Stevige studiebijbel in wording
2013-03-09
Gestaag werkt het Centrum voor Bijbelonderzoek in Veenendaal aan de uitgave van een meerdelige Studiebijbel Oude Testament. Recent verscheen het negende deel, over onder meer het boek Jesaja.- Jaargang 57
- nummer 5
Het gaat om een stevige studiebijbel, zowel in opzet als omvang. Anders dan de eendelige Studiebijbel in perspectief (2009), waaraan een gereformeerde bijbelvisie ten grondslag ligt, klinkt in deze studiebijbel een meer evangelisch georiënteerde bijbelvisie door. Dat uit zich vooral in een sterk afwerende houding ten opzichte van het historisch-kritisch bijbelonderzoek en een onbedwingbare neiging om zo veel mogelijk historische en bijbelse gegevens ‘kloppend’ te maken, zodat ze netjes in één totaalplaatje passen. De gereformeerde bijbeluitleg laat vanouds meer ruimte aan de menselijke factor in het ontstaansproces van de Schriften.
Toch hebben de schrijvers een boel nuttige informatie verzameld en daarbij ook de nodige nieuwe literatuur verwerkt. Vooral de inleidende artikelen en de excursen zijn daardoor het lezen waard.
Verwacht hier echter geen vernieuwende inzichten. Het een behoudend, orthodox geluid dat uit deze studiebijbel opklinkt. Daar is natuurlijk niets mis mee, maar het betekent wel dat deze uitgave meer te bieden heeft aan geïnteresseerde gemeenteleden en ‘lekenpredikers’ dan aan theologen, die de uitgever ook tot de doelgroep rekent. Voor de laatsten blijven er te veel theologische en hermeneutische vragen liggen.
Bruid
De opzet van de Studiebijbel Oude Testament is als volgt: op de linker bladzijde staat de Hebreeuwse bijbeltekst afgedrukt, met een transscriptie voor de uitspraak en een interlineaire woord-voor-woordvertaling. Een compacte kolom vergelijkt bovendien nog vijf Nederlandse bijbelvertalingen, waarbij de Statenvertaling (niet de Herziene) als uitgangspunt dient.
De rechter bladzijde biedt een uitleg van het betreffende bijbelgedeelte.
Op deze wijze hoopt de redactie de Hebreeuwse grondtekst toegankelijk te maken voor mensen die niet of nauwelijks Hebreeuws kennen. Op zich is dat een lofwaardig streven, want het blijft behelpen als je de Bijbel in een vertaling moet lezen.
Een Joodse gezegd vergelijkt dit laatste met het kussen van de bruid door de sluier heen. De schrijvers van deze studiebijbel doen hun best om de sluier voor de liefhebbende lezer in elk geval wat opzij te houden.
Toch betwijfel ik of de bruid zo echt gekust kan worden, want om de grondtekst te kunnen begrijpen en er verantwoorde exegetische conclusies uit te kunnen trekken, is kennis van de grondtaal onontbeerlijk. Vertalen is namelijk meer dan het zo letterlijk mogelijk omzetten van losse woorden, zoals Google Translate dat doet.
Dan krijg je vertalingen als ‘and now we sit with the baked pears…’
Auteurschap
Wat betreft Jesaja komt deze studiebijbel terecht op voor de eenheid van dit bijbelboek. In literair en theologisch opzicht is het niet langer te verantwoorden Jesaja in drie delen te knippen, die los van elkaar zouden kunnen worden uitgelegd. Maar daarmee is de vraag naar het auteurschap nog niet beslist.
Op dit laatste punt neemt deze studiebijbel een traditioneel standpunt in, namelijk dat Jesaja zelf heel het boek, inclusief de hoofdstukken 40-66, heeft geschreven. Daarvoor beroepen de auteurs zich onder meer op de voorspellende waarde van de profetie.
Ook opperen ze de gedachte dat er in Jesaja’s dagen geen perspectief was geweest als Jesaja 40-66 van later hand zou zijn.
Dit laatste is een weinig steekhoudend gelegenheidsargument. Deze studiebijbel wil soms iets te graag de eigen traditionele visie bewijzen en komt dan met krommetenenargumenten.
Maar de ontstaansgeschiedenis van het boek Jesaja is ingewikkelder dan vaak gedacht.
Kritisch ben ik ook ten aanzien van de suggestie dat de profetieën in het boek Jesaja min of meer in chronologische volgorde staan. Dat is maar zeer ten dele het geval. De auteurs zoeken vaak wat geforceerd naar de historische omstandigheden waarin een bepaalde profetie zou kunnen zijn ontstaan, terwijl de lezer meer geholpen zou zijn met een uitleg van het genre en de structuur van een tekst.
Typerend voor de geboden uitleg is verder dat ruimte wordt gezocht voor een nog te verwachten nationaal herstel van Israël. Desondanks is het geen geringe prestatie die het Centrum voor Bijbelonderzoek met deze serie levert. Christenen die op hun kringavond beslagen ten ijs willen komen, zullen er zeker hun winst mee doen.
M.J. Paul, G. van den Brink en J.C. Bette (red.) (2012), Studiebijbel Oude Testament deel 9: Bijbelcommentaar Hooglied-Jesaja, Veenendaal 2012, 911p. € 65.
Dr. Jaap Dekker is predikant van de NGK Enschede en docent bijbelvakken aan de Nederlands Gereformeerde Predikantenopleiding.