Oefenplaats voor christelijk leven
2012-10-26
Een recente stroming binnen het nadenken over de kerk ziet de kerk vooral als contrastgemeenschap: de plaats waar je leert, waar je oefent wat het is om christen te zijn en hoe je dat samen met anderen vormgeeft. - Jaargang 56
- nummer 21
Je ziet deze opvatting bijvoorbeeld heel duidelijk terug in het manifest dat het blad CV-koers heeft verspreid ter gelegenheid van zijn naamswijziging (het heet nu De Nieuwe Koers). Het manifest is ook te vinden op internet1 en er staat onder andere dit in: ’We zoeken in alles naar ‘het contrast’. Niet om ons ergens tegen af te zetten en te verdedigen (zoals de ‘contrageneratie’ deed), niet om te laten zien dat we ondanks alles ‘best leuke mensen zijn’ (zoals de ‘positief-christelijke’ generatie deed). Maar om te laten zien dat veranderde harten tot andere kerken en andere steden kunnen leiden, waar Gods liefde en Gods koninkrijk zichtbaar aanwezig is. (…) De kurk waar ons geloof op blijft drijven is de wetenschap dat het rommelige, chaotische, onvolledige en vaak stuitend onrechtvaardige ‘nu’ zal voorbij gaan. Dat alle dingen nieuw worden, ondanks al het falen dat ons als mensen – en kerken - zo kenmerkt. Het lijden van de Gekruisigde doet ons beseffen dat de Schepping nog altijd onuitsprekelijk zucht. De hoop van de Opstanding doet al ons cynisme verbrokkelen en bewaart ons hart voor verbittering.
In het spanningsveld tussen deze twee contrasten zullen we – ten goede en ten kwade – vormgeven aan ons leven en onze gemeenschappen in de 21e eeuw” (cursief van de auteur).
Persoonlijk
Een andere publicatie die vanuit diezelfde invalshoek kijkt naar de kerk is het boek Oefenplaatsen, een bundel met interviews met ook in Nederland bekende theologen als Tom Wright (bekend van Eenvoudig christelijk en van de serie … for everyone, een schitterend pastoraal serietje commentaren op het Nieuwe Testament), Stanley Hauerwas (bekend van de bundel Een robuuste kerk), Miroslav Volf (Onbelast. Geven en vergeven in een genadeloze cultuur) en Tim Keller, predikant van Redeemer Presbyterian Church in New York en auteur van diverse boeken.
De vorm van het interview geeft aan hun statements de kleur van persoonlijke betrokkenheid.
Een theologisch boek wordt soms gekenmerkt door een zekere afstand tot de praktijk. Dit boek staat vol met praktische ervaringswijsheid van de geïnterviewden. Je ziet hoe hun standpunten verweven zijn met hun persoonlijke levenskeuzes.
Zo lees je over Keller hoe een periode van ernstige ziekte zijn leven veranderde, over Volf hoe hij gevormd is door zijn vader die jarenlang voorganger op de Balkan is geweest, en over Wright hoe hij in zijn Canadese periode diepgaand beïnvloed is door de neocalvinistische visie op de soevereiniteit van Jezus over de hele wereld.
Zulke persoonlijke details maken duidelijk dat veel van wat deze theologen te zeggen hebben concreet gericht is op onze postmoderne, geseculariseerde en geïndividualiseerde cultuur. Hun eigen wereld- en Godservaring komt in het licht te staan van persoonlijke ontdekkingen in Gods Woord. In hun toewijding en denkkracht zijn zij voorbeelden voor denkende en zoekende gelovigen van vandaag.
Mensenlevens
Centraal thema in alle interviews is de kerk – de concrete, van plaats tot plaats en land tot land enorm verschillende kerk. Daar ontspringt alle theologie: waar mensen geroepen door Jezus hun weg zoeken en van die weg verantwoording willen afleggen. Op zich is deze erkenning al een verademing in een theologisch landschap dat in Nederland verdampt tot religiewetenschap of godsdienstsociologie. Maar de kerk is dan vooral te typeren als een oefenplaats. In kerkdiensten, preken, het ondergaan van de doop en het vieren van het avondmaal mogen we Gods heilsmiddelen zien waardoor wij ons oefenen in wat het betekent Jezus te volgen. Maar ook de andere ontmoetingen van kerkleden, en zeker ook die met niet-kerkleden, zijn oefenplaatsen.
‘Kerken die geloven dat de christelijke leitourgia (liturgie) zich van de zondagse samenkomsten uitstrekt naar het doordeweekse leven, zullen voorbeelden van levens met God moeten aanreiken – mensenlevens die in alle concreetheid laten zien wat de dienst van God betekent voor onze vrijetijdsbesteding, ons werk of onze werkloosheid, onze relaties of onze singleness, onze tijd en ons geld. Kerken die een tegenwicht willen bieden aan de seculariserende krachten die christenen afhouden van de dienst aan hun Heer, zullen gemeenschappen moeten zijn waarin ‘godsdienstoefening’ centraal staat,’ zo schrijven de inleiders (p. 9).
Tegendraads
Deze nadruk op de kerk heeft iets tegendraads.
Cijfers lijken het belang van de kerk in de Nederlandse samenleving te logenstraffen. Mee door deze neerwaartse tendens wordt de vraag naar de eigen identiteit van de kerk echter juist weer gesteld. Hoe kan ik, als volgeling van Jezus, in deze tijd en cultuur mijn roeping waarmaken?
Het antwoord is enerzijds een erkenning van het verlangen om concreet discipel te zijn, maar anderzijds ook een kritische tegenvraag.
De boodschap van deze theologen is namelijk allereerst: wil jij – in alle bescheidenheid en trouw – onderdeel zijn van de kerk als oefenplaats van het christelijk geloof ? Dus eerst: hoe kan ik leren in de kerk discipel te worden? In die concrete gemeenschap moet ik geduld leren, en liefde, en bescheidenheid, en trouw. Ik kan zonder de kerkgemeenschap niet werkelijk in verbinding met God leven. Dáár vormt onze Heer zijn leerlingen, zodat zij persoonlijk en samen de boodschap van genade en redding uitleven en voorleven.
Alleen zó kan de stelling werkelijkheid worden dat de kerk niet alleen een boodschap heeft voor de wereld, maar zelf de belichaming van deze boodschap is – een stelling die kernachtig onder woorden is gebracht door de Britse theoloog en zendeling Lesslie Newbigin.
De kerk als oefenplaats voor het christelijk leven: in kerkdiensten en in het onderling samenleven heeft de kerk een vormende kracht. Je leert hier wat het betekent om discipel te worden van Jezus Christus. Aan jou en mij, aan voorgangers en kerkleden de hoge roeping om daadwerkelijk ervoor te zorgen dat de kerk een oefenplaats wordt. Al was het maar doordat we leren met alle diversiteit en verscheidenheid samen de Bijbelse deugden van trouw en bescheidenheid te oefenen.
Geen overbodige luxe in een cultuur van ‘dikke ikken’ en onverbondenheid.
Hans Schaeffer is postdoc onderzoeker aan de Theologische Universiteit in Kampen en redacteur van De Reformatie.
1 Zie www.denieuwekoers.nl/manifest.pdf.