Een vervolg op Nacht und Nebel
1983-11-04
Floris Bakels heeft een nieuw boek gepubliceerd: Uitzicht, de lessen van Nacht und Nebel, Volgens de uitgever is Uitzicht "een opzienbarend boek geworden waarnaar de vele tienduizenden lezers van Nacht und Nebel reikhalzend hebben uitgezien." Ik houd niet van dat soort uitgeversreclame. het klinkt me te opgeblazen, zoiets is nauwelijks geloofwaardig: Wie kijkt nu reikhalzend uit naar een vervolg op Nacht und Nebel? Dat boek was inderdaad aangrijpend, maar het was áf. Het is niet logisch een vervolg te verwachten en daarom heeft ook niemand er reikhalzend naar uitgezien. Wie Nacht und Nebel kent (inmiddels al aan de negende druk toe!) zal wél geïnteresseerd zijn in dit nieuwe boek, maar ik vrees dat het de meeste lezers zal gaan als mij: de verwachtingen zijn waarschijnlijk te hoog gespannen en dan valt een tweede boek van dezelfde schrijver nog wel eens tegen; dat is trouwens 'n bekend verschijnsel.- Jaargang 27
- nummer 41
Uitzicht bestaat uit twee hoofdgedeelten. Het eerste deel draagt als titel: Voorbij - maar niet volledig. De schrijver begint met een korte weergave van de inhoud van Nacht und Nebel. Dat heeft als voordeel dat ook mensen die dat andere boek niet kennen, dit nieuwe werk kunnen lezen. Verder gaat het in het eerste deel vooral over de ervaringen van Bakels in de gevangenis en in de concentratiekampen, en er worden vijftig bladzijden gevuld met brieven en interviews waarin anderen vertellen hoe zij hun KZ-ervaringen hebben verwerkt.
Tenslotte schrijft Bakels dan nog iets over zijn eigen KZ-verwerking. Er staan dingen in waar je koud van wordt. Daar is b.v. het verhaal over de directeur van het Joodse weeshuis in Warschau. Hoewel hij vrijgesteld was, ging hij welbewust en uit plichtsbesef met zijn kinderen mee toen die op transport werden gesteld: mee de trein in, mee op reis, mee naar Treblinka, mee naar het “Baderaum'', .mee het gas in. Hij bracht de Imitatio Christi in praktijk Wie zijn leven wil verliezen, die zal het behouden. Daar is ook het andere verhaal van die mooie jonge joodse moeder met haar dochtertje van zes. De moeder had in de gaten wat er bij de selectie in Auschwitz gebeurde: bejaarden, zieken en vrouwen met kinderen de ene kant op, jonge mannen en vrouwen de andere kant. De moeder zorgde dat ze in de file haar kind kwijt raakte. Ze hoorde het kind in de verte huilen en roepen; jong, sterk en mooi naderde ze de SS-arts, belast met de selectie. Ze werd ingedeeld bij de andere jonge mannen en vrouwen.
Toen vond het huilende, zoekende dochtertje haar moeder en klemde zich aan haar vast. De SS ranselde moeder en dochter .naar de stoet die de andere kant op ging: Ins Gas. Wie zijn leven wil behouden... Tijdens het lezen heb ik hier en daar een kruisje bij een passage gezet.
Laat ik enkele dingen citeren:
Criminelen zijn vaak menselijker dan dogmatici.
Als wij strijden tegen onrecht, misdaad of waarden vernietiging, doen wij dat in wezen ter verdediging van het leven als verschijnsel van beweging, niet van stilstand of om terug te keren naar gisteren. Een christen weet dat slechts één te haten is: de Boze. Het boze in de mens, de demon, de duivelse geest, die haat hij. Maar niet de mens, zijn broeder, dat kind van dezelfde vader! De kwaliteit van een mens wordt niet bepaald door intelligentie, stand, geld enzovoort, maar door karakter; hij wordt pas geloofwaardig, als hij doet wat hij zegt, ook in de diepste ellende.Ik geloof gespaard te zijn om te kunnen getuigen van Gods bestaan en Christus' onmiddellijke nabijheid in levensgevaar.
Tenslotte neem ik nog iets over uit de samenvatting van de reacties zoals die in de brieven en interviews naar voren komen:
Als hoogste waarden worden algemeen beschouwd: vrijheid, menselijke waardigheid en gerechtigheid. De vrijheid is zo nodig het offer van het leven waard.
De grote waarde van een goede opvoeding wordt geprezen; zo ook die van humor.
Uit bijna geen enkele reactie blijkt haat jegens de schuldigen.
Een volgende keer hoop ik iets over het tweede deel te zeggen.