Charismatische vernieuwing in discussie
2005-02-25
Een glazenwasser die z’n ladder neerzet om naar boven te klimmen, schudt er eerst even flink aan, om te zien of-ie wel stevig staat. Zo werd er op 12 februari stevig gerammeld aan de ‘charismatische vernieuwing’ binnen onze kerken. Ds. D.A. Westerkamp van Houten was gevraagd een bijbels-theologische verantwoording te geven van waar zijn gemeente mee bezig is. Prof. dr. C. van der Kooi was de tweede gastspreker.- Jaargang 49
- nummer 4
De organisatie van het TSB- symposium over het verlangen naar ‘meer van de Heilige Geest’ kon blij zijn met de grote belangstelling. De Jeruzalemkerk in Utrecht was met zo’n 200 mensen goed bezet. ‘Het tienvoudige van een gewone TSB-zaterdag’, aldus dagvoorzitter dr. A. van der Dussen.
De dag was bewust zo veel mogelijk opgezet als een ‘gewone’ TSB-bijeenkomst.
De Theologische Studiebegeleiding begeleidt al 35 jaar de theologiestudenten van onze kerken, die aan verschillende instanties studeren.
Ter gelegenheid van dat jubileum was dit symposium georganiseerd. De samenzang werd begeleid door het combo van de NGK Eindhoven, onder de prettige leiding van Hans van der Veen.
Theologische bezinning
Kennelijk is er dus behoefte aan een theologische verantwoording. Wat dat betreft was 12 februari een belangrijk moment voor onze kerken.
New Wine is al een aantal jaren bezig als beweging, ook in onze kerken, overgewaaid uit Engeland, via de NGK van Houten. Daarin wordt aandacht gevraagd voor de gaven van de Heilige Geest, ook die van tongentaal, gebed om genezing en profetie (dit laatste uitgelegd als ‘een speciale boodschap voor een bepaalde persoon of situatie’). Deze beweging heeft zich inmiddels zó’n plaats verworven in onze kerken, dat een dag van theologische bezinning op zijn plaats was.
Méér van God verwachten
Ds. Dick Westerkamp schetste vooral zijn persoonlijke ontwikkeling op dit gebied. Nadat hij tot een bewust geloof kwam, hoorde hij goede preken, maar dacht ook wel eens: is dit het nou? Hij las in een boek over de Heilige Geest, dat je stromen van levend water kunt hebben, en dacht: dàt zoek ik. Wat hij bij charismatischen in Nederland tegenkwam, sloot daar niet op aan. Wat hij ontmoette bij mensen van New Wine, wél. Zij staan charismatische vernieuwing voor in de Anglicaanse kerk.
Belangrijk is volgens Westerkamp: verwachten dat God hier en nu werkt.
Concreet: als je bidt, verwachten dat Hij terugspreekt. Net als bij Jezus. Hij deed en wist dingen, door de Geest.
Zijn bediening mogen wij nu – vermenigvuldigd – voortzetten.
Student Reinier Drop reageerde door te vragen, wat precies het ‘meer’ van de Geest is bij bijvoorbeeld het ministry-gebed (iemand komt speciaal voor jou bidden en je bemoedigen). Is het ‘extra’ dat je daarin beleeft, wel van de Geest? Is het de Heer of gewoon de sfeer?
Meer verlangen naar beleving
Prof. dr. C. van der Kooi, hoogleraar charismatische theologie aan de VU, plaatste het ‘verlangen naar meer’ in een breder kader. Kort gezegd: onze cultuur verlangt naar meer beleving en emotie. Calvijn had het over Christus, die wij in het geloof omhelzen. Daarin proef je het lichamelijke, de aandacht voor de werkelijkheid. Dat waren we wat kwijtgeraakt. Van der Kooi benaderde dit nieuwe verlangen positief.
Zou het kunnen zijn, zo vroeg hij, dat de Geest in dit verlangen aanwezig is?
Wat betreft het ‘tekort’ van de gereformeerde traditie sprak hij van een onderwaardering van de gaven van de Geest. Die zijn inmiddels breed herontdekt, en de ‘kleinere gereformeerde kerken halen het been bij’. De charismatische vernieuwing wordt uitgewerkt binnen de eigen context, al is er ook nog veel koudwatervrees.
Ondergrond
Vanuit de bijbel beschreef Van der Kooi de charismata vooral als ‘kadootje van God’. Hij bestreed dat God ze aan iedereen wil geven. Charismatische vernieuwing kom je overal tegen: van katholiek tot evangelisch. Kijk dus goed uit op welke theologische ondergrond je de ladder neerzet. Je hebt bijvoorbeeld het methodisme: de rechtvaardiging is een gepasseerd station, want ik heb Jezus al aangenomen, rest mij alleen nog de heiliging. In het gereformeerde denken wordt de rechtvaardiging nooit een gepasseerd station.
Student Daniël Timmerman vroeg zich af, of we bij een pleidooi voor verinnerlijking niet te veel naar binnen slaan. De gaven zijn bedoeld voor onze dienst in de wereld, en niet om te ‘zweven op de wind’. Bestaat ook niet het gevaar dat we de gaven te veel los zien van Christus? Hij is Gods grote Kado aan de wereld.
Stellingen
In de middagpauze was er naast ontmoeting gelegenheid te reageren op 7 stellingen. Slechts een handjevol mensen kon zich vinden in de stelling, dat de evangelische beweging meer een product is van de tijdgeest, dan werk van Gods Geest. Een grote meerderheid (72%) vond, dat de charismatische vernieuwing wel de inkadering nodig heeft in de gereformeerde traditie.
Verreweg de meeste stemmen (96%) kreeg de stelling: ‘Aanbidding en aanbiddingslied mogen ook in een gereformeerde eredienst niet ontbreken’.
Marge van onzekerheid
Vervolgens namen de vier genoemde sprekers plaats achter de tafel om als een soort forum het gesprek met elkaar en met de zaal aan te gaan.
Westerkamp lichtte toe, dat de Geest menselijke dingen gebruikt, zoals onze vermogens en inzichten. Dit als verklaring voor het feit dat de Heer en de sfeer soms door elkaar lopen.
Hij noemde verder een ‘fundamenteel verschil’ tussen profetie in het Oude en die in het Nieuwe Testament. In het OT kon gezegd worden: zo spreekt de Here. In het NT heeft profetie een marge van onzekerheid: Paulus kon bij de woorden van Agabus zijn eigen afweging maken.
Van der Kooi benadrukte vooral het bredere van wat charismatische vernieuwing inhoudt. Het moet niet te veel op het persoonlijke vlak blijven hangen. Christenen moeten zich actief opstellen in de samenleving.
Persoonlijke ervaringen
De confrontatie van charismatische vernieuwing met de gereformeerde traditie kon ook op deze dag niet enkel op theologisch niveau plaatsvinden.
Daarom was het goed dat er ook plaats was ingeruimd voor ‘persoonlijke ervaringen’. Daarbij kwamen zowel positieve als negatieve ervaringen los. Iemand was zeer bemoedigd door een persoonlijk woord van de Heer, dat hem in een moeilijke periode veel kracht gaf. Anderen vertelden van indringend bidden van anderen, dat als dwingend ervaren was.
Diverse keren kwam naar voren, dat ‘vrijheid’ hierin heel belangrijk is. Dat mensen niet het gevoel krijgen, dat ze niet goed genoeg geloven (omdat ze niet genezen, of omdat anderen ‘beter’ zouden bidden).
Gaat het altijd mis?
Van der Dussen stelde de zaak even op scherp toen hij vroeg, of niemand in de zaal vond dat negatieve ervaringen en fouten op dit gebied inherent zijn aan charismatische vernieuwing.
Oftewel: gaat het per definitie mis?
Niemand wilde zo ver gaan. Toch maakte de vraag reacties los. Als je namelijk zegt, dat een gemeente ‘onder de maat’ kan leven, bestaat het risico van het ‘elkaar de maat nemen’. Alsof wat ‘onze vaderen’ beleden en beleefden niet ook van de Geest is.
Van verschillende kanten werd opgemerkt, dat de Psalmen naar de achtergrond verdwijnen. Kan een Opwekkingsversie van Psalm 88 werkelijk uitkomst bieden, of zitten de verschillen dieper?
Van der Kooi benadrukte nog eens het belang van de integratie in de gereformeerde theologie. Als gezegd wordt dat iets bovennatuurlijk is, en daarom van de Geest, moet er onmiddellijk een lampje gaan branden. We moeten bovendien beseffen, dat we maar een klein splintergroepje zijn van de wereldwijde kerk van alle tijden.
Meer vragen
De geplande sluitingstijd werd ruimschoots overschreden. Zoals iemand zei: ik verlang naar meer vragen te kunnen stellen. Inderdaad waren we nog lang niet klaar. Maar deze dag was een belangrijk moment in de confrontatie van de charismatische beweging met de gereformeerde theologie in ons kerkverband. Er moet nog heel wat gerammeld worden, voordat een vruchtbare kruisbestuiving tussen deze twee lekker loopt. Als we daarnaar onderweg zijn, was dit zeker een stap van belang. De onvermijdelijke pijnpunten die daarbij voor het voetlicht zijn gekomen, verdienen in de toekomst onze voortdurende aandacht.