Enkele opmerkingen over het christelijk onderwijs 1)
1978-10-13
3. 1 . Ouders, opvoeding, onderwijs- Jaargang 22
- nummer 38
Veel ouders klagen er tegenwoordig over, dat het onderwijs zo ingewikkeld is geworden: er zijn zo veel verschillende schooltypen gekomen en voortdurend vinden er allerlei veranderingen plaats. Het is allemaal niet meer te volgen; al die ingewikkelde structuren!
Het valt niet te ontkennen, dat de onderwijswereld ingewikkeld in elkaar zi.t. Maar de complexiteit van de onderwijsstructuren mag door de ouders met als excuus gebruikt worden om zich nu niet meer met het onderwijs en de school te bemoeien. Dat zou een goedkope en bedenkelijke vluchthouding zijn, die met name christelijke ouders niet past.
Het gaat hier om de relatie tussen gezin en school, de relatie tussen opvoeding en onderwijs. Je zou kunnen zeggen, dat de ouders een gedeelte van hun opvoedingstaak hebben gedelegeerd aan de school. Nu vrees ik, dat veel ouders te veel aan de school hebben overgelaten en nog steeds overlaten. Bewust of onbewust redeneren zij ongeveer als volgt: "Het is goed er ook wel makkelijk, dat er christelijke scholen zijn; en als we onze kinderen verder nog naar catechisatie sturen en 's zondags meenemen naar de kerk ... " Dit kan een schaduwzijde zijn van de aanwezigheid van christelijk ..onderwijs: .dat de ouders zèlf thuis te weinig bezig zijn met de christelijke opvoeding van hun kinderen. Het accent is verschoven van het zèlf onderwijzen naar het dóén onderwijzen.
Juist als we zorgen hebben over het reilen en zeilen van het christelijk onderwijs van vandaag, zullen we ons moeten afvragen: hoe staat het met de opvoeding thuis? Zijn we daar ernstig mee bezig? Onderwijzen we de kinderen thuis uit de Bijbel? Spreken we met hen over de dingen die ze op school meemaken?
Het is duidelijk: als we vinden dat de situatie op de christelijke scholen niet altijd zo positief beoordeeld kan worden, komt het extra aan op de opvoeding in het gezin.
3.2. Ouderparticipatie
Als we nadenken over de relatie tussen gezin en school, moet er nog een ander aspect naar voren gehaald worden: de belangstelling van de ouders voor de school. Tegenwoordig gebruikt men daarvoor de term ouderparticipatie".
We hoeven het woord participatie niet als een vies woord te beschouwen; het hangt er slechts vanaf, wat ermee bedoeld wordt. Het gaat hier met om de vorm van ouderparticipatie die van overheidswege bevorderd wordt bij het openbaar onderwijs. Ik zou een paar opmerkingen willen maken over de christelijke ouderparticipatie.
Men heeft altijd gezegd, dat de christelijke school "aan de ouders" is.
De ouders hebben het recht èn de plicht te weten wat er op school gebeurt, en macht uit te oefenen op de vormings- en opvoedingsaspecten van het onderwijs.
Hiermee bedoel ik niet, dat de ouders zich daadwerkelijk moeten bezighouden met het geven van onderwijs; dat moeten ze overlaten aan de daarvoor opgeleidde en bevoegde leerkrachten. Het omgekeerde geldt trouwens ook: het is met de taak van de leerkrachten om u thuis te komen vertellen, hoe u uw kinderen moet opvoeden.
De goede ouderparticipatie komt ten eerste hierin tot uiting dat de ouders met hun schoolgaande kinderen meeleven en met hen praten over wat ze op school doen en meemaken. Vervolgens ook dat de ouders van hun belangstelling blijk geven door ouderavonden, ledenvergaderingen en andere bijeenkomsten voor ouders bij te wonen.
Vragenderwijs zou ik van het adres van de ouders enkele opmerkingen willen maken. Bent u lid van een schoolvereniging? Bezoekt u de ledenvergaderingen en ouderavonden? Als u verontrust bent over het christelijk karakter van het onderwijs dat aan uw kinderen gegeven wordt vindt u daar de ideale gelegenheid om over uw zorgen te spreken. Hebt u contacten met de leerkrachten van de school? Is het wel eens in u opgekomen dat u wellicht een functie in een ouderraad of schoolbestuur zou kunnen vervullen? En tenslotte: bidt u wel voor de christelijke school?
4. 1. De leerlingen
De meeste leerlingen op de christelijke scholen zijn kinderen van gelovige ouders. Er zijn echter ook leerlingen, die nooit naar de kerk gaan en van huis uit niets van de Bijbel weten.
Dit kan problemen geven, zowel voor de leraren als voor de andere leerlingen.
Voor de leraren kan het moeilijker worden om gestalte te geven aan christelijk onderwijs, doordat zij bijvoorbeeld bij hun leerlingen niet zo veel Bijbelkennis mogen vooronderstellen; een verwijzing naar een Bijbels verhaal wordt niet door alle leerlingen begrepen. Ook met de taal van de Bijbel zijn niet alle leerlingen vertrouwd.
Maar ook voor de andere leerlingen kan het moeilijk worden. Zij kunnen Immers op school geconfronteerd worden met een taalgebruik, een levensstijl en een moraal die zij thuis niet geleerd hebben.
Kunnen zij deze confrontatie aan?
Sommige reageren op deze situatie met de woorden: de school moet alleen kinderen toelaten van belijdende en meelevende christenen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan! Moet de school het geloof van de ouders onderzoeken? Of is het voldoende als de ouders lid zijn van een kerk? Maar er zijn ook veel papieren leden. Neen, het zou voor de school onmogelijk zijn om goede selectiecriteria te hanteren voor de toelating van leerlingen - als de school dat zou willen.
Men kan ook wel een andere reactie beluisteren, namelijk: het is juist goed als op de christelijke school ook kinderen zitten die niets van de Bijbel en het christelijk geloof weten, want zo komen deze kinderen daarmee in aanraking, en dat kan heilzaam werken!
Maar ik vrees dat we van de school teveel vragen als we haar een evangeliserende taak willen geven. Dat is een zware taak, waarop het onderwijs waarschijnlijk onvoldoende is berekend. We mogen dat ook niet van de school verwachten.
4.2. Een taak voor de gemeente?
De jongeren komen via de school met allerlei vragen en problemen in aanraking, Hoe worden zij op school voor- en ingelicht? Op dit punt kunnen er verschillen zijn met wat zij thuis of in de kerk horen. Dat hoeft niet erg te zijn, maar ik kan me voorstellen, dat er onder de oudere schoolgaande jeugd behoefte is om over allerlei problemen schriftuurlijk te leren denken en spreken, bijvoorbeeld over: de verhouding tussen geloof en. wetenschap, tussen Bijbelse waarheid en natuurwetenschappelijke waarheid; creationisme en evolutionisme; de waardering van moderne muziek ~het hitwezen) en moderne literatuur; de manier waarop je met andere Jongeren kan praten over je geloof; vragen op het gebied van sexualiteit, huwelijk en gezin.
In de gemeente moet er gelegenheid zijn om dergelijke onderwerpen aan de orde te stellen. Is die gelegenheid er? Gebeurt het ook? Hebben de kerkeraden oog voor de problemen die veel ouders hebben in de opvoeding en begeleiding van hun kinderen? Dit zijn zo maar wat vragen.
Nu kan men erop wijzen, dat we toch jeugdverenigingen hebben en dat er catechisatie wordt gegeven en dat al die problemen daar maar behandeld moeten worden.
Het is waar dat de jongeren in de J.V.'s doorgaans niet voor moeilijke vragen opzij gaan. Daar wordt ook wel aan de hierboven bedoelde problemen aandacht geschonken. Maar in hoeverre gebeurt dit systematisch en in hoeverre kunnen de jongeren hier de steun en begeleiding van ouderen missen?
En dat de catechisatie betreft: men kan zich afvragen of de zojuist aangeduide onderwerpen daar thuis horen. Ook kan men zich afvragen, of er tijd voor is, naast het "gewone" catechetisch onderricht; één wekelijks catechisatie-uurtje gedurende de schoolweken is al niet zo veel. En zou de predikant niet wat erg zwaar belast worden?
Daarom wil ik wijzen op de mogelijkheid van een studiekring of jongerencursus (de naam doet er niet toe), voor de oudere schoolgaande en studerende Jeugd, onder leiding van enkele ouderen uit de gemeente. Het is met noodzakelijk dat de predikant zo'n kring leidt. Er zijn toch ook wel andere broeders (of zusters!) in de gemeente die daartoe bekwaam zijn?
Gebruikt dan hun kennis, gaven en wijsheid, opdat de jeugd van de gemeente geholpen wordt bij het ontwikkelen van een door de Bijbel geinspireerde manier van denken en leven!
1) Drs Wesseling is leraar Nederlands aan het Chr. Lyceum te Delft.