste gaan twijfelen aan de waarheden, waarin ze zijn grootgebracht en die hen met de paplepel zijn ingegoten. En als Geld het niet verhoedt, is het einde weer de angst! "Hoe kan men geloven ... zonder dat iemand Hem verkondigt?" Rom. 10 : 14.
Gelukkig gebeurt dat blijkbaar veel meer dan wij weten, ook in Rusland.
Spreken namens God
In een wereld vod angst en onzekerheid (Wie zal ons het goede doen zien?), brengt onze goede Here God ons en onze kinderen tot een onvoorstelbare zekerheid.
Hij doet dat door Zijn woord dat wáár is. lk -denk er niet aan echte problemen over de vraag hoe de Here dat Woord gegeven heeft door bemiddeling van verschillende mensen van de tafel te schuiven. Maar, na daar 'eens over nagedacht te hebben, kan ik ze laten voor wat ze zijn. En zeggen: "Zullen we proberen te luisteren naar wat de Here zegt in Zijn Woord". Dan gaan de Bijbels open en er wordt geluisterd met eerbied, Want: God heeft het eerste woord
Hij heeft in den beginne
het licht doen overwinnen,
Hij spreekt nog altijd voort.
God staat aan het begin
en Hij komt aan het einde.
Zijn Woord is van het zijnde
oorsprong en doel en zin.
In dit vers, waarin ik het woordje 'woord' in het laatste couplet duidelijkheidshalve van een hoofdletter voorzag, wordt gezegd waar het op aan komt. Het eerbiedige luisteren naar Gods woord op catechisatie doet veel. Meer dan wij denken. De jongelui nemen het mee naar huis. Ze zijn er mee bezig. Of liever: Het Woord is bezig met hen.Het is zo rijk een Gold en Vader te hebben, die openbaring doet. Hij is ons daarin zo goed! We hoeven niet te dwalen in een labyrinth van onzekerheden. We mogen wenen.
lik denk aan het haast triomfantelijke en telkens terugkerende "wij weten" uit de eerste Johannesbrief. "Wij wellen dat wij overgegaan zijn uit de 'dood in het leven". "Wij weten dat de Zoon van God gekomen is en ons inzicht gegeven heeft om de W:aamchrige te kennen" (3 : 14; 5 : 20; zie 2: 20, 29; 3 : 5, 14-16; 5 : 13, 15, 18-20). Wie dat "weten"
kent, komt over alde onzekerheid heen. Het is heerlijk dit te mogen zeggen tot jonge mensen m een zo onzekere tijd. Daarom is catechisatie geven misschien wel het mooiste wenk dat er is. "Want - aldus de apostel Petrus - toen we jullie van de kracht van onze Heer Jezus Christus vertelden en van zijn komst, toen hebben we niet een stel zelfbedachte godenverhalen staan oplepelen. We hebben Zijn verhevenheid met eigen ogen gezien" - "Eén ding moeten jullie nooit vergeten: geen enkele profetie van de Schrift verdraagt een eigenzinnige uitleg. Geen van de oude profetieën is ontstaan omdat een mens het wilde, Ze werden wel door mensen uitgesproken, maar die werden gedreven door de Heilige Geest: ze spraken namens God!" (2 Petr. 1 : 16, 2 : 20, 21, vert. Anne de Vries).