Wat depressie met je doet
2012-12-08
In de serie ‘Wat … met je doet’ heeft Arie Jan de Lely, die als psychiater bij Eleos werkt, een toegankelijk boekje geschreven over depressie (waarvan de kaft overigens wel erg vrolijk aandoet vergeleken met de inhoud).- Jaargang 56
- nummer 24
In zijn inleiding geeft De Lely duidelijk aan wat zijn bedoeling is: hij wil het hebben over de betekenis van de ziekte die depressie is. En dan niet alleen over de feiten, maar ook over de erkenning dat deze aandoening een enorme impact heeft. Hij legt de nadruk op het relationele aspect: de gevolgen die depressie heeft in de relatie met onszelf, met de ander én met God.
Het boekje begint met een vijftal interviews waarin de betekenis van depressie in het leven van de betrokkenen en hun naasten duidelijk wordt. In deel twee volgen hoofdstukken over depressie, die zowel afzonderlijk als in willekeurige volgorde te lezen zijn.
Stress
De Lely gebruikt een beschrijvende definitie voor depressie: het is als gevangenzitten in een diepe put. Het leven staat stil. Depressie betekent lijden en het maakt alleen. Maar we hebben er doorgaans niet alleen last van. Hij maakt duidelijk dat het een ziekte is. Bij ziekte is er sprake van ontregeling van lichamelijke en/ of psychische functies, die gepaard gaan met pijn en mislukken. Onder psychische functies verstaat hij zowel denken als voelen en willen.
De auteur maakt verder het verschil tussen zonde en ziekte duidelijk. Die betreffen twee verschillende lagen van ons bestaan. Zonde is een relationele daad, het is ongehoorzaamheid, iets waar je op aangesproken kan worden.
Ziekte is daarentegen een proces in lichaam en/of geest waar behandeling voor nodig is. De verschillende behandelingen tegen depressie passeren kort de revue.
De kans om depressief te worden geeft De Lely schematisch weer in een stresskwetsbaarheidsmodel. Daarin zijn allerlei factoren opgenomen die kunnen leiden tot een depressie. Erfelijke factoren of onveilige hechting maken iemand bijvoorbeeld kwetsbaarder.
Stress is een risico, maar beschermende factoren, zoals een goede lichamelijke gezondheid en sociale steun, kunnen depressie voorkomen.
De schrijver gaat uitgebreid in op de vraag of geloof depressief maakt of juist daartegen kan beschermen.
Iemand kan meer stress ervaren door sterke sociale controle binnen een kerk, door het verschil tussen wat hij met zijn hoofd weet, maar waarin hij tekortschiet wat betreft zijn hart en zijn handen. Dan is hij kwetsbaarder voor depressie. Als de geloofsgemeenschap de lijder aan depressie sociale steun, troost, vertrouwen en hoop biedt, maakt het zijn geloof weerbaarder.
De hoofdstukken over suïcide zijn zowel praktisch als beschouwend. De Lely is invoelend: ‘Iemand die suïcide pleegt, is wanhopig en ziet geen andere uitweg meer. Ook is het gevoel van verbondenheid met de omgeving verminderd’ (blz. 153). Richtlijnen over de omgang met suïcidale gedachten voor zowel de persoon zelf als voor zijn omgeving zijn duidelijk en concreet.
Tot slot besteedt De Lely aandacht aan boosheid en zelfwaardering, omdat daar binnen de gereformeerde gezindte een subtiel verbod op lijkt te liggen. Hij laat vanuit de Bijbel zien binnen welke grenzen hij deze emoties plaatst.
Verhelderend
In zijn opzet, zoals weergegeven in de inleiding, is De Lely goed geslaagd.
Hij schrijft met invoelend vermogen over depressieve medemensen. En hij heeft veel ervaring en mededogen met hen.
De uitleg over zonde of ziekte is niet meer voor iedere lezer nodig. Ook sommige termen, zoals zelfmishagen, zijn niet gemeengoed. Dat doet niets af aan de verhelderende en korte uitleg van de verschillende onderwerpen.
Verder wijst de lijst met emailadressen en websites achterin de weg naar meer informatie.
Het boek vind ik geschikt voor de naaste omgeving van de depressieve mens, waaronder ik ook de pastor en pastorale werker reken. Het lijkt mij met name geschikt voor die mensen uit de gereformeerde gezindte die orthodox en bevindelijk zijn.
Lely, A.J. de (2012) Wat depressie met je doet. Boekencentrum, Zoetermeer.
188p. € 15,90.
Anneke Kaldeway-Jansen is psychotherapeut en lid van de NGK Culemborg.