Een christen-communist?
1974-10-11
In dit nummer van "Opbouw" kunt u een artikel van prof. C. Veenhof lezen over de Zwolse godsdienstleraar, die lid werd van de CPN. De 28-jarige godsdienstleraar Gert Los heeft nationale bekendheid gekregen, omdat het bestuur van het Clusius-college hem ontslagen heeft. Het bestuur acht het leraar-zijn op een christelijke school onverenigbaar met het lidmaatschap van de CPN.- Jaargang 18
- nummer 37
Alle kranten hebben zo langzamerhand over dit onderwerp geschreven; goedkeuring en afkeuring van haar besluit valt het Zwolse schoolbestuur beurtelings ten deel. Een belangrijk feit is, dat de ledenvergadering van de Zwolse school zich achter het bestuur geplaatst heeft.
Wijs en voorzichtig
De enige informatie, die ik over het konflikt met de godsdienstleraar Gert Los heb, is afkomstig uit enkele dagbladen. De indruk, die ik uit de pers heb gekregen is, dat het schoolbestuur voorzichtig en tamelijk zorgvuldig te werk gegaan is.
Toen dit voerjaar bekend werd, dat de heer Los van de PPR overstapte naar de CPN, heeft het bestuur hier intern en met de betrokken leraar uitvoerig over gesproken.
Uitgebreid werden de statuten van de CPN bestudeerd.
De achtergronden van deze partij werden zo goed mogelijk besproken.
Boeken over de verhouding christendom-marxisme werden gelezen. De zomervakantie werd gebruikt als bezinningstijd. Na de zomervakantie kwam het bestuur opnieuw bij elkaar en volgde (na maanden voorbereiding) het ontslag.
Men kan natuurlijk zeggen, dat het vanzelf spreekt dat het schoolbestuur behoedzaam en voorzichtig te werk gaat. Dat is juist, maar hoe gemakkelijk kan men in zo'n geval oppervlakkig met enkele kreten gooien. Men kan bijvoorbeeld het probleem afdoen met de opmerking: heeft Marx niet gezegd dat de godsdienst opium voor het volk is?
Dit heeft Marx inderdaad gezegd, maar deze uitspraak moeten wij zo goed mogelijk proberen te begrijpen.
In de tijd van Marx waren er veel christenen (en zij zijn er vandaag nog!), die zeiden: laat de armen, de arbeiders en de boeren toch tevreden zijn. Vroeger waren zij toch ook tevreden? Zij hebben toch genoeg om van te leven?
God heeft de verschillen onder de mensen gewild en in het hiernamaals zal alle ellende voorbij zijn.
Als dit onder de dekmantel van de christelijke godsdienst wordt verkondigd, dan kunnen wij die godsdienst een groot opiumgehalte toeschrijven. Dan wordt niet meer opgeroepen om tegen de vastgeroeste zondige verhoudingen in de samenleving te strijden.
Dan wordt in de ongerechtigheid berust. De godsdienst verwijst met voorbijzien aan het hiernumaals naar het hiernamaals. Dat is opiumachtige godsdienst.
Marx heeft zich tegen deze vorm van godsdienst fel verzet. En terecht!
Maar Marx zijn kritiek op de godsdienst zit uiteindelijk die-
per! In zijn vroege geschriften lezen wij, dat zijn kritiek op de godsdienst het begin is van alle kritiek op de samenleving, op het ekonomische en het politieke leven. Marx wilde niet alleen de verkeerde godsdienst bestrijden.
Zijn kritiek op alle godsdienstigheid is de voorwaarde voor en het eerste begin van zijn kritiek op de toestanden in de samenleving.
Marx wilde realist zijn: geen andere werkelijkheid kon hij serieus nemen dan de zintuiglijk waarneembare.
Daarom gaat zijn realisme samen met atheïsme.
Statuten CPN
De heer Los is lid geworden van de CPN, een partij die zich in haar beginsel verklaring baseert op het leninistisch-marxisme.
Nu zijn er altijd christenen geweest.
die op een of andere manier overeenkomsten zagen tussen het christelijk geloven en het marxisme. Ook zijn er veel marxisten geweest, die de christelijke godsdienst nooit als opium of zelfs als onbelangrijk hebben gezien.
Bij de CPN ligt dit laatste anders.
Deze partij wil in haar uitgangspunten volkomen atheïstisch zijn.
Daarin is zij konsekwent marxistisch.
De toevoeging 'leninistisch' onderstreept haar atheïstische instelling.
Prof. Veen!hof zal in zijn artikel laten zien hoe Lenin over de godsdienst dacht, Lenins standpunt is niet alleen atheïstisch, maar sterk anti-theïstisch, antigodsdienstig.
Nu zegt de CPN, dat godsdienstige overtuiging en kerklidmaatschap geen beletsel voor het CPN-lidmaatschap hoeven te zijn.
Men mag weliswaar binnen de partij geen propaganda voor het christelijk geloof maken, maar men mag wel voor zijn geloof uitkomen.
Een vraag is natuurlijk, hoe deze twee met elkaar te verenigen zijn.
Wat houdt het in als men voor zijn geloof mag uitkomen, maar er geen propaganda voor mag maken?
Heeft het dan nog enige betekenis om voor je geloof uit te komen?
Kan uit het 'voor je geloof uitkomen' enige argumentatie ontleend worden in diskussies binnen de partij?
Daar komt bij, dat de partijdiscipline in de CPN zeer streng is.
Als in de partij ergens over gepraat is en een besluit genomen is, moet dit besluit "onvoorwaardelijk door de hele partij worden uitgevoerd. ook door hen, die het er niet meeeens zijn." (art. 8c statuten CPN) Art. 4b van deze statuten zeggen, dat propaganda die tegen de ideologische grondslagen van de partij gericht is, niet is toegestaan.
Waf blijft er in een partij met een duidelijk marxistisch-leninistische (een atheïstische, zelfs anti-godsdienstige) grondslag over van het 'voor je geloof uitkomen'?
Stemmen of lid worden?
Naar mijn indruk gaat het de heer Los niet alleen maar om de doeleinden van de CPN, die hij nastrevenswaardig vindt.
Ik kan me voorstellen, dat iemand bij een bepaalde verkiezing op een partij stemt, die vanwege bepaalde doeleinden zijn voorkeur geniet. Hij wordt geen lid van die partij, omdat hij tegen andere zaken te veel bezwaren heeft.
Het lid worden van een partij zegt veel meer, dan het alleen maar op een partij stemmen op grond van bepaalde programmapunten.
Nu zal er wel geen partijlid zijn, die het altijd en op alle punten met zijn partij eens is. Toch zal een partijlid zich in de grote lijnen en zeker in de grondgedachten van zijn partij kunnen vinden.
En dan rijst de vraag: kan een christen lid worden van een partij met een uitgesproken leninistisch-marxistische levens- en wereldbeschouwing?
Het gaat hier niet om twee levensbeschouwingen, die op een aantal punten met elkaar in strijd zijn. Het gaat hier om levensbeschouwingen, die elkaar in wezen uitsluiten.
In de jaren dertig speelde in verschillende kerken het probleem of een christen lid van de NSB kon worden. Verschillende predikanten (S. U. Zuiderna. C. Veenhof e.a.) verdiepten zich grondig in het nationaal socialisme, dat gebaseerd was op een ras, bloed en bodem-theorie. Is het lidmaatschap van een partij met een door en door heidense levensbeschouwing voor een christen mogelijk?
Na vele lange gesprekken zijn leden van de NSB van de avondmaalstafel geweerd. En terecht.
Hèt gaat ook hier om levensbeschouwingen, die niet alleen op bepaalde punten met elkaar in strijd zijn, maar die elkaar in wezen uitsluiten!
Inconsequenties
Gaat het leven van elke christen niet mank aan inkonsekwenties?
Mag een schoolbestuur een leraar, die lid van de CPN is, ontslaan?
Is de belangrijkste vraag in zo'n geval niet hoe zijn godsdienstlessen in elkaar zitten?
Wij kunnen deze vragen bevestigend beantwoorden. Maar wat winnen wij er mee?
Laten wij het eens van het standpunt van christen-ouders bekijken.
Zij sturen hun kinderen meestal bewust naar een christelijke school, opdat daar nog iets aan hun opvoeding voortgebouwd zal worden. Moeten zij er in berusten, dat de godsdienstleraar van hun kinderen lid van de CPN is? Toe nou!
Is de CPN dan de enige partij, waarvan het lidmaatschap onverenigbaar is met je christen-zijn?
Heeft bij voorbeeld de VVD zich de laatste jaren niet doen kennen als een partij, die zeer sterk het belang van materiële goederen en geld aksentueert? En die wordt in de bijbel nu juist de wortel van alle kwaad genoemd.
Dit streven van de VVD, zoals vooral de laatste jaren door de heer Wiegel vertolkt. is in strijd met het evangelie. Ik heb er grote moeite mee, dat christenen lid van de VVD worden. Toch kan ik niet zeggen, dat het beginselprogram van de VVD en het christelijk geloof elkaar in wezen uitsluiten.
In het bovenstaande zei ik reeds, dat er altijd christenen geweest zijn die overeenkomsten zagen tussen het christelijk geloof en het marxisme. Er zijn ook marxisten, die de christelijke godsdienst belangrijk vinden.
Deze mensen hebben elkaar in ons land na de tweede wereldoorlog vooral in de PvdA gevonden.
Hoewel de PvdA niet op het individuele eigenbelang hamert zoals de heer Wiegel nogal eens doet, is zij evenals de VVD zeer materialistisch ingesteld. De PvdA streeft natuurlijk naar het realiseren van haar socialistische ideeën, zij is echter niet een marxistische partij in de zin van de CPN.
Binnen de PvdA is plaats voor christenen, die de mogelijkheid hebben binnen deze partij vanuit hun geloofsovertuiging politiek te bedrijven. Buskes, Franssen, Scheps e.a. hebben hier ook gebruik van gemaakt.
Hoewel ik er evenals bij de VVD moeite mee heb dat christenen lid van de PvdA en van de PPR worden, kan ik niet zeggen dat de beginselprogramma's van deze partijen en het christelijk geloof elkaar zonder meer uitsluiten.
Dat vroeger in verschillende kerken iemand, die lid van de PvdA was, van het avondmaal gehouden werd lijkt mij dan ook niet juist.
Bij de CPN ligt dit principieel anders!
Het maakt op mij een zeer oppervlakkige indruk, als men zegt dat het Zwolse schoolbestuur de vrijheid van meningsuiting- beperkt.
Volgens het schoolbestuur mag de heer Los zijn mening vrij verkondigen. Zij vraagt zich alleen maar af, of het leraar-zijn aan een christelijke school met het lidmaatschap van een uitgesproken leninistisch-marxistische partij verenigbaar is.
Hierbij gaat het niet om een gebrek aan tolerantie over inkonsekwenties die wij in een mensenleven zien. Wij gaan hier allemaal mank aan.
Het gaat hier om twee levensbeschouwingen, die niet alleen op bepaalde punten met elkaar in strijd zijn en op andere punten met elkaar overeenstemmen, maar die elkaar in wezen radikaal uitsluiten.
Ten overvloede: dit betekent niet.
dat wij het in bepaalde gevallen nooit met CPN-ers eens zijn. Het gaat nu om hun levensbeschouwelijke overtuiging, die niet met het evangelie te verenigen is, tenzij men een van beiden fors geweld aandoet.