Vrijgemaakte generale synode op komst
2005-03-11
Op zaterdag 12 maart zal D.V. de driejaarlijkse generale synode van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) worden geopend. Vergaderplaats is ditmaal De Kandelaar in Amersfoort-Centrum. Sinds de vorige synode (Zuidhorn 2002) hebben deze kerken een woelige periode doorgemaakt.- Jaargang 49
- nummer 5
Omstreeks 1500 leden scheidden zich af in een zgn. nieuwe vrijmaking. Zij hebben inmiddels negen gemeenten gevormd verspreid door het land. De enige predikant is de 83-jarige emeritus dr. P. van Gurp.
De interne oppositie tegen de koers van de vrijgemaakte kerken dateert al van ruim vóór de synode van Zuidhorn en werd vertolkt door het blad Reformanda. Ze richtte zich tegen een besluit van de synode van 1999 (Leusden) om een preekpassage waarin gezegd was dat het rusten op zondag niet rechtstreeks voortvloeit uit het vierde gebod, niet te veroordelen. Ook had men grote moeite met het zingen van liederen uit het Liedboek voor de kerken in de erediensten. Ook andere liturgische vernieuwingen waarvoor synodes ruimte gaven, riepen wantrouwen op.
Overstelpt
Op de synode van Zuidhorn diende een deputatenrapport over echtscheiding, waarin de afwijzing van echtscheiding anders was onderbouwd dan vroeger gebeurde, namelijk vanuit het leven naar de stijl van Gods Koninkrijk. Sommigen bespeurden daarachter een verkeerde Schriftbeschouwing.
Verzwakking van het gezag van de Schrift werd eveneens gezien in de toenemende samenwerking met de Christelijke Gereformeerde Kerken, waar in hun ogen het Schriftgezag niet veilig is gezien de publicaties van dr. B. Loonstra.
De synode van Zuidhorn werd overstelpt met brieven over deze aangelegenheden.
Maar met een grote mate van eenparigheid bevestigde deze de koers die voorgaande synodes waren ingeslagen.
In het gereformeerd kerkrecht geldt dat, als een volgende synode een uitspraak van haar voorgangster bevestigd heeft, een zaak afgedaan is.
Men kan niet synode na synode revisie blijven vragen, tenzij duidelijk nieuwe gezichtspunten worden aangevoerd.
Deze consequentie trokken ook de bezwaarden. Na de sluiting van ‘Zuidhorn’ kregen diverse kerkenraden brieven uit hun gemeente waarin zij werden aangespoord dit hele complex van besluiten te verwerpen.
Dat zou neerkomen op een breuk met het kerkverband. Geen enkele kerkenraad ging hierop in.
Daarop volgde een half jaar later de oproep tot nieuwe Vrijmaking.
Vrede herstellen
Hiermee is niet gezegd dat iedereen die deze bezwaren deelt, de vrijgemaakte kerken heeft verlaten. Er zijn kerkenraden die deze bezwaren delen, maar nog steeds willen proberen binnen het kerkverband de koers te veranderen. Zij hebben zich opnieuw tot de synode gewend. Zo komen de genoemde zaken allemaal ook weer in Amersfoort aan de orde.
Er wordt met spanning naar uitgezien, hoe de nieuwe synode hiermee zal omgaan en of ze in staat zal zijn de vrede in de kerken te herstellen.
Overigens komen de meeste van deze onderwerpen ook via rapporten van deputaten aan de orde. Wat de zondagsrust betreft heeft de synode van Zuidhorn erkend dat er altijd twee lijnen van denken in de Gereformeerde Kerken zijn geweest, kortweg gezegd die van Calvijn en de Heidelbergsche Catechismus enerzijds en die van de Puriteinen en de Westminster Catechismus anderzijds. In een poging om boven deze tegenstelling uit te komen heeft ‘Zuidhorn’ een studiedeputaatschap ingesteld, dat inmiddels met een gedegen rapport is gekomen (als boek uitgegeven onder de titel Zondag HEERlijke dag). Daarin is getracht zowel aan de blijvende betekenis van het vierde gebod als aan het verschil tussen oudtestamentische en nieuwtestamentische bedeling recht te doen.
Ook deputaten Huwelijk en Echtscheiding zijn met een nieuw rapport gekomen, dat op een enkel onderdeel een correctie bevat op het vorige.
Uitgangspunt blijft, dat een eenmaal gesproken ja-woord voor de Here geldig blijft zolang beide partners leven.
Maar in de pastorale omgang met het verbreken van die trouwbelofte moet wel worden meegewogen, of dit gebeurt uit onwil of uit onmacht.
Hetzelfde geldt voor het aangaan van een tweede huwelijk na echtscheiding.
Wat de liedkeuze voor de eredienst betreft: de vrijgemaakte kerken zingen momenteel uit drie bundels: hun eigen gezangenbundel uit de jaren tachtig (41), een selectie van 117 liederen uit het Liedboek en een bundel van 90 liederen, die de synode van Zuidhorn heeft vrijgegeven, met o.a. nieuwe liederen uit eigen kring.
Tegen deze laatste bundel zijn weinig bezwaren ingebracht. Deputaten stellen voor het repertoire uit te breiden met nog 60 liederen uit het Liedboek, 40 uit andere bronnen en 20 uit eigen kring. Sommigen zijn blij met deze ruime keuze, waaronder ook eigentijdse liederen (ook qua muziek), anderen vinden het wat overdadig worden.
Kerkelijke eenheid
Een belangrijk onderdeel op de synode-agenda zal ook ditmaal weer de kerkelijke eenheid zijn. Met de Christelijke Gereformeerde Kerken zijn contacten op allerlei niveau: theologische opleiding, diaconaal steunpunt, afstemming tussen deputaten, plaatselijke samenspreking tot en met gemeenschappelijke kerkdiensten in Enkhuizen en IJmuiden. Maar de CGKsynodes houden al enkele jaren pas op de plaats. Ze hebben het federatief groeimodel aanvaard, maar wachten met de uitvoering. In de afgelopen periode is op gezamenlijke ambtsdragersconferenties gesproken over de toe-eigening van het heil in de prediking. Er worden nu geen nieuwe stappen op landelijk niveau voorgesteld. Inzake de publicaties van dr. Loonstra had de synode van Zuidhorn al haar vertrouwen uitgesproken in de wijze waarop de CGK daarmee omgaan.
Met de Nederlands Gereformeerde Kerken zijn de gesprekken over de binding aan de Schrift en aan de belijdenis voortgezet. Enkele gesprekken over de leer van de uitverkiezing waren bedoeld om de kerkelijke omgang met afwijkingen van de belijdenis verder te brengen. Op verzoek van de NGK hebben de vrijgemaakte deputaten commentaar geleverd op het rapport Vrouwelijke ouderlingen en predikanten. De vrijgemaakte deputaten stellen aan de synode voor met dankbaarheid kennis te nemen van de uitspraak van de Landelijke Vergadering te Lelystad 2004, dat het goed is om als kerken ernaar te streven de bezinning en de discussie over vraagstukken van leer en leven een natuurlijke plek te geven op de kerkelijke vergaderingen. In de komende periode willen de deputaten ook met hun NGK-partners spreken over openstelling van de ambten voor zusters in de gemeente.
Overigens komt er op de synode van Amersfoort ook een voorstel uit de eigen kerken om een studie te laten verrichten naar de plaats van de vrouw in de kerk.
De regels voor plaatselijke samensprekingen en contacten zijn zo langzamerhand een heet hangijzer geworden.
De synode van 1999 liet ruimte om ook met NGK-gemeenten tot kanselruil en gemeenschappelijke avondmaalsviering te komen, ook al was er op landelijk niveau nog geen overeenstemming bereikt. De synode van 2002 kreeg bezwaren op tafel, dat dit besluit geen goede fundering had. De synode stemde dat toe en trok het in.
Deputaten Kerkelijke Eenheid komen nu – een zeldzaamheid – met een meerderheids- en een minderheidsrapport, waarbij de meerderheid weer ruimte wil geven om plaatselijk verder te gaan dan landelijk mogelijk is, desgewenst tot samensmelting toe. Al de hier genoemde deputatenrapporten en nog zo’n 25 andere zijn openbaar. U vindt ze op internet via HYPERLINK http://www.gkv.nl www.gkv.nl, klik op Start hier, deputaatschappen, en dan de naam van het desbetreffende deputaatschap.
Ook de synodebesluiten zullen zo worden gepubliceerd.
Drs. J.P. de Vries was scriba I van de generale synode van Zuidhorn en is scriba van de kerk van Amersfoort-Centrum, die de synode organiseert.