Een rijk dat zo verdeeld was
2005-04-22
Alsof de werkelijkheid de profetie had ingehaald! Zo lijkt het als je in 1 Koningen 5 leest over de inwoners van Juda en Israël, die onbezorgd onder hun wijnrank en vijgenboom te vinden zijn. Alsof het goede leven in een beloofd land alleen nog maar door de Heer vereeuwigd hoefde te worden.- Jaargang 49
- nummer 8
Wie doorleest merkt snel dat de weg naar de Messiaanse vrede langer is. En dat het misschien niet helemaal toevallig is, dat er twee namen genoemd worden bij dat ene volk - Juda en Israël.
Onverdeeld is het leven nog bij de bouw van de tempel. Opmerkelijk trouwens dat zoveel heidense handen aan dit project hebben meegewerkt. Dat begon al met een verdrag op koninklijk niveau tussen Salomo en Chiram (van Tyrus), maar ambachtelijk was het niet anders. Tekenend voor de innige samenwerking is een andere Chiram, die als metaalbewerker (en kunstenaar!) aan de tempel meewerkte. Hij was de zoon van een vader uit Tyrus en een moeder uit Naftali (1 Koningen 7).
Kunst lenen
‘Ook vandaag kan christelijke kunst niet zonder de invloed van niet-christelijke kunst’, merkt Bob Wielenga daarbij op.
‘Wij laten in onze kerkgebouwen heel wat minder artistiek vakwerk toe, in tegenstelling tot de kathedralen van vroeger, die vol kunstwerk stonden’.
Wielenga zou graag meer ruimte zien voor kunstenaars om de kerken in creativiteit te dienen met schilderijen, wandkleden en beeldhouwwerken. ‘Nu gaat al het geld in orgels zitten’, zo verzucht hij. Maar ook die laatstgenoemde investering is onder ons veelal achterhaald door de elektronica, zo schat ik in.
Het geluid van de stilte
Terug bij de bouw van de tempel valt op, dat alles pasklaar werd aangevoerd, zodat tijdens de bouw ‘geen enkel geluid van hamers, houwelen of andere gereedschappen te horen was.’ Stilte dus voor de heilige God als een voorbode van wat komen zou na de voltooiing van het bedehuis (Psalm 65:1). Niet in de storm, maar in de stilte hoorde ik tot twee keer toe de stem van God, zou Elia later ervaren. Jaap Kanis trok dat door naar de 21e eeuwse gereformeerden kerkdiensten, die hij niet zelden ervaart als druk en nogal gevuld. En daarna gaan we weer snel verder, ‘maar goed leren luisteren naar de stem van de Here leer je het beste in de stilte’, zo schreef hij.
Hoogtepunt
Uniek vond iedereen de inwijding van de net gebouwde tempel (1 Koningen 8). De koning geknield, de handen geheven en dan de woorden: ‘Zou God werkelijk op aarde kunnen wonen? Zelfs de hoogste hemel kan u niet bevatten, laat staan dit huis dat ik voor u heb gebouwd’. Het is een prachtige belijdenis, waarin uitkomt hoe anders God is, vergeleken met die goden in meervoud. Allerminst een berggod, zoals de koning van Aram later denkt (1 Koningen 20) of plaatsgebonden, zoals Baäl-Zebub, de god van Ekron (2 Koningen 1). Het boek Deuteronomium klinkt hier door - ‘de HEER is onze God, de Heer is de enige’.
En niet alleen hier trouwens!
Ook hartverwarmend in het gebed van Salomo is het missionaire elan - ‘dan zullen alle volken op aarde uw naam kennen’. En niet te vergeten de diepe notie ‘er is immers geen mens die niet zondigt’, gevoegd bij de bede aan God om het volk na zonde en berouw genadig te zijn.
Wat God ook verzekert: ‘Niets van wat in de tempel gebeurt zal me ontgaan, ik zal alles ter harte nemen’. Het meest intense moment is het blijk van Gods aanwezigheid, als de wolk de tempel vult en de priesterdienst zelfs even stillegt.
‘Prachtige symboliek’ schrijft Bob Wielenga, ‘Gods heerlijkheid kon alleen maar verborgen verdragen en ontmoet worden ...
Hij verscheen in een wolk in de tempel, vandaag in de Heilige geest - daar zit toch eerbiedige afstand in.’
Moeders
Zo stralend heeft de boodschap van het evangelie niet meer geklonken in de drie eeuwen die volgden. Het Rijk van Salomo raakte verdeeld, met vaker tweestrijd dan onderlinge vrede.
Religieus onderstreepte het noordrijk zijn zelfstandigheid door de bouw van de heiligdommen in Dan en Betel.
Geen koning uit het noordrijk lukte het om met een onverdeeld hart God te dienen. In Juda wisselde het beeld, waarbij je merkt hoe weinig erfelijk de liefde tot God is. Tineke Plooij bleef daar wat langer bij stilstaan, naar aanleiding van de lezing van 2 Koningen 21 en 22: ‘Verbazend dat Josia, acht jaar oud als hij koning wordt, zo de HEER dient. Het viel me op dat zo vaak de naam van de moeder genoemd wordt; en toen vroeg ik me af of hetmenselijk gesproken - ook invloed van die moeders kon zijn, die mee bepaalden hoe hun zoons tegenover de HEER stonden.’ Inderdaad gaat die suggestie uit van bijvoorbeeld de dubbele vermelding in 1 Koningen 14 dat Rechabeam de dochter van een Ammonitische was - dus één van de vele buitenlandse vrouwen, waardoor Salomo werd aangetrokken.
Teleurstelling
Naast de koningen is in deze eeuwen na David een sleutelrol weggelegd voor de profeten. De profeet Elia maakt altijd weer indruk - in kracht en zwakheid. Zoals hij voor God opkwam op de Karmel, echt ‘de Heer is God en geen ander’. Daarna het spannende wachten op wolken en regen, gevolgd door zijn marathon naar Jizreël ‘door de hand van de Heer gegrepen’. En een dag later de depressie met gevoelens van diepe teleurstelling en machteloosheid.
Voor deze emotionele kant was in de leesgroep veel antenne, vooral bij de vrouwen - soms resonerend met bittere teleurstellingen in eigen leven. Het zou aardig zijn om eens na te gaan of de gereformeerde vaderen van pakweg een halve eeuw geleden ook zo’n pastorale aandacht hadden voor de bijbelse personages in al hun kwetsbaarheid.
De vertaling van 1 Koningen 19:18 leverde niet veel applaus op. In de NBV hoor je de Heer zeggen: ‘Ik zal in Israël niet meer dan zevenduizend mensen in leven laten, alleen degenen die niet voor Baäl hebben geknield en hem niet hebben gekust’.
Jammer, want met dat ‘niet meer’ blijft de teller op 7000 staan en ‘in leven laten’ is toch ook radicaler dan ‘overlaten’. De NBV-weergave van dit woord heeft daarmee aan ruimte en warmte verloren. Onnodig voor zover ik het kan bekijken.
Toetsen
De passages over de profeten (en dan met name Elia en Elisa) zijn sterk verhalend en geven een beeld van een bloeiend profetisch leven in de koningentijd.
Opmerkelijk zijn de vele wonderen - met zelfs dodenopwekkingen en een broodvermenigvuldiging (2 Koningen 4). Andries Mak moest daardoor vooral bij Elisa aan Jezus denken.
Opvallend is ook de strijd tussen ware en valse profetie. Zo duikt Micha (zoon van Jimla) uit het niets op en keert zich in zijn eentje tegen 400 profeten (1 Koningen 22). Of neemt de anonieme profeet uit Juda die eeuwen eerder Jerobeam de verwoesting van het heiligdom te Betel (noordrijk) komt aanzeggen. Het was hem van Godswege verboden om onderweg iets te eten of te drinken, maar hij bezwijkt voor de verleiding van een ‘tegenbericht’ van een valse profeet en sterft (1 Koningen 13). Profetie vroeg (en vraagt) om toetsing, maar eenvoudig ligt dat niet in onze complexe en harde werkelijkheid.
Wat het zwaarst weegt
Ik sluit af met de koningen. In 47 hoofdstukken kom er vele tegen, al reizend tussen het zuid- en noordrijk.
Vaak blijft de beschrijving heel summier.
Maar altijd hoor je of het hart van de koning uitging naar God of de goden. Standaard is de wending ‘hij deed wat goed/slecht was in de ogen van de Heer’. Dat weegt het zwaarst in de profetische taxatie van de koningen van Juda en Israël. Zwaarder dus dan de successen op politiek of economisch vlak - zoals bij bijvoorbeeld Omri, Achab en Jerobeam II het geval was. Je leest omgekeerd trouwens ook over militaire nederlagen van godvrezende koningen (bijvoorbeeld Amasja van Juda tegen Joas van Israël, 2 Koningen 14). Vroomheid betekent dus niet gegarandeerd voorspoed. Je stuit dus ook in dit dubbelgeschrift op een centrale bijbelse notie, dat het diepste geluk niet ligt in welvaart, maar elders: in het leven voor Gods aangezicht. Met alle aanvechting, die dat bij tijden oplevert (vergelijk Psalm 73).
Etappe 8: 1 en 2 Kronieken, 8-4-2005 t/m 22-4-2005 Etappe 9: Ezra, Nehemia, Esther 23-4-2005 t/m 10-5-2005 (kopijdatum)
De komende Opbouw is een themanummer over zending. In het daaropvolgende nummer komt een impressie van de 8e en 9e etappe van de NBV marathon).