Onze wereld-van-nu
1976-12-24
Maandagmorgen belde mij de secretaris van de redaktie op en vroeg mij een “oude-jaarsartikel" voor het eerstkomende nummer van Opbouw te willen schrijven. Ik beloofde dat te zullen doen.- Jaargang 20
- nummer 50
Toen ik erover nadacht wat ik zou gaan schrijven schoot mij een woord van Karl Barth te binnen. Dit namelijk, dat je naast de Bijbel ook altijd goed de krant moet lezen.
Dat is zeker niet het minst "tegen het nieuwe jaar" goed!
Ik ben toen begonnen met de kranten van de laatste dagen door te kijken, kranten die onder handbereik lagen, om daaruit wat opvallend en typerend nieuws bij elkaar te zoeken.
Ik zal een deel van wat ik zo vond doorgeven.
En daarna wil ik iets zeggen omtrent wat wij naar mijn innige overtuiging, of beter gezegd: naar wat naar mijn overtuiging Gods Woord ons vóór alles zegt en dat daarom ook in het komende jaar vóór alles voor ogen moet worden gehouden.
Wat ik nu uit de kranten overneem is een bonte rij "nieuws". Onze oosterburen zouden zeggen: het wordt neergeschreven "in zwangsloser Folge".
Op het congres van het C.D.A. zei prof. Steenkamp o.a.: "Ons doel is een verantwoordelijke maatschappij ten dienste van de afzonderlijke mens, het pronkstuk van Gods schepping en ten dienste van de gehele samenleving. Als wij dat weten over te brengen kan een nieuw reveil in onze kring uit groeien tot een echt appèl op velen om mee te doen. Een christen-democratisch beroep om ons overal in te zetten voor de medemens, die beelddrager is van God. Dát wil het Christen-democratisch appèl."
• Minister Van Agt pleitte voor een "ethisch reveil" in en vóór en döör het C.D.A. en verklaarde dat het C.D.A. noch een buiging naar links (de P.v.d.A.) noch een buiging naar rechts (V.V.D.) maakte.
• De bekende ds A. Spijkerboer, lid van de A.R. partij schreef: ,Ik zie het C.D.A. als een projekt van de typisch rooms-katholieke neiging tot synthese, zodat de voor nederlandse christenen zo typerende gematigdheid-zonder-dat-er-veel-bijzit de overhand krijgt op het diep ingrijpende van het getuigenis van de Bijbel. Het C.D.A. kan wel remmende invloed uitoefenen op de V.V.D. en de P.v.d.A." Maar dat het C.D.A. nieuwe en originele impulsen aan onze nationale politiek zou geven" ziet ds S. niet.
• "Trouw" heeft in de rede van Van Agt op het C.D.A.-congres "node gemist" een woord ter verdediging van het beleid van A.R.P. en K.V.P. in de afgelopen jaren en schrijft dat "het blijkbaar nog niet eensgezind genoeg is om zich de keus welke zulk een verdediging zou inhouden, te kunnen permitteren."
• Van Thijn verklaarde dat het C.D.A. een "stokoude politiek" voert, omdat ze vóór de verkiezing noch voor de P.v.d.A., noch voor de V.V.D. een keus wil doen.
• Van Thijn verklaarde evenzo dat als de P.P.R.-ministers in verband met de uitbreiding van de ultra-centrifuqefabriek in Almelo uit het kabinet zouden treden dit het einde is van het kabinet-Den Uyl.
• Het Kamerlid dr Tilanus zei in een interview dat de verhouding tussen de fracties in de Tweede Kamer harder is geworden.
Politieke tegenstanders staan niet meer open voor elkaars ideeën. Men is gewoon hard t.o.v. elkaar. Een eenmaal ingenomen standpunt is niet los te wrikken. Dat maakt discussie zinloos. De dialoog is vèrdwenen.
• De beweging "Christenen voor het Socialisme" is van oordeel dat de C.P.N. als uitarbeiderspartij “inderdaad de revolutionaire arbeidersbeweging representeert", zodat, al heeft deze partij "inderdaad een geschiedenis met ook zijn duistere kanten, waarvan niet zonneklaar vaststaat dat ze definitief tot het verleden behoren", de "strijd voor het socialisme in Nederland. alliantie (betekent) met de C.P.N. in het kader van de eenheid van socialisten, kommunisten en progressieve gelovigen."
• De Nederlandse reders worden internationaal hoe langer hoe meer uit de markt geprijst, omdat ze te duur zijn. En dat niet ten gevolge van de investeringen of de brandstoffenprijzen, maar omdat de bemanningskosten tot de hoogste ter wereld behoren.
• In de textielfabrieken van Ten Ca te zullen 1200 arbeidsplaatsen vervallen vanwege de buitenlandse concurrentie - Oostblok en Ontwikkelingslanden.
• Stork in Twente zal vermoedelijk 700 wenkplaatsen moeten opheffen. De Volvofabrieken vragen werktijdverkorting.
• In de Noord-Nederlandse metaalfabriek is door het personeel bezet, administratie, telefoon, de gehele gang van zaken, worden volledig gecontroleerd. Leden van het C.N.V. doen niet mee.
• De "salarissen" van de nederlandse militairen zijn de hoogste van Europa. Die van de russische bedragen 2% van die van de Nederlandse. Blijkens een rapport van de officieren van het eerste (enig parate) legercorps is de situatie van het materieel droevig en het vertrouwen in de leiding niet groot.
• In 1970 waren er in Nederland 112.000 woonwagens. tour-, en sta-caravans, in 1975 waren dat er 267000.
• Deze winter gaan er 360.000 nederlanders op wintersportvakantie, in totaal gaan er dan met vakantie een half miljoen.
• In de afgelopen jaren is het alkoholgebruik in ons land opgelopen tot 8.6 liter per hoofd. Dat is gebeurd o.a. doordat 10.25 liter wijn en 78 liter bier per hoofd wordt geconsumeerd.
• Het Centraalloonoverleg tussen werkgevers en werknemers is mislukt. Met de winter voor de deur en plm. 250.000 werkelozen wordt een vinnige loonstrijd verwacht waarbij stakingen niet uitgesloten zijn.
• Van 1910-'74 liep het aantal zelfmoorden steeds op. Het bedroeg in die jaren 6227, waarvan 421 in psychiatrische klinieken.
• Amsterdam wordt almeer het internationaai centrum van de drug-handel. Reeds honderden jongeren vonden ten gevolge van drugverslaving de dood. En de criminaliteit met de prostitutie, zowel van jongens als van meisjes, nemen ten gevolge daarvan steeds toe.
• Er vindt een voortdurende escalatie van geweld en vernieling plaats onder de voetbalsupporters.
In ‘s-Hertogenbosch werden de reizigers zondagavond gewaarschuwd niet in een bepaalde trein te stappen omdat daarin de gebruikelijke accomodatie niet kon worden gegeven. Een novum in de geschiedenis van de spoorwegen. Ajax-supporters hadden daarin namelijk een complete ravage aangericht; alle toiletpotten waren vernield, armleuningen en zittingen beschadigd enz. Hetzelfde en nog erger deden F.C.-supporters uit Utrecht. Die werden onder politiegeleide naar de trein gebracht en daarvan ook weer afgehaald.
Nog eens: dit alles komt uit kranten van de laatste paar dagen.
Ons volk begint te gelijken op een groot gezin waarvan de ouders gezag missen en ruzie hebben; het inkomen steeds kleiner wordt, de kinderen steeds hoger eisen stellen en hoe langer hoe bandelozer worden.
Maar niet alleen in het binnenland is een en ander te melden uit de laatste dagen van het oude jaar. Ook uit het buitenland. Ik zal daarvan ook iets noemen.
• In Spanje werd de voorzitter van de Raad van State Antonio Maria d'Oriol door communisten gegijzeld.
• In Ulster heeft de Ira -- die wapens en steun ontvangt van Rusland -- een "Kerst 'offensief" geopend met een reeks bomaanslagen.,
• Rusland vroeg aan Joegoslavië havenfaciliteiten voor zijn oorlogsvloot en opening van het luchtruim voor zijn gevechtsvliegtuigen. Het werd door Tito radikaal afgewezen.
• De conferentie over Rhodesië werd uitgesteld.
De briljante marxist Moegabe, pion van de Sowjet-Unie .. torpedeerde de overeenkomst die Kissinqer had bewerkt. Hij krijgt steeds meer aanhang en wil van Rhodesië een "marxistische" staat maken. Dan zijn in Mozambique èn Angola èn Namibië volledig in de invloedssfeer van de Sowjet-Unie gekomen en Zuid-Afrika is dan volledig geïsoleerd.
• Gadaffi, de dictator van Libye; participeert in de Fiatfebrieken in Italië en is in Rusland om te pogen van Libye een kernmacht te maken. Hij bood China een jaar geleden 100 miljoen dollar voor de levering van een kernbom, maar ontving tot nog toe geen antwoord.
• In "Trouw" stond: "Als over iets meer dan een half jaar de "tweede Helsinki-konferentie"
wordt gehouden (in Belgrado) zal Brezjnjef er mogelijk in geslaagd zijn, de al zo vele jaren nagestreefde versteviging van de overheersende rol van Moskou binnen het Sowjetblok en de onaantastbaarheid naar binnen en naar buiten te verwezenlijken,"
De Nato-bondqenoten hebben 'n voorstel van de Sowjet-Unie om van Midden-Europa een atoom-vrije-zone te maken afgewezen.
Zij verklaarden de hun ter beschikking staande, uitsluitend defensieve, bewapening aan geen enkele restrictie te willen onderwerpen.
Als ze dat deden zou de Sowjet-
Unie met haar drie maal zo sterke conventionele bewapening de volledige suprematie in Europa hebben!
• De Natobondgenoten hebben uitqesproken dat de deelnemers van de Europese Veiligheidsconferentie (van Helsinki) zich ten strengste moeten onthouden van bedreiging met geweld in overeenstemming met het Handvest der Verenigde Naties.
• De Natobondgenoten hebben het voorstel van Rusland om noch tot het Warchaupact noch tot de Nato nieuwe bondgenoten toe te laten afgewezen. De Nato-alliantie staat open voor alle landen die zich hebben verplicht de vrijheid, de gemeenschappelijke achtergronden en de beschaving van hun volken te verdedigen.
· Minister Vredeling verklaarde dat de groei van het militaire potentiëel van de Sowjet-Unie veel groter en ernstiger is dan men veelal vermoed en dat zij die regeringsverantwoordelijkheid dragen daarmee moeten rekenen.
• De Franse geheime dienst leidt een speciaal korps vrouwelijke agenten op om een eind te maken aan het steeds groeiende aantal vrouwelijke Russische spionnen in F rankrijk.
Volgens de geheime dienst, de D.T.S., bevinden zich 20.000 Russische spionnen in Frankrijk onder wie 5000 vrouwen, Zij zijn met valse papieren in Frankrijk gekomen.
Veelal zijn de vrouwen getrouwd met industriëlen en politici. -- Spionnen zijn er ook in Nederland -- ik weet dat zeker!
• Volgens de journalisten van de "Times" en de "Daily Telegraph" die ter plaatse waren hebben de M.P.L.A.~troepen met de Cubaanse alle mannen van de Kwamjanastam in Zuid-Angola boven de tien jaar vermoord.
Vijfduizend gevluchte vrouwen en kinderen van die stam zijn naar Zuid- West-Afrika gevlucht. ( • In Mozambique is sinds het vertrek van de Portugezen de oogst van mais, suiker en rijst die het vroeger uitvoerde met sprongen achteruit gegaan. Er heerst daar een groot gebrek aan. De Wereldraad van Kerken geeft 100.000 dollar voor de invoer daarvan.
• In Afrika zijn slechts twee kleine onbetekenende staten, nl. Gambia (niet te verwarren met Zambia) en Botswana die een enigszins op de Europese staten gelij,kende democratische regeringsvorm hebben. Alle andere zijn één-partij-staten of dictaturen -- met politieke gevangenen!
• In Laos heerst een wrede terreur, uitqeoefend door communistisch geïndoctrineerde jongens. 10% van de bevolking (driehonderdduizend mannen, vrouwen en kinderen) zijn gevlucht. Er zijn tientallen duizenden in "heropvoedingskampen" opgesloten.
• In Vietnam zijn tallozen eveneens in zulke kampen opgesloten. Het ontvangt van minister Pronk 100 miljoen ”ontwikkelingshulp", 85 miljoen cadeau en 15 miljoen tegen lage rente.
Dit is iets over de "toestand in de wereld', "geoogst" uit de kranten die op mijn tafel lagen.
Er zou ook zeer veel te zeggen zijn over de situatie in de kerk en de christenheid.
Maar ik moet mij beperken.
Ik wil er alleen op wijzen dat het nu vooral gaat om de kern van het Evangelie. Namelijk over het plaatsvervangend lijden en sterven van onze Heer Jezus Christus, het dragen in onze plaats van het Goddelijk gericht voor de menselijke schuld. En over zijn lichamelijke opstanding uit de doden.
Laat ik wat het eerste betreft citeren wat Herman Ridderbos schreef naar aanleiding van de weigering van de Geref. Kerk van Amsterdam om het synodebesluit dat de ontkenning van dat lijden ontoelaatbaar is te honoreren.
Ridderbos zegt dat daarin "het verval in het kerkelijk belijden aan de dag treedt." En hij schrijft dan het volgende: Dit spreekt te sterker als men bedenkt van wèlke kerk deze brief is uitgegaan en om wèlk stuk van het kerkelijk belijden het hier gaat. De kerk van Amsterdam neemt in de geschiedenis van de Gereformeerde Kerken een zeer bizondere plaats in, omdat zij in de dagen van de doleantie in de strijd om kerkherstel sterk op de voorgrond is getreden en deswege wel "de kerk van de doleantie" is genoemd. Met name heeft zij zich in die dagen verzet tegen het tekort doen aan en het weerspreken van de belijdenis der verzoening.
Zij heeft bijv. in de bekende attesten-kwestie niet alleen aan haar ambtsdragers, maar ook aan degenen, die tot het avondmaal wensten toegelaten te worden, de eis gesteld, dat zij zouden instemmen met de bekende paulinl
sche belijdenis: “Die overgeleverd is om onze zonden en opgewekt om onze rechtvaardiging".
Zij had daarbij precies hetzelfde op het oog als onze Synode thans, nl. de eerbiediging van de belijdenis van Christus' plaatsbekledend lijden, als Degene die zich voor ons in het gericht van God heeft gesteld en om wiens wil wij derhalve voor God zijn gerechtvaardigd. En zij achtte daarbij, evenals onze Synode thans, de enigheid van het geloof zodanig betrokken, dat zij de weerspreking van deze belijdenis ontoelaatbaar heeft geacht.
De kerk van Amsterdam heeft deze belijdenis van de verzoening niet alleen op een bepaald ogenblik kerkelijk-confessioneel gehandhaafd.
Zij is ook de plaats geweest waar de prediking van deze verzoening een kracht en een verve heeft gehad, die tot ver buiten haar muren grote invloed heeft gekregen. Ik denk b.v. aan een figuur als ds J. C. Sikkel, van wie in 1905 een boek verscheen 'Onder de veelzeggende titel: Zie het Lam Gods. De bladen van het boek zijn vergeeld en de stijl is eigenaardig archaïsch. Maar het charismatische inzicht in het geheim van de verzoening en de profetische kracht en bewogenheid, waarmee hij aan dit inzicht uiting wist te geven, waren zo groot, dat hetgeen daarvan in dit boek doorklinkt de tegenwoordige lezer nog bezielt en aangrijpt.
Daarom is het zo moeilijk te verstaan en zo pijnlijk te vernemen, dat uit de kerk, aan wie de belijdenis der verzoening ooit zozeer is ter harte gegaan en in wier midden ooit zulk een prediking van de verzoening heeft weerklonken, thans een protest van ontsteltenis en verbazing opgaat. wanneer zij door het kerkverband aan haar verplichtingen ten deze wordt herinnerd.
Het bovenstaande heeft voor mij in dit stadium niet met bepaalde personen te maken; want ik heb geen enkele kennis van, nog veel minder enig opzicht over wie er in de kerk van Amsterdam preken en hoe dit geschiedt. Maar ook al zou - wat intussen uit de brief niet blijkt - de kerkeraad van Amsterdam zelf wel vinden, dat hij door de uitspraak van de Synode voor moeilijke beslissingen wordt geplaatst, dan nog is het onvoorstelbaar dat hij hetgeen door de kerken in het algemeen als een onopgeefbaar stuk van haar belijden wordt erkend, thans blijkbaar als van zo weinig gewicht beschouwt, dat weerspreking ervan veeleer als (welkome) "bijdrage tot de discussie" zou moeten worden gewaardeerd.
Er is - zo zegt de Prediker - een tijd om op te bouwen en een tijd om weer af te breken; een tijd om te planten en een tijd om het geplante weer uit te trekken. Ik behoor niet tot degenen, die van mening zijn, dat onze tijd enkel een tijd van afbraak zou zijn.
Maar dat hetgeen eenmaal met kracht en 'Overtuiging is gebouwd en geplant thans met niet minder (óf door gebrek aan) kracht weer wordt afgebroken, nu, dáárin moet een ieder, die dagelijks de krant leest, de oude Prediker, met zijn ietwat sceptische levensbeschouwing.
maar al te zeer gelijk geven.
En dàt kruis van Christus is ook voor de politiek van allesbeheersend belang!
De A.R. partij heeft zojuist een boek in het licht gegeven 'Over Groen van Prinsterer.
Zij noemde die een staatsman ter navolging.
En Aantjes eindigde zijn rede 'Op het C.D.A.-congres met Groen's adagium "Staatsman niet- Evangeliebelij der!"
Welnu, op de meest bewogen dag uit zijn politieke loopbaan, de dag waarop hij zijn màgistrale rede hield tegen de fatale onderwijswet van 1957 met haar leugenachtige formule over "de christelijke en maatschappelijke deugden" zei Groen in de Tweede 'Kamer ten aanhoren van heel het volk als zijn politieke geloofsbelijdenis": "Even als hij (Thorbecke] vraag ik: wat is het Christendom? Ik spreek niet van individuele beschouwing: ik verval niet in het euvel waarop hij aan het einde zijner rede wees, dat men het Christendom met eigen kerkgenootschap verwart. Ik spreek ook van een Christendom boven alle kerkgenootschappen, evenwel zo, dat het in ieder kerkgenootschap afdaalt, zich belichaamt, en in verscheidenheid eenzelvigheid vertoont. Ik bedoel het positieve, historische Christendom, niet aan enig kerkgenootschap eigen, maar aan alle christelijke kerkgenootschappen gemeen; een leerstellig Christendom in de onafscheidelijkheid van dogma, historie, en moraal, zodat elk feit een leerstuk in zich bevat en elk leerstuk in een voorschrift zich ontwikkelt, en ieder leerstuk wijst op het grote feit, waaruit dogma en zedeleer ontspruit; het zaligmakende feit, het feit ener "zaligmakende genade die onderwijst". Ik zal geen theologische quaestiën in de Vergadering brengen; doch, waar van - tweeërlei opvatting van het Christendom spraak is, wordt het gebruik van enkele bijbelse uitdrukkingen onontwijkbaar. Eén uitdrukking althans is er die niet mag wegblijven, omdat hierin ter beoordeling van de gehele strijd over art. 16 en 22 en over de tweeërlei opvatting van het Christendom, en over het gehalte ener christelijke volksopvoeding, de sleutelmoet worden gezocht. Het leerstellige, historische, positieve Christendom, het licht waarvan elke kerkelijke belijdenis, voor zover een Kerk christelijke Kerk mag worden genoemd, een straal is, het Christendom dat aan alle kerkgenootschappen gemeen is, heeft tot middelpunt: HET KRUIS. In dat ene woord is de ganse leer, die de Christen beide in het leven en in het sterven rust geeft de leer van zonde, verlossing en dankbaarheid, vervat. Neen het weg, gelijk geschiedt in een school voor Israëliet en Christen, dan valt. naar mijn beschouwing (zo exclusief ben ik) HET Christendom weg. En niet enkel het leerbegrip, ook de zedeleer valt weg.
De voortreffelijke Vinet schrijft: 'De kiem der ganse zedeleer ligt in het schulduitdelgend offer van het vlekkeloos Lam; het middelpunt der lijnen waaruit voor het leven van de mens een richtsnoer ontleend wordt, is het Kruis, waar aan de eisen van recht en barmhartigheid onderling voldaan is. In de overdenking en ontleding van dit feit is de ganse zedeleer begrepen: zo is het: wij predikenChristus de gekruisigde, den Joden een ergernis en den Grieken een dwaasheid: Christus de kracht Gods en de wijsheid Gods, voor de Israëliet en Griek de rots der ergernis en de steen des aanstoots: voor de Christen het fundament en de steen die ten hoofd des hoeks gelegd is. Hier ligt een onoverkomelijke kloof. En waarom zijn wij, in dit opzicht, exclusief? omdat, zodra wij ophouden exclusief te zijn, wij worden geabsorbeerd omdat hier een vraag is, in de meest verheven zin van het woord, over leven en dood: omdat, waar het Kruis ontvalt, het Christendom zich oplost in een algemene godsdienst, die, ook met den naam van Christendom versierd, de naam verdient, die onze vriend Beets al aan gaf, toen hij ten vorigen jare, in het adres uit Utrecht, zodanig Christendom als een dor en droog deïsme heeft gekwalificeerd. Neem dit éne woord het KRUIS weg, en wat blijft er, in onze schatting, rationalisme, neologie, ONGELOOF.
Groen van Prinsterer sprak graag 'Over "Schrift en Historie". Daardoor liet hij zich leiden. De Schrift voorop, maar daarna en in het licht daarvan ook de “historie".
Het is, geloof ik, wel nuttig zo omstreeks het oude jaar te denken aan de historie waarvan boven enkele symptomen werden genoemd. En vooral aan de Schrift waarvan hier naar het hart werd gewezen.