De witte velden van Europa
2005-05-06
Een tijdje geleden stond in de krant een berichtje van een onderzoek van het populaire blad Readers' Digest.- Jaargang 49
- nummer 9
Daaruit bleek dat Nederland van de Europese landen bijna het laagst scoorde in geloven. Alleen Tsjechië zou lager scoren. Volgens dit onderzoek zou ruim 50% van de Nederlanders geloven in God en een hiernamaals. De Europeanen zouden gemiddeld voor meer dan 80% geloven in God.
Hoe dit onderzoek is opgezet werd niet vermeld. Maar de percentages Europese gelovigen leken mij geweldig hoog. Het valt gelukkig wel mee met die secularisatie, zou de conclusie kunnen zijn. Maar waar zijn al die gelovigen? Als wij zondags naar de kerk gaan kan je haast een kanon afschieten op straat. Sterker nog: in mijn buurt waar ik veel mensen ken, ken ik maar één gelovige familie.
Zouden bij dit onderzoek soms alle mensen meegerekend zijn die wel eens een kerk van binnen gezien hebben?
Of iedereen die een kruis kan tekenen? Of iedereen die God Allah, Shama, Boeddha, Ikzelf of vooral Iets noemt?
Belangrijkste zendingveld
Cijfers van serieuze onderzoekers over aantallen gelovigen van verschillende godsdiensten geven een scherper beeld. Cijfers bijvoorbeeld uit Operation World (Johnstone, 2001).
Daaruit blijkt eerst goed nieuws: over de hele wereld groeit het aantal christenen met ongeveer 1,4%. Dat geldt voor alle continenten, behalve voor Europa. Europa is het enige continent waar het aantal christen daalt.
Als je inzoomt op het aantal bijbelgetrouwe christenen, internationaal vaak aangeduid als evangelicals, dan staat Europa er helemaal slecht voor.
De traditionele zendingsgebieden, waar ook de Nederlands Gereformeerde Kerken vaak actief zijn, kennen meestal grotere aantallen evangelicals dan Europese landen.
Zo kent bijvoorbeeld China naar schatting ongeveer 8% evangelicals en groeit deze groep snel! Dat betekent dat er in China meer evangelicals zijn dan het aantal inwoners van Duitsland! In Zuid Afrika wordt het groeiende aantal evangelicals geschat op 20%. Dat in tegenstelling tot Europese landen. Bijvoorbeeld grote Europese landen als Polen en Spanje kennen slechts 0,2 – 0,4% evangelicals!
Deze percentages kom je naast deze Europese landen haast alleen tegen in landen in het Midden Oosten en enkele landen in Centraal Azië.
Met deze cijfers is het duidelijk dat Europa in de 21e eeuw een belangrijk zendingsgebied is geworden. Veel christenen, vooral ook buiten Europa, begrijpen dat. Bij Europese christenen dringt dat nog maar langzaam door: zo staat in de top 10 van bestemmingen van Nederlandse zendingswerkers geen enkel Europees land!
Eens was Europa een bevoorrecht christelijk continent. Via het Romeinse Rijk, en later door grote zendelingen werd Europa gekerstend. Nadat er verval kwam, kwamen er ook weer opwekkingen en reformaties. Vanuit Europa zijn zendelingen uitgegaan over de hele wereld. Nu zie je een omgekeerde beweging waarbij zoveelste generaties christenen uit
voor-malige Europese zendingsgebieden in Azië, Afrika en Latijns Amerika geroepen worden als zendingswerkers naar Europa. Internationaal is hier zelfs al een term voor: 'reversed mission'.
Leeg hart
De mentale staat van Europa zou je kunnen beschrijven als: post-christelijk, post-modern en post-communistisch
(dr. Wim Rietkerk op Hope21 Congres in 2002 in Boedapest).
Dat Europa post-christelijk is is duidelijk.
Als je Europa doorkruist zie je bijna in elke stad of dorp een kathedraal, kerk of kapel. Historici, gelovig of ongelovig, zijn het er over eens: Europa kun je niet begrijpen zonder het christendom. Anderen gaan zelfs verder: het christendom heeft Europa tot Europa gemaakt, zonder de prediking van het Evangelie zou Europa een niet-significant aanhangsel zijn geweest Azië.
Kenmerkend voor de postchristelijke, geseculariseerde Europeanen is dat ze denken te weten wat het christelijke geloof inhoud. Veel Europeanen noemen zich zelfs christen en zijn ingeschreven bij een traditionele kerk, (Rooms Katholiek, Luthers of Reformatorisch) maar kennen geen persoonlijk geloofsleven. Zo is het bijvoorbeeld bekend dat een groot gedeelte van de 68% Franse Rooms Katholieken zich tegelijk atheïst noemt! In Zweden was tot in de begin jaren 90 elk kind wat geboren werd automatisch ingeschreven als Luthers als de ouders niet bewust aangaven dit niet te willen.
Naast post-christelijk is Europa vooral ook post-modern. Het modernisme van verlichting heeft nergens ter wereld zo hard ingeslagen als in Europa. Daarom zal de tegenreactie, het post-modernisme nergens zo sterk zijn als in Europa. Dat maakt het nog moeilijker om over het Evangelie te praten in Europa. Van de buitenkant lijken Europeanen tevreden consumenten die van de welvaart genieten.
Als je iets dieper doorsteekt stuit je al snel op wantrouwen en cynisme.
In het Oosten van Europa zijn miljoenen mensen opgegroeid in een communistische omgeving. Een ideologie die een zekere stabiliteit en zingeving gaf. De meeste van deze landen zijn nu bezig zich razendsnel economisch te ontwikkelen en proberen aansluiting te vinden bij het Westen van Europa. Het wachten is op een flinke economische recessie of een aanslag zoals in Madrid in maart 2003. Deze gebeurtenissen zullen zware gaten schieten in het welvaartsgeloof in het Oosten.
Het probleem van Europa is niet alleen dat we de Waarheid van het Evangelie missen: het is vooral ook dat er een leegte is ontstaan in de ziel van Europa. Wie gaat dit vacuüm opvullen? Verschillende profetische christenen zien in Europa dat dit vacuüm razendsnel wordt opgevuld door het oude heidendom, het paganisme, wat voor het christendom in Europa de gangbare religie was. Dit heidendom werd tot voor kort vaak nog aangeduid als New Age, maar verschijnt nu in allerlei nieuwe vormen zoals shamanisme, boeddhisme, theosofie, ietsisme en wicca.
Harde grond of witte velden
Europese christenen hebben vaak maar weinig geloof en visie voor hun eigen continent. Als het om zending in Europa gaat hoor je christenen nog wel eens de complexe werkelijkheid in wat eenvoudige clichés samenvatten.
Zo wordt het belangrijke Europese zendingsgebied betiteld als ‘harde grond’. Waarschijnlijk omdat in het post-christelijke en verlichte Europa mensen niet gemakkelijk en vaak cynisch reageren op het grote Verhaal van het Evangelie.
Met ‘harde grond’ lijkt het zendingswerk in Europa ‘ploegen op rotsen’.
Een haast onmogelijke taak, alleen weggelegd voor enkele trouwe, maar wel wat naïeve zendelingen.
Dit cliché van harde grond is een hardnekkige blokkade in het denken van christenen over het zendingsgebied Europa. Je zou het zelfs propaganda van de Boze kunnen noemen.
Het maakt christenen hopeloos, nihilistisch en ongelovig. Niet de verlichte en geseculariseerde Europeanen maken dat het evangelie maar weinig voet aan de grond krijgt. Het zijn ook de christenen zelf. Waar zijn de christenen die geloven dat God nog steeds deuren kan openen? Die niet bang zijn om de fouten en tekortkomingen van de kerk te erkennen en op nieuwe, eigentijdse en gewaagde manieren het Evangelie willen uitdragen en voorleven? Zelden in de historie waren de mogelijkheden voor de zending in Europa zo goed als nu, of het moest zijn in de tijd dat via het grenzeloze Romeinse rijk het christendom over Europa verspreid kon worden, net als nu in de Europese Unie.
Bijna in de hele geschiedenis, tot nog maar 15 jaar geleden, werd in grote delen van Europa door de overheid besloten wat er geloofd mocht worden.
Nu is er ongekende vrijheid om het evangelie te laten horen en voor de Europeaan om te geloven wat hij wil. Dat geeft mogelijkheden voor literatuur, media en activiteiten voor de zending. Dat geeft mogelijkheden voor christelijke gemeenten.
Het evangelie uitdragen in Europa is inderdaad lastig. In de eerste plaats is dat een verantwoordelijkheid van de Europese kerk zelf. Een verantwoordelijkheid waarbij we ons niet laten leiden door de tijdgeest van cynisme en ongeloof. Gelukkig kunnen we ons ook niet meer laten misleiden door de macht die we hebben als christelijke meerderheid. In de geschiedenis van de kerk zijn het wel vaker kleine groepen gelovigen geweest, soms niet meer dan 12, die met Gods hulp hele continenten in het licht hebben gezet.
Diederick Eikelboom is lid van de NGK-Nijmegen en door deze gemeente ‘uitgezonden’ als directeur van ECM-Nederland. ECM (European Christian Mission) is een internationale zendingsorganisatie met zo’n 200 zendelingen in 20 Europese landen.
ECM is een gemeentestichtende organisatie waarbij naast evangelisatie, het vormen van jonge gelovigen (discipelschapstraining), het trainen van kerkelijke leiders, en het helpen zelfstandig functioneren van jonge gemeenten, belangrijk taken zijn.