Ik zie, ik zie...
1975-08-01
Ik zie, ik zie..- Jaargang 19
- nummer 28
Henk Wartenbergh,
Henk Wartenberglh,
De bijbel langs Amsterdams straten.
Uitg. Bwijten en Schipperheijn/ Repro-Holland,
Amsterdam, 1972. Prijs f 25,-, formaat 19 bij 19 cm.
Wat valt er te zien op straat in Amsterdam? Waarop wil de schrijver de lezer attenderen?
Wie nieuwsgierig dit boek openslaat, wordt verrast door het materiaal dat hierin verzameld is.
Henk Wartenbergh heeft met zijn camera Amsterdam doorkruist, met als gevolg dit boek met een schat aan fotomateriaal. Fotomateriaal van inscripties, straatnamen en gevelstenen met bijbelse motieven. Het inmetselen van gevelstenen met bijbelse voorstellingen en het geven van bijbelse namen aan een huis of logement lijkt in vroeger tijden wel een Amsterdamse hobby te zijn geweest, aldus Wartenbergh, zó dikwijls en gevarieerd vind je passages uit de bijbel terug aan de Amsterdamse woningen.
Een scheepstimmerman bijv. had in zijn huis een gevelsteen met daarop de ark van Noach uitgebeeld; de paarden op de trap van de ark en de twee vogels op het dak zijn goed te onderscheiden, evenals het onderschrift "Noachs Arck" (afb. pg. 70). Een bakker had een gevelsteen met een prachtige voorstelling uit 1741 van de wonderbare spijziging (afb.
pg. 38). En een schrijnwerker op de Prinsengracht had in de gevel van zijn huis de afbeelding van Simson die fier de stadsdeuren van Gaza op zijn schouders wegdraagt, met het ingebeitelde onderschrift "Inde oude Samson". (afb. pg. 22). Ook logementen ontleenden aan de bijbel hun naam. In de Warmoesstraat heeft eens het Bible Hotel gestaan, met een uithangbord waarop de Liesveldbijbel was afgebeeld. Tussen de Water- en de Taksteeg was tot 1820 het logement "De Engelsche Bijbe!" gevestigd. Zo werden reizigers uitgenodigd onderdak te zoeken bij de "huisgenoten des geloofs", veronderstelt Wartenbergh.
Ook ging vroomheid gepaard met handelsgeest. In een gevel aan het Singel waar vroeger de appelmarkt was, is nog een gevelsteen uit ong. 1800 te vinden met een voorstelling van Adam en Eva in het paradijs (pg. 48). Opeen huis' aan de Stromarkt staat een gevleugelde leeuw afgebeeld. Dit woestijndier wordt vanwege het begin van het Marcusevangelie als symbool gezien van de evangelist Marcus. De leeuw houdt in zijn poten een opengeslagen boek met de initialen H.E. In dit pand schijnt in 1645 Hendrik Beerenburg zijn kruiden verkocht te hebben. (afb. pg. 55).
Ook bijbelse voorstellingen uit recentere tijden neemt Wartenbergh in zijn verzameling op. Zo vestigt hij b.v. de aandacht op een beeldhouwwerk op de brug van de Beethovenstraat over het Amstelkanaal in Nieuw-Zuid. Dit werk stel t de schepping voor van Adam en Eva uit Gods hand. (afb. pg. 86). Dit is een greep uit het verrassende materlaai dat Wartenbergh bijeengebracht heeft. Het boek bevat in totaal 112 prachtige foto's; telkens staat op de rechterbladzij een foto, met op de linker pagina een korte anekdotische of historische uitleg en de betreffende bijbeltekst.
Het is een mooi uitgevoerd boek geworden. De bijbelteksten worden aangehaald in het Nederlands, Frans, Duits en Engels. De uitleg echter bij de afbeeldingen is kort. vaak meer anekdotisch en folkloristisch dan historisch goed gefundeerd, en ontkomt niet aan oppervlakkigheid. Wartenbergh verantwoordt op geen enkele wijze hoe hij aan zijn gegevens gekomen is. Dit is een ernstig tekort, temeer daar zijn plezierige schrijftrant de lezer nieuwsgierig maakt naar meer achtergrondinformatie.
Maar ondanks dit bezwaar verdient dit boek de aandacht, want hierin komt een aspect van het culturele leven van Amsterdam, en daarin van Nederland naar Ivoren, waar weinig bekendheid over bestaat. Er is weinig bekend uit vroeger tijden van de onopvallende mensen en van de onopvallende gemeenteleden. Dit bleek onlangs nog weer in een artikel in Opbouw van 18-4 over het vierde deel dat Dr R. B. Evenhuis geschreven heeft over Amsterdams kerkelijk verleden. Wartenbergh laat zien hoe bijbelse passages inspiratie zijn geweest voor anonieme opdrachtgevers en anonieme ambachtslieden.
Dit boek uit 1972 heeft blijvende waarde aan fotomateriaal, waar velen in Nederland van kunnen genieten; en zeker in dit jaar, het jaar van de viering van het 700-jarig bestaan van Amsterdam, verdient het boek een plaats onder de publicaties aan Amsterdam gewijd. De rol van een stuk bijbels leven langs de straten van Amsterdam is in deze publicatie op een boeiende wijze vastgelegd.