Vrees voor isolationisme isoleert
1974-03-08
In "Opbouw" van 15.2.1974 verscheen van de hand van ds H. Smit te Den Helder een artikel over de vrees voor isolationisme.- Jaargang 18
- nummer 10
In de kerken buiten het verband zou zich volgens hem isolationisme voordoen, indien een akkoord van kerkelijk samenleven zo gaat funktioneren, dat het in een gesprek met andere kerken (bijv. de Chr. Geref. kerken) een struikelblok gaat vormen; wanneer onze kerken zich als het ware binnen haar kerkverband zouden gaan bevriezen.
Om dit isolationisme te voorkomen zouden wij volgens ds Smit de in een akkoord van kerkelijk samenleven vastgelegde regels voor het onderlinge kerkelijke verkeer niet tot grenspalen moeten maken.
"Het al of niet aanvaarden van een kerkelijk akkoord mag geen oorzaak zijn van breuk of verwijdering tussen gemeenten, die één zijn in geloof en belijden." Deze zin uit het laatste schrijven van de Commissie-Funktionering-Kerkverband aan onze kerken, neemt ds Smit gaarne over. Er wordt daarmee volgens hem de strijd tegen het isolationisme aangebonden. Er wordt op die wijze voorkomen, dat de regels van een kerkelijk akkoord gepromoveerd worden tot grenspalen.
Hoe komt het toch, zo vraagt ds Smit zich af, dat de hang naar isolement telkens weer de kop opsteekt, ook in onze kerken?
Het komt volgens hem voort uit de drang naar vereenvoudiging en beveiliging. "Wij herleiden een diepgaande vraag gaarne tot iets eenvoudigs, iets "objectiefs", iets, dat je zonder veel denken, zonder geloofsinspanning ook, kunt vaststellen", schrijft hij.
In plaats van te onderzoeken wat of wie iemand is, volstaan wij gaarne met een gemakkelijk te verifiëren gegeven, dat dan als spijker fungeert, waaraan wij de last van het onderzoek ophangen. Op deze manier, zegt ds Smit, wordt er veel vernield.
De regels van een kerkelijk akkoord worden door ons gaarne gebruikt om ons tegen aanvallen van binnen uit en van buiten af te beveiligen.
Dat kan volgens ds Smit isolationisme in de hand werken.
Ik meen er goed aan te doen tegen de visie van ds Smit op te komen en er enkele kritische kanttekeningen bij te plaatsen. Zijn visie is namelijk bepaald niet ongevaarlijk. Ik doe dit met enige schroom, want ik ben peen deskundige op dit gebied.
Het gaat hier, naar wel bekend zal zijn, om de kwestie van het kerkverband.
waarover in onze kerken al veel geschreven en gesproken is.
Ik zal dan ook volstaan met de volgende summiere opmerkingen.
Ik kan mij niet voorstellen, dat regels, die men heeft opgesteld voor een kerkelijke samenleving en waarvan vastgesteld is, dat het goede, schriftuurlijke regels zijn, een struikelblok vormen in een kerkelijk gesprek of voor een kerkelijke hereniging. Goede, schriftuurlijke regels zijn voor niemand in geen enkele situatie een struikelblok voor wat ook.
Ik meen te moeten stellen, dat het probleem, dat ds Smit stelt, een schijn-vraagstuk is.
Wanneer regels moeilijkheden in bijv. een gesprek tussen een kerkeraad van de Chr. Geref. kerk en een kerkeraad van een Vrijgemaakte kerk buiten het verband geven, dan moeten die regels maar niet te star worden gehanteerd; men moet er als het ware het handje maar mee lichten, zo luidt vrij weergegeven het standpunt van ds Smit Ik kan mij niet voorstellen, dat dit de manier is om problemen op te lossen.
Het standpunt getuigt ook niet van veel vertrouwen in eigen opgestelde en/of aanvaarde regels. Het komt mij bovenal voor, dat regels, voorkomend in een akkoord van kerkelijk samenleven, de kerk onwaardig zijn, indien er in bepaalde gevallen niet de hand aan behoeft te worden gehouden. Regels zijn overal en altijd bedoeld om te worden nageleefd om ontsporingen of chaos te voorkomen. Vormen zij in bepaalde gevallen een struikelblok, dan wordt het tijd de regels eens kritisch te bezien. In de kerk dient dat dan te geschieden aan de hand van Schrift en Belijdenis.
Ik dacht, dat regels van een akkoord van kerkelijk samenleven bedoeld zijn om de kerken te beschermen tegen hiërarchie, in welke vorm dan ook. Ook tegen de hiërarchie van plaatselijke predikanten.
Tegen de dominecratie o.m. dus. Bepaalde besluiten worden door de kerken in het gemeen genomen, omdat niet alles aan plaatselijke mensen kan worden overgelaten. Dat zou tot ontsporingen kunnen leiden.
Die ontsporingen komen er toch wel, maar door bepaalde besluiten gemeenschappelijk te nemen, zouden de ontsporingen kunnen worden gereduceerd. Ik vind dit een goed en van nuchterheid getuigend standpunt.
In de kerk en in de wereld kan men daar profijt van hebben.
Ik ben van mening, dat de vrees voor isolationisme ds Smit juist in de hoek drijft van het isolationisme. Wij isoleren ons door ons niet aan de regels te houden. Wanneer het uiteraard goede, schriftuurlijke regels betreft. Zo hebben de Gereformeerde Kerken in Nederland de D.K.O. aanvaard als zijne goede, schriftuurlijke regels nodig en nuttig om het kerkverband te onderhouden. De ondeugdelijkheid daarvan is naar mijn overtuiging nog nimmer aangetoond. Men isoleert zich door van die regels afstand te doen of ze in bepaalde gevallen niet toe te rassen. Mochten er onjuistheden in die regels geslopen zijn, dan is het tijd de regels opnieuw aan de hand van Schrift en Belijdenis te bezien.