Zuivering
1983-10-14
Het tweede deel van het biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme is verschenen en ik las daarin een artikel over prof. dr A. A. van Schelven. Ik heb hem nooit gekend en deze notitie is dan ook niet bedoeld als een poging tot eerherstel voor hem of als een beoordeling van zijn werk. Iemand als prof. A. Th. van Deursen is op dit terrein bevoegd tot oordelen; ik niet. Van Schelven is in de gehele gereformeerde wereld hoog gewaardeerd als schrijver van werken over Willem van Oranje, Marnix, "Het recht van opstand", de drie delen over het Calvinisme gedurende zijn bloeitijd enz. Hij was een zoon van één van de voormannen van de "doleantie" (1866), is zelf Geref. predikant geweest, o.m. in Vlissingen en daarna hoogleraar in de geschiedenis aan de V.U. in Amsterdam.- Jaargang 27
- nummer 38
Kort v66r en in de oorlog zorgde hij aan die universiteit en in de gereformeerde kring voor enorme deining, doordat hij lid werd van het Zwarte Front van Arnold Meyer. Geruchtmakend was een gesprek met hem in het “Nederl. Dagblad", het door de Duitsers gesubsidiëerd dagblad van dat zwarte front. Het huidige “Nederl. Dagblad" heeft met het "Duits-vriendelijke"
dagblad uit de jaren dertig en veertig alleen de naam gemeen.
Vanwege Van Schelven hielden vele leden hun contributies in en de leiding van de V.U. kon hem niet langer verdragen. Het is op ontslag uitgedraaid. De grote vraag blijft: hoe kon een groot kenner van het Calvinisme zich aangetrokken gevoelen tot een fascistische beweging? Een landverrader was hij niet; trouwens, van zijn thuiswonende kinderen waren er die actief werkzaam bleken in het "verzet". En de instanties, die zich met de "zuivering" na de oorlog bezig hielden, hebben hem niet schuldig bevonden. Dan denk je: "De kinderen dezer wereld gaan omzichtiger met hun mensen om, dat de kinderen des lichts". Het artikel in het lexicon beoogt nl. dat Van Schelven al een aantal jaren steeds meer in een isolement geraakt was, enerzijds doordat hij in z'n omgeving als hooghartig overkwam, terwijl hij toch zeer vriendelijk Iron zijn, anderzijds ook door zijn lijden.
Hij was nl. zwaar astmapatiënt.
Hier weet ik wat van. Mijn moeder is, op vrij jonge leeftijd nog, in een aanval van haar astma gestikt, maar je hebt als zoon dan ook al lang ervaren, hoe die vreselijke kwaal invloed heeft op iemands karakter en op z'n gedrag. De V.U. zat uiteraard met de kwestie van de gereformeerde grondslag, als gevolg waarvan Van Schelven moeilijk te handhaven was. De V.U. is weliswaar de kerk niet, maar hebben kerkenraden en andere kerkelijke instanties wel altijd begrip gehad voor de achtergronden en de moeiten van figuren die problemen opleverden? Van Schelven was "fout", zo was toen de radicale conclusie en hij moest opstappen. In de "wereld" is men vaak lankmoediger en vindt men een weg, om iemand niet te verbitteren. Voor liquidatie van zo iemand schrikt men dáár terug.