Boeken lezen: allereerst een zaak van kiezen
1983-10-07
De vorige keer heb ik o.a. een advies gegeven aan beginnende lezers. Ik wil daar nu nog wat verder op ingaan. Opnieuw denk ik in de eerste plaats aan leerlingen in de hogere klassen van het voorgezet onderwijs) maar ik hoop dat ook anderen mijn schrijfsels zullen lezen. Voor kritiek en goede raad houd ik mij aanbevolen.- Jaargang 27
- nummer 37
Een keuze maken
Wie niet al te veel leeservaring heeft, moet niet direct met "moeilijke' boeken beginnen. Er is literatuur van heel verschillende niveaus. Een betrekkelijk klein boekje als "Het behouden huis" van W. F. Hermans heeft véél meer achtergronden en symboliek dan b.v. "Sil de strandjutter" van Cor Bruyn. Het eerstgenoemde staat op een hoog literair peil, maar daarmee is niet gezegd dat het andere eigenlijk minderwaardig is. We hoeven ons toch niet alleen met de hoogtepunten bezig te houden? In de tweede plaats wil ik zeggen dat in het algemeen "moderne" boeken moeilijker zijn dan de werken van voor 1940. Waardoor dat komt, zal ik nu maar niet uiteenzetten, ik volsta ermee te zeggen dat een beginnende lezer het beste iets kan kiezen uit de tijd tussen 1900 en 1940. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, en die hoop ik ook nog wel te noemen.
"Christelijke" literatuur
Laat ik maar niet proberen een omschrijving te geven van wat "christelijke" literatuur is. Liever kom ik ter zake, en noem ik enkele boeken en schrijvers. Ik neem aan dat mijn bedoeling duidelijk is: ik hoop daarmee vooral beginnende lezers van dienst te zijn, en misschien kan ik anderen ook nog eens attenderen op een boek dat hun ontgaan is. Bij wat nu volgt, maak ik onder andere gebruik van een artikel van Hans Werkman in "Credo" (mei 1982); ik beperk mij tot verhalenbundels en romans.
D. K. Wielenga heeft niet de officiële literatuurgeschiedenis gehaaid, ik kom zijn naam althans nergens tegen. Maar ik wil toch eens wijzen op twee boeken van hem: Marapoe en Oemboe Dongga. Wielenga was een bekende zendeling: in deze boeken krijgen wij een beeld van het leven in Indië, zo rondom 1925. De sohrijver Johan Fabricius is veel bekender geworden; hij heeft "Oemboe Dongga" naverteld in zijn roman "De heilige paarden", maar ik heb me wel eens afgevraagd of hij daarmee niet aan de grens van plagiaat kwam. Scholieren kunnen er een aardig speciaal studieobject van maken: de vergelijking van het werk van Fabricius met het origineel. Als jongen heb ik de boeken van Wielenga met veel interesse gelezen, maar ik acht het niet onmogelijk dat iemand nu er minder waardering voor heeft en vooral dat de tamelijk vele gesprekken "omslachtig" worden gevonden en het boek daarom "saai" genoemd wordt. Maar de omgangsvormen en gesprekken van oosterlingen zijn nog steeds "omslachtig"; wie eens in het oosten is geweest, zal het leven daar toch niet bepaald "saai" willen noemen.
Na deze persoonlijke voorkeur uit de oude doos loop ik nog eens enkele planken van mijn boekenkast langs. Wie moet ik noemen? Idsardi? Diemen de Jel? Van Hoogstraten Schoch? J. L. de Liefde? Ach, laat maar. Rudolf van Reest?
Ja, en dan: "Gebondenen", de bekende roman over de "zwaren" in de gereformeerde gezindte. Geen werk van hoge literaire waarde, maar de lezer krijgt toch een aardig goede kijk op de geest in de "zwartekousenkerken". Leg daarnaast dan een veel nieuwer boek van Lambregts: "In zijn arm de lammeren" of "Het scharlaken koord".
Er ontbreekt in mijn kast een boek, vermoedelijk uitgeleend en niet teruggekregen Het is "Kinderen in verstand en boosheid" van P.
Keuning. Het boek heeft veel stof doen opwaaien, Keuning beschreef de toestanden in een Gronings dorp, allerlei inwoners waren erin te herkennen, één heeft zelfs het verhaal dat over hém ging, uit een latere druk weggekocht. Het is in Groningen bekend als "het Spiekster bouk", het boek over Spijk.
Ik kan me haast niet voorstellen dat iemand die wél met genoegen "Het vrome volk" van Maarten 't Hart leest, dit werk van Keuning niet zal waarderen. (Pieter Keuning was een broer van Willem Eduard Keuning, die beter bekend is als de dichter Willem de Mérode.
Over hun vader heeft Hans Werkman kort geleden een interessant boek gepubliceerd: Kroniek van meester Keuning, vermoedelijk zullen de ouderen dat met belangstelling lezen.) Dat het wel nodig is goed te kiezen, kan blijken uit het feit dat dezelfde P.
Keuning een roman geschreven heeft die ver beneden het gewenste niveau ligt: "Appie Nijland". Begin er maar niet aan, de tijd kan beter besteed worden. "Kinderen in verstand en boosheid" is besproken in "Uitgelezen", deel 3.
Het dagblad Trouw gaat nu als feuilleton een werk publiceren van H. M. van Randwijk: "Burgers in nood". Aanbevolen! Zie "Uitgelezen", deel 5. Het boek speelt in de crisisjaren voor 1940, de problemen zijn goed herkenbaar.
Ik moet nu ook een ander boek van Van Randwijk noemen: "Een zoon begraaft zijn vader".
Moeilijker dan "Burgers in nood", het is ook minder bekend geworden.
Terecht? Dat kan ik zo snel niet zeggen. Minder literair, maar vooral voor jonge mensen wel aan te bevelen, is: "In de schaduw van gisteren", aangeduid als een kroniek van het verzet.
In dezelfde crisisjaren speelt een boek van J. K. van Eerbeek: "Beumer en co.", daarin spelen de belevenissen van mensen die op allerlei manier wat proberen te verdienen, een belangrijke rol. Zie "Uitgelezen", deel 2. Andere boeken zijn: Stroschippers. en Gesloten Grenzen. Ik vermoed dat "Beumer en Co." het best leesbaar is voor jonge mensen.
Teneinde mijn lezers niet al te zeer te vermoeien, volsta ik nu voorlopig met een lijstje van boeken uit christelijke kring die geschikt zijn voor leerlingen in de bovenbouw van Mavo, Havo of VWO. De verschillende scholen stellen natuurlijk wel hun eigen eisen, dat moet maar met de docenten worden besproken.
Als maar duidelijk is dat "christelijke" literatuur niet zonder meer "minderwaardig" genoemd mag worden. (En als een docent een bepaald boek niet kent, hoeft dat voor een leerling geen belemmering te zijn het op zijn literatuurlijst te zetten!) Hans Werkman noemt in Credo de volgende boeken: (de hierboven vermelde werken herhaal ik niet.)
Wilrna: De lichte nacht. Zie Gielen - Belangrijke Letterkundige Werken III.
C. Rijnsdorp: Koningskinderen. idem: Mijn vader mijn vader (zie "Uitgelezen" IV).
G. Kraan- v.d. Burg: Brandende harten.
A. de Vries: Bartje zoekt het geluk, Hilde. (Ik voeg daaraan toe: De levensroman van Johannes Post.)
W. Meesters: Hielko (zie "Aangekruist" van H. Werkman).
R. v. Rossum: De tinnen soldaat.
J. Overduin: Huurling en Herder; Het Paradijs. (Zie "Aangekruist") A. Miedema: Gesprekken met Gabriël.
K. J. Koopman: De zonde van Jan der Kindere.
B. Nijenhuis: Dossier 333; Laatste wagon; De Tornado. (Zie "Aangekruist") idem: De kruik is gebroken en andere verhalen (Cahier voor christelijke literatuur, Kok, Kampen).
P. J. Risseeuw: Weekend in de archipel; Kinderen en erfgenamen; Donja Saskia en haar prins.
A. Ferwerda-v, d. Berg: En het gras huilde.
J. M. Vreugdenhil: Een meisje als Lientje; De stem van de stomme. ("Uitgelezen" I)
J. Cavier: Vrienden van vroeger. (zie "Aangekruist")
H. v. d. Ent: Wie niet zien kan. (zie "Aangekruist")
D. v. d. Stoep: Voeten in de aarde. (zie "Aangekruist")
Zie hier een lijstje waar de meeste scholieren mee uit de voeten kunnen.
Ik ken de boeken zelf niet allemaal, bij sommige titels heb ik wel eens bedenkelijk gekeken, maar ik geef het advies door van een collega die ik vertrouwen die ik hoog acht, die bovendien getoond heeft een kenner van literatuur te zijn. Een volgende keer hoop ik nog eens wat boeken te noemen die mijn eigen voorkeur hebben, maar die niet zo zeer uit de christelijke hoek komen.