Boekbespreking
1975-02-07
'Het evangelie tussen pacifisme en geweld' Huldrich Zwingli ...- Jaargang 19
- nummer 6
door dr K. M. Witteveen.
Luther, Zwingli en Calvijn ... deze drie; en de minste van deze drie is Zwingli - zo zou je haast denken.
Want in het godsdienstig onderwijs wordt aan Zwingli het minst aandacht geschonken. De onbekendheid met deze reformator is echter niet terecht. De Rooms-Katholieke kerkhistoricus L. J. Rogier kent aan Zwingli een nogal belangrijke plaats toe voor de ontwikkeling van de Reformatie als hij zegt: "Cornelis Hoen, advokaat bij het hof van Holland werd de vader van de Zwingliaanse sacramentsopvatting, die op haar beurt weer die van de Calvinisten en van vele wederdopers beïnvloed heeft." Reeds vóór Zwingli's optreden bestond zijn opvatting over het avondmaal bij vele bijbelse humanisten en Zwingli heeft zijn opvattingen daaruit geput en deze in geconcentreerde vorm doorgegeven aan Calvijn. U ziet dat Zwingli een onmisbare schakel vormt in de keten van de reformatiegeschiedenis.
Alle reden dus om een voor ieder goed leesbaar boek te schrijven over Zwingli. Zo zal dr Witteveen er ook wel over gedacht hebben toen hij aan het boekje met bovenstaande titel begon.
Wie wat wil weten over details uit het leven van Zwingli, zijn optreden in Zürich, zijn godsdienstgesprekken (o.a. met Luther), zijn houding t.a.v. de overheid, zijn optreden tijdens de Zwitserse godsdienstoorlog, doet er goed aan dit boekje aan te schaffen en het te lezen. Het is uitgegeven door uitgeversmij. J.H. Kok B.V., Kampen en is te koop voor f 12,90.
Een voor ieder goed leesbaar boekje van 126 bladzijden, onderverdeeld in 25 korte hoofdstukjes.
Elk hoofdstuk belicht één bepaald facet uit het rijke leven van Huldrych Zwingli.
Na het boekje te hebben gelezen moet ik echter zeggen dat de titel ervan misleidend is. Afgaande op de titel 'Evangelie tussen pacifisme en geweld' verwacht je een verhandeling over pacifisme en geweld.
vanuit het evangelie bekeken.
En daarvan is niet of nauwelijks sprake. De titel had beter gewoon 'Huldrych Zwingli' kunnen zijn. welke naam nu slechts ondertitel is. Hooguit had het ook 'Zwingli, de legerpredikant' kunnen heten, want we leren uit het boekje dat ZwingIi reeds vroeg dit ambt gedurende een deel van zijn werktijd vervulde, - hoewel hij bij Erasmus een zeker pacifisme had leren kennen -; dat hij strategieën ontwierp voor Zürich's oorlogsvoering; dat hij meeging in het strij dgewoel en daarin ook is gesneuveld.
Het is toch wel opmerkelijk dat alle drie reformatoren, Luther, Zwingli en Calvijn zich bepaald niet schaamden voor overheidssteun; dat ze geen van drieën terugschrokken voor het toepassen van geweld. Het optreden van de reformatoren mag in onze tijd zeker een aanleiding zijn tot hernieuwd Schriftonderzoek: wat zegt het evangelie over pacifisme en/of geweld? Staat het evangelie daar inderdaad op een of andere manier tussen en wijst ze misschien een van de twee af? Jammer dat dr Witteveen deze titel 'Het evangelie tussen pacifisme en geweld' niet wat duidelijker heeft toegelicht. Dat zou waarschijnlijk de moeite waard zijn geweest.
Niet alleen Zwingli's houding ten aanzien van overheid en geweld, maar héél het optreden van de reformator wordt té onkritisch behandeld in dit boek. Het is duidelijk dat dr Witteveen zich enthousiast heeft ingewerkt in de bestaande literatuur vanen over Zwingli, maar in zijn enthousiasme klinkt de kritische noot te weinig door. Uit allerlei citaten, opgetekend uit de mond van tijdgenoten en uit details van Zwingli's optreden krijgen we een beeld van iemand, beschreven in een stijl die niet helemaal vrij is van een protestantse heiligenverering.