Boekenplank
2012-10-26
Er wordt tegenwoordig wel gesproken over een ‘wending naar de kerk’ – een beweging die het christelijke leven nadrukkelijk weer wortelt in de kerk. Alleen al uit het aantal boeken dat over de kerk geschreven wordt, zou je kunnen afleiden dat zo’n beweging inderdaad plaatsvindt. In deze bijdrage een selectie uit recent verschenen boeken en een rijtje met websites die goed materiaal bieden om te lezen over de kerk. - Jaargang 56
- nummer 21
De selectie die ik heb gemaakt, zegt waarschijnlijk veel over mijzelf en mijn zoektocht naar een missionaire en spirituele gemeenschap van volgelingen van Jezus. Voor mij en veel van mijn leeftijdsgenoten is dat het ploeteren en pionieren. Ik heb geprobeerd me te beperken tot Nederlandstalige boeken; een enkel Engelstalig boek is er tussendoor geglipt.
Missionaire theologie
Met de verschijning van De kerk – waarom zou je meedoen van Reinier Sonneveld is de wending naar de kerk misschien wel compleet. Na acht jaar zonder kerk te hebben geleefd, doet ook hij weer mee. In zijn boekje keren een aantal thema’s terug die het denken over de kerk de laatste jaren domineren. Lees dit boekje vooral als je snel van die thema’s op de hoogte wilt zijn. Wil je meer, probeer dan een van de boeken die ik verderop noem. Elke titel belicht een aspect van kerk zijn.
Sonneveld vertelt het verhaal van God die slaven uitkiest, laat bevrijden door Mozes en uiteindelijk opnieuw en definitief laat bevrijden door Jezus, de nieuwe Mozes. En de kerk, dat zijn de nakomelingen van die verzetsheld. Dat is missionaire theologie. Voor wie wil weten hoe missionaire mensen denken, is het volgende boek een goede kennismaking daarmee: De bijbelse missie van Chris Wright. De ondertitel zegt alles: Gods opdracht voor zijn kinderen. Wright laat zien dat Bijbelse theologie en de missionaire opdracht onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Korinte
Sonneveld schrijft ook dat de gemeenschap je helpt om je rol te spelen als acteur in Gods koninkrijk. Maaltijd (van de Heer), doop en andere rituelen maken ons bewust van Gods script van het heil. Misschien liet Reinier zich inspireren door Hollenwegers Conflict in Corinth. Hollenweger verwerkte in een erg leesbaar verhaal allerlei Bijbeluitleg die normaal alleen voor experts toegankelijk is. Een slaaf is te gast in de gemeente van Korinte, die zojuist een brief heeft ontvangen van Paulus. De slaaf is vervolgens toeschouwer van de spanningen tussen Grieken en Joden, slaven en vrije mensen. Het boekje van Hollenweger is dertig jaar geleden verschenen, maar nog eenvoudig verkrijgbaar, bijvoorbeeld via abebooks.de. Via www.wcrc.ch/node/460 kun je de eerste gemeente in Korinte als Bijbelstudie uitspelen.
Gemeenschap
Door de bijzondere samenstelling van de gemeente van Korinte vormde ze een contrastgemeenschap. Waar anders was zo veel diversiteit in de samenleving als hier? Man en vrouw, rijk en arm, Jood en Griek, slaaf en vrije, allen één in Christus. Oog voor de kerk als contrastgemeenschap vind je ook bij James Kennedy in Stad op een berg. Kennedy is interessant voor mensen die vanuit een historisch of een diaconaal perspectief naar de kerk kijken.
De kerk is Gods vormende, verhalende, verbindende en verkondigende gemeenschap.
Larry Crabb vestigt daar in zijn boeken de aandacht op. Zelf lees ik op dit moment Verbondenheid, recenter schreef hij De ideale kerk. Al zijn boeken ademen trouwens liefde en genade en helemaal geen activisme. Die pastorale insteek vind je ook op maandvanhetpastoraat.
wordpress.com. Kerkplanters en predikanten, theologen, toerusters en mensen uit de praktijk vertellen hier over hun insteek bij het pastoraat. Aandacht voor het vormende karakter van de kerk geeft ook de recente vertaling van een boek van Dallas Willard, Gods geheime plan.
Zendelingen
Het nieuwste boek van Chester en Timmis is Midden in het leven. Ik vind het beter leesbaar dan hun eerdere Total Church. Ook hier gaat het om een kerk die het evangelie in de praktijk brengt in de marge van de maatschappij en in het leven van alledag. Chester en Timmis komen in Midden in het leven ook met cijfers. En die zijn ontluisterend.
Evangelisatie in Engeland bereikt hooguit veertig procent van de bevolking – en dat zijn de kerkgangers en voormalige kerkgangers. De cijfers in Nederland zijn niet veel anders.
Willen we als kerk anderen bereiken, dan zullen we ons moeten opstellen als zendelingen. Ook het werk van Alan Hirsch steekt hierbij in. In een aantal goed leesbare en uitdagende weblogs op centrumg.nl laten Peter Wierenga en Harold Meerveld zich door hem inspireren.
Praktijk
En hoe doe je dit allemaal in de praktijk? In de periode dat Reinier Sonneveld het zonder kerk probeerde, ploeterden en pionierden anderen om nieuwe manieren van kerk zijn te vinden.
Nico-Dirk van Loo, Martijn Vellekoop en anderen deden daarvan verslag in hun boek Ploeteren en Pionieren. Misschien nu al gedateerd, maar hun boek geeft aan dat Sonnevelds stap naar de kerk niet een terugkeren op zijn schreden is, maar deel is van een worsteling van veel van zijn leeftijdsgenoten Hoe en waartoe zijn we kerk? Die vraag ligt ook ten grondslag aan veel boeken die over de kerk worden geschreven – en blijft vaak ook onbeantwoord, zoals in Paas’ Als een kerk opnieuw begint – Handboek voor missionaire gemeenschapsvorming.
Een boek vol geweldige voorbeelden uit de praktijk, in combinatie met diepgaande reflectie en analyse. En tegelijkertijd de vraag: waartoe kerk – een must voor kerkbestuurders. Dit boek maakt ook een andere trend zichtbaar: oecumene.
Blogs
In de tijd van het ploeteren en pionieren was het ook spitsuur in de blog-osphere.
Elke zich respecterende kerkplanter, pionier of missionair theoloog schreef zijn eigen blog en reageerde op die van anderen. Het is inmiddels wat stiller op internet. Toch zijn er nog steeds blogs die uitstekend aanvoelen wat er speelt op en rond het kerkelijk erf. Jos Douma houdt op josdouma.
wordpress.com vol en schrijft korte, actuele en veel gelezen blogs rond spirituele, pastorale en missionaire thema’s.
In de Angelsaksische wereld valt op dit gebied ook veel te vinden. Vaak begin je met een blog en rol je van de ene in de andere. Daarom één startpunt: Jesus Creed van Scot McKnight (patheos.com/ blogs/jesuscreed).
Gemeentestichting
Hoe doe je dit allemaal in de praktijk?
gemeentestichting.nl is een goed vertrekpunt voor, de naam zegt het al, gemeentestichters en iedereen die met gemeentestichting te maken heeft. Het is de website van de Werkgemeenschap Missionaire Gemeenschapsvorming – een netwerk van kerken, organisaties en universiteiten.
En als je bestaande kerk bent? Een paar jaar geleden waren veel gemeenten in de weer met missie en visie. Vaak resulteerde dat echter in een kleurloos visiestatement – statements die zowel waar als nietszeggend waren, ontwikkeld door commissies en kerkenraden.
Het enige wat nog moest gebeuren was draagvlak creëren. Zouden we de georganiseerde reis daarom niet beter kunnen vervangen door de gezamenlijke trektocht? Geen visie voor, maar visie door de gemeente laten ontwikkelen?
Onderzoeken uit de managementwereld geven aan dat deze strategie beter werkt. Om het maar eens technisch te formuleren: interactieve veranderstrategieën met veel inbreng van betrokkenen leveren het hoogste verandervermogen.
Daarom ligt open op mijn bureau het Handboek gezonde gemeente van Robert Warren (geen familie van Rick). Dit boek biedt concrete handvatten aan een kerkenraad om samen met de gemeente visie te ontwikkelen.
Van Robert Warren is het trouwens een kleine stap naar Mike Breen, die Robert Warren in 1994 opvolgde als de voorganger van St. Thomas in Sheffield. Breen is vooral bekend als de initiatiefnemer van 3D Ministries waarmee ook Nederland Zoekt verbonden is (nederlandzoekt.
nl). In zijn denken draait het vooral om de missionaire groep (missional community). In het Nederlands levert het materiaal van Chester en Timmis de beste achtergrond hiervoor. Maar inmiddels zijn er ook een aantal missionaire masters geschreven rond dit thema.
Via tukampen.nl komen die hopelijk binnenkort online beschikbaar. En wie het Engels machtig is, kan intussen naar hartenlust grasduinen op internet.
Pieter Kleingeld is predikant van de NGK van Maassluis en missionair consulent van de NGK.
Daarnaast is hij redacteur van Opbouw.
| Besproken boeken Reinier Sonneveld, De kerk. Waarom zou je meedoen. Amsterdam (Buijten & Schipperheijn), 2012. Christopher Wright, De Bijbelse missie. Gods opdacht voor zijn kinderen. Barneveld (Vuurbaak), 2011. James Kennedy, Stad op een berg. Zoetermeer (Boekencentrum), 2010. Larry Crabb, De ideale kerk. Utrecht (Voorhoeve), 2010. Dallas Willard, Gods geheime plan. Amersfoort (Inside Out Publishers), 2012. Tim Chester en Steve Timmis, Midden in het leven. Uitgeverij Groei, 2012. Martijn Vellekoop en Nico-Dirk van Loo, Ploeteren en pionieren. Amsterdam (Ark Media), 2009. Gerrit Noort en Stefan Paas, Als een kerk opnieuw begint. Zoetermeer (Boekencentrum), 2008. Robert Warren, Handboek gezonde gemeente. Gorinchem (Ekklesia), 2008. Genoemde websites: www.wcrc.ch/node/460 www.maandvanhetpastoraat.wordpress.com www.centrumg.nl www.josdouma.wordpress.com www.patheos.com/blogs/jesuscreed www.gemeentestichting.nl www.nederlandzoekt.nl |