Het Verbond als kriterium voor de profeet
1976-06-11
Profetie en vereenzaming- Jaargang 20
- nummer 24
De Gnostiek, één van de oudste en één van de jongste dwaalwegen, heeft de kerk met heel wat verkeerde dingen opgescheept. Onder andere met de gedachte van de "meervoudige zin" van de Schrift.
Die gedachte had tot achtergrond de aangenomen tegenstelling tussen materie en geest, tussen het ongoddelijke boze vertragende principe èn de vonk van de verwantschap met God. Er zijn mensen die zó opgaan in hun huwelijk en hun zakelijke beslommeringen, dat men hen helaas "de stoffelijken" moet noemen. Er zijn gelukkig ook mensen, die zich uit het kader van al die materiële zorgen en zaken terugtrekken op de goddelijke tégenpool van de geest waarin zij de verwantschap met de Heilige smaken.
Dat zijn "de geestelijken", de "pneumatici,". Zoals dat meer gegaan is heeft de kerk aan de ene klant die kett-erij streng veroordeeld maar anderzijds diverse elementen van die verkeerde gedachtengang "onder verdunning" overgenomen.
Zo waren velen ervan overtuigd, dat de bijibel niet alleen een letterlijk-historische zin had, maar ook een diepere betekenis, een "waarheid àchter de waarheid".
En deze láátste betekenis vereiste het “geestelijke" verstaan, dat dieper groef dan de letter en de historie. Iedere gewone gelovige, die zijn geloof beleeft in zijn gewone handel en wandel, ... iedere gewone kerkman dus kan nog wel snappen dat de barmhartige Samaritaan aan de waard twee schellingen ter hand stelde (Luk. 10: 35). Geen kunst aan! Dat stáát er gewoon! Maar wie verstaat dat die beide schellingen hun diepste verklaring vinden in de sacramenten als tekenen en zegelen van de barmhartige Christus?
Kom daar nu eens om! Dàt is pas een diep geestelijke kunst! Dat leid je niet af uit de letter. Dat ligt niet op de lijn van de historie.
Dat zie je alleen maar in een onmiddellijke door de Geest gewerkte intuïtie.
U voelt wel dat het Verbond van de HERE hier ver te zoeken is.
Want dat Verbond betekent dat we in- en vanuit Christus samen verbonden worden. Aan de HERE en aan elkander. Dat tweede kan niet gemist worden. Maar bij de gedachte van de dubbele (of nog ingewikkelder: driedubbele!) Schriftzin krijgen we wéér de élite en de vereenzaming. Enkele uit de Geest levende profeten tegenover een grote schare "gewone" gelovigen die de bijbel alleen maar "recht-toe-recht-aan" kunnen lezen en eigenlijk als het erop aankomt maar "leken" zijn, onmondigen!
Eiite en vereenzaming! Ook hier weer.
U hebt wel begrepen, dat de Heilige Geest hier een merkwaardig geïsoleerde positie inneemt. Hij is eigenlijk niet meer de Geest van Christus maar een God apart! Hij bekwaamt de gelovigen niet meer tot een dienen van God met hun gehele mensenverstand en met al hun mensenkrachten. Neen, Hij is helemaal de Geest van de "wondersprong" geworden. Hij zet het werk van het gewone verstand en van de gewone krachten stil en Hij verleent kracht yot de wondersprong van de intuïtie, tot een associatie die niet geléérd kan worden.
Je ziet het of je ziet het niet!
En de zieners steken als speciale uitverkorenen boven de gewone kerkmassa uit! Zij zijn eenzaam als élite. En ze máken de massa eenzaam - als naamlozen.
Profetie en Verbond
Eén van de preken die voor mij onvergetelijk zijn is de bekende preek van Prof. Holwerda over Psalm 139. Ik denk dat ik dat voor de meeste ouderen onder ons niet behoef toe te lichten. En de jongeren zou ik, zacht gezegd, willen aanraden die preek te lezen.
Waarom was die preek nu zo goed? En waarom verliest ze haar smaak niet nu de tijdsafstand al weer zo groot geworden is? Laat ik daar op een heel zakelijke manier eens iets van zeggen:
a. Door deze preek ik het lezen van Psalm 139 tot de dag van vandaag toe een uiterst verrijkende en vruchtbare bezigheid voor mij.
b. Dat is niet te danken aan een belichting van wondere diepten àchter en onder de psalm maar aan het feit dat de preek laat zien wat er - in al zijn genade-diepte - werkelijk stáát! De preek leidt tot de konklusie, dat de psàlm zo mooi is. Ze is zo goed omdat ze van zichzelf afwijst.
c. Dit is alles mogelijk, omdat de preek niet die intuïtieve wondersprongen kent, waarover we het net gehad hebben. Was dàt het geval, dan zou ze immers veel "mooier" zijn dan de psalm!
Mooier tussen aanhalingstekens!
We kunnen de preker volgen op zijn weg. Hij legt steeds verantwoording af van zijn uitspraken.
We blijven binnen het raam van de letters en van de heilshistorie.
d. Eén en ander brengt mee, dat we altijd ook weer een gevoel van beschaming opdoen. Waarom hebben we die psalm in haar eenvoudige diepte niet altijd al zo gelezen?
Waarom is ons altijd zo veel ontgaan? De psalm hàd immers die diepe inhoud van het begin af aan! Ze lag toch niet buiten ons bereik!
Het komt me voor, dat we hier een voorbeeld hebben van wat een profeet in deze nieuwtestamentische bedeling is en moet zijn. Twee brandpunten markeren zijn positie:
1. Hij is de kinderen Gods vooruit in zijn inzicht in- en verstaan van de Schriften;
2. De kinderen Gods kunnen hem volgen en zijn inzicht gaan delen.
Anders gezegd:
1. In een tijdelijke eenzaamheid steekt hij boven de kinderen Gods uit door zijn inzicht in de Schriften;
2. Hij vereenzaamt de kinderen Gods niet maar opent voor hen een eenvoudige weg om tot dezelfde diepte van inzicht te komen.
Hier heerst het Verbond als kriterium voor de ware profetie.
Daar is een voorgaan en een volgen, maar dan op de ene weg van het opwassen in de genade en de kennis van onze Here en Heiland, Jezus Christus (2 Petr. 3 : 18).
De Heilige Geest is hier de Geest die van de Vader en de Zoon uitgaat.
Hij is de Geest, die de krachten van hart en verstand, die gewóne krachten, heiligt tot de groei in het leven van geloof en gehoorzaamheid.
Hij bekwaamt sommigen tot het heil van àllen. Hij bindt in- en vanuit Christus samen.... "één lidhaam is het ... ". Hij brengt de Verbondsgemeenschap tot leven en keert zich tegen de afbraak daarvan in de tweeheid van éIite en naamlozen.
De aktualiteit
We leven in een tijd van veel vernieuwingen.
Als we de historie een beetje kennen, dan zien we dat er maar weinig ècht nieuw is!
Er is in de kerk altijd veel geredeneerd.
De theologie stond in hoge ere. In de laatste dertig jaren hebben we tot twee maal toe de rede nering als een wurgende macht ervaren, Velen zijn er daardoor toe gekomen het verstand en het inzicht zo ongeveer als een vijand van het Koninkrijk Gods te gaan beschouwen. Dan komt de grote reaktie van het irrationalisme!
Iets is waar en goed en heilig omdat het niet te volgen is. Omdat het onmiddellijk (zonder het middel van Woordverkondiging en -uitleg) wordt gezien, aanschouwd, ervaren. De Heilige Geest wordt weer de Geest van de wondersprong.
De Geest van de intuïtieve greep, van de wondervolle associatie.
De prediker moet niet te volgen maar juist onnavolgbaar zijn! De gewone kerkman, die zijn geloof beleeft in de gewone voortgang van het gewone leven, hij loopt weer het gevaar uit de stand van de "geestelijken" te worden uitgesloten.
De Verbondsgemeenschap is niet meer het eigenlijke. Elite en daartegenover - naamlozen! Een nieuwe variant op het oude thema "Ecclesiola in ecclesia", het ware kerkje in de grote kerk. Elite en vereenzaming en een "profetie" die deze scheiding in de hand werkt!
Laten allen die door de HERE met een bizonder inzicht in zijn Woord begiftigd zijn alle éliteverzoeking bestrijden. Zij moeten de gewone kerkman eenvoudig toestaan àlle stappen van hun redenering te volgen en van èlke konklusie rekenschap te vragen.
Zij zijn er voor àllen. En als ze door hun diepere inzicht tijdelijk eenzaam zijn, dan behoren ze die eenzaamheid op te heffen door allen te helpen bij het opwassen in de genade en de kennis ... Anders hebben we zó weer de "pneumatici" terug.
Ik denk maar weer aan Prof. Holwerda, die ons de blijdschap van het m6gen volgen en tegelijk de beschaamdheid over onze traagheid bijbracht. Hij vermeed voor zichzelf de eenzame élitaire post en hij stond ons niet toe als "leken" te gaan dwepen met deze éne "geestelijke" verstaander! De grootheid in het dienen van allen!
Misschien vindt menigeen dat ik erg doordraaf. Zo is het toch zeker niet met ons gesteld? Ik kan wel toegeven dat er bij mij van gedraaf sprake is. Ik wil zo graag het doordraven van ànderen verhinderen.
Moge ik dan de enige draver zijn en blijven!