GA IN VREDE
1973-09-14
De predikant in het Schotse kerkje, van wie het college over water en whisky afkomstig was, had meer inhoud dan uit het voorgaande bleek. Ik zei u al, dat we ook op zijn preek waren ingegaan, toen ik hem tegen het lijf liep. En hoe liep ik hem tegen het lijf?- Jaargang 17
- nummer 33
We hadden een paar ruige eilandjes bezocht van de binnen-Hebriden.
Call en Tyree - zegt u dat iets? Het was een leuke boottocht van een kleine dag, de zon scheen. Maar de eilandjes waren onbelangrijk en lelijk, waarom de boot nauwelijks even aanlegde: voor prentkaarten en souvenirs. (U hebt intussen mijn prentkaart ontvangen? Anders is die in de oceaan terecht gekomen.) Maar wie stond daar ergens aan een kade, met een zwart koffertje aan de hand? Jawel, de predikant van zondag jongstleden. Een reizend predikant, zonder eigen gemeente, wiens taak het is al die Hebriden-eilandjes te verzorgen. We herkenden elkaar meteen toen hij aan boord kwam en gebruikten de thuisreis voor een brede gedachten-uitwisseling.
Hij vroeg me, wat er van zijn preek. was overgekomen. Hij had namelijk gepreekt over de zondige vrouw, die de Heiland in het huis van Simon de Farizeër de voeten had gewassen - en tot wie de Heiland had gezegd: ga in vrede. Hij wilde wel weten, in hoeverre mijn Calvinistische hartje had geresonneerd op zijn Knoxiaanse uitlegging.
Ik antwoordde, dat me twee dingen uit zijn preek waren bijgebleven, Eerst dat de zondige vrouw Jezus had aangeraakt (een ongeoorloofde en hulpeloze daad) waarop de predikant had gezegd: raak God maar aan en Hij zal u aanraken; en doe dat meteen maar in het avondmaal: God zal wel merken, dat er kracht van Hem uitgaat!
En het tweede, dat me getroffen had, volgt hieronder.
De predikant had namelijk het volgende gezegd. U hebt verstaan, gemeente, dat de Heiland zei: ga in vrede. In het engels staat er: go in peace. Zo staat het in uw bijbeltje, zo staat het in de vorige vertaling, ook in die andere vertaling: go in peace. Maar, ging hij verder (en hij somde uit zijn hoofd acht vertalingen met jaartallen op) al die vertalingen hebben elkaar ten onrechte nagepraat!
Want deze predikant had vooraf zijn griekse nieuwe testament geraadpleegd (iets wat onze predikanten ook doen, als ze ernst van hun werk maken). En als het grieks nauwkeurig in het engels werd vertaald, dan luidde het gebod niet: go in peace - maar: go into peace, En dat verschil was in acht vertalingen niet uitgekomen!
Dat verschil zou in het nederlande moeilijk uit te drukken zijn. In beide gevallen zeggen wij: ga in vrede. Maar in het duits bijvoorbeeld maakt het al wel verschil, Daar kan het voorzetsel "in" zowel de derde naamval als de vierde naamval regeren. Daar zou het verschil uitkomen in een rusttoestand (derde naamval) - of in een beweging (vierde naamval). Anders gezegd: daar zou je in het ene geval de vrede al op zak hebben - in het andere geval naar de vrede toewandelen.
En in het engels maakt dat verschil zo veel uit, dat ik u dit schotse lesje niet mag onthouden.
Die zondige vrouw, zei de predikant, kreeg van de Heiland de zegen mee: ga in vrede. Want haar geloof had haar behouden. Maar rustte die vrede nu meteen op haar? Begon die vrede meteen te blijken, van die dag af en voortaan?
Helemaal niet. Die vrouw kwam uit het huis van Simon meteen in de onvrede terecht. Ze moest breken met haar zondige leven. Ze moest dus haar klanten wegsturen, haar afspraken verbreken, van haar laatst-overgebleven vrienden vijanden maken. Ze ging de honger, de schande, de verstoting tegemoet. Want breken met de zonde, aangeraakt worden door het leven-wekkende Woord, kan ons in de grootste moeilijkheden brengen. En de term "ga in vrede" betekent dan zoveel als: nou, het beste ermee, kleed je warm en voedt u goed. Zo zou de vrouw met een kluitje in het riet zijn gestuurd.
Maar nu had de schotse predikant ontdekt wat veel geleerden over het hoofd hadden gezien. Dat de vrouw helemaal niet met een kluitje in het riet was gestuurd. Er stond, zei hij, in het grieks niet: go in peace, ga in vrede met de beste wensen - maar er moest worden vertaald: go into peace, ga je weg dapper voort, want je gaat de vrede tegemoet.
En dat klinkt heel anders. Want dat is de vrede, die overblijft voor het volk van God. Dat is de vrede voor wie de goede strijd hebben gestreden. Want ons leven op aarde, zei de predikant, is helemaal geen statische vredestoestand. Wanneer wij dapper tegen de zonde, de duivel en zijn ganse rijk strijden - dan is het voorlopig geen vrede geblazen.
Wij dachten aan de versregels van GezelIe:
Het leven is geen vrede alhier,
geen wapenstilstand vragen.
Het leven is: de krijgsbanier
tot in Gods handen dragen.
Welnu, dat had de schotse predikant begrepen. Hij was maar een eenvoudige in het koninkrijk van God, een mobile kracht zonder eigen gemeente, een handelsreiziger in geestelijke goederen. Hij werd gestuurd: ga! en hij ging. Maar voor wijsheid is nog niet altijd geleerdheid nodig. En aan eenvoudigen wordt het Evangelie vaak duidelijk.
Hoeveel mensen had hij die dinsdagmiddag in de kek gehad, denkt u? Vijf vrouwen, zei hij lachend - de mannen waren aan het werkmaar altijd meer dan twee of drie. En hij had op die basalteilandjes het Evangelie gebracht: geen kluitjes in het riet maar wel een bemoediging om vromelijk te strijden en te overwinnen. Er blijft immers een rust voor het volk van God. Nadat het een weinig tijds zal geleden hebben. De vrede is nog geen toestand. Maar we gaan de vrede tegemoet. We zijn er nog niet, maar we komen er wel.
Dat alles bespraken we op het dek van die schotse eilandenboot. De meeuwen vergezelden onze conversatie. De machines ronkten. De golven klotsten. De einder werd aan weerszijden beheerst door vulcanische kusten. We voeren over de diepe oceaan, onder de brandende Julizon, gekoeld door een fikse bries. De vier elementen van de schepping: lucht, land, vuur en water, waren alle aanwezig. Met alle vezels waren we met deze schepping verbonden. Maar het Evangelie
voer met ons mee. We hadden Vaders Zoon aan boord. We hadden in den vreemde een goede preek gehoord en kregen nu ongedacht een brede uitleg toe. Wederkerig konden we deze broeder Gods zegen op zijn moeizame arbeid meegeven en deze troost: het is uw zaak niet, of er vijf of vijfhonderd kerkgangers komen - maar Hij die u roept is getrouw.
Intussen zouden we geen goede gereformeerden zijn, wanneer we zulke ongehoorde dingen kritiekloos overnamen en doorvertelden. Dies verstond ik me met een bevriend Schriftgeleerde, die de kwestie van "go in peace" en "go into peace" eens haarfijn heeft uitgezocht. En laat die nu tot verbazing der beschouwers na afloop van zijn onderzoek vaststellen: dat die schotse handelsreiziger het bij het goede eind had! Als u wilt leest u nog even de volgende bijzonderheden.
Onze bevriende Schriftgeleerde zocht alle betreffende plaatsen in de Bijbel na. Misschien is het uw vak wel, eerwaarde lezer, maar het mijne niet; en daarom vind ik het een knap lastige zaak. Het woord sjaloom voor vrede kennen we vandaag allemaal wel, of we eerwaard zijn of niet. Maar nu schijnt de zaak van "in vrede" in het hebreeuws te worden aangeduid door beslaloom (voor een toestand), respectievelijk lesjaloom (voor een beweging).
Tot Abraham werd gezegd, dat hij "in vrede" tot zijn vaderen zou gaan; voor dat zijn kinderen de ballingschap in moesten. Jacob sprak van een "in vrede" (dat is behouden) wederkeren. David had Abner "in vrede" (dat is hier: ongedeerd) laten vertrekken. De priester Zadok werd door de vluchtende David "in vrede" (dat is nu: met zijn volle instemming) naar het bezette Jerusalem teruggestuurd. En eindelijk kwam ook David "in vrede" (behouden) in Jerusalem terug.
In al deze gevallen schrijft het hebreeuws besjaloom; in al deze gevallen is sprake van een toestand, van een vrede die aanwezig is.
In het nieuwe testament komt het verschil eveneens duidelijk uit, door een ander voorzetsel. Voor gevallen als hierboven genoemd wordt "in" in het grieks als "en" geschreven. Bijvoorbeeld: Simeon vroeg, "in vrede" te mogen heengaan; tevreden omdat zijn ogen Gods zaligheid hadden gezien. Paulus en Silas mochten "in vrede" uit de gevangenis vertrekken; zonder verdere moeite. En Paulus verzocht aan de Corinthen om Timotheus "in vrede" voort te helpen, met het oog op de goede orde.
Enkele uitzonderingen op de voorgaande gevallen, enkele afwijkende vertalingen, laten we even buiten beschouwing. Dan stappen we nu over naar de andere vorm van “in vrede", Te weten de vorm, waarin een beweging-naar-de-vrede aanwezig is. Dat is de vorm, waarbij in het hebreeuws lesjaloom wordt geschreven. In het grieks wordt dan het voorzetsel "eis" gebruikt.
Tegen de vijf Danieten uit Richteren 18 werd gezegd, dat ze in vrede konden gaan: de vrede tegemoet. De priester Eli zei tot de bedroefde Hanna, dat ze "in vrede" moest heengaan: de Heere zou haar wens vervullen, de vrede wachtte haar. David ging "in vrede" weg van Saul, de vrede tegemoet, want bij Saul was alles onvrede. David stuurde Abigail "in vrede" naar het huis van Nabal terug; want door haar wijze ingreep bleef het huis gespaard voor Davids wrekende hand. De genezen Naäman werd door Elisa "in vrede" naar Damascus teruggestuurd: want hoewel hij nog wel eens mee zou moeten naar de afgodstempel, hij had vrede met de God van Israël.
Ook in het nieuwe testament komt dat griekse voorzetsel "eis" voor, dat de Septuagint voor het oude testament gebruikte. De 12 jaar zieke vrouw uit het Evangelie werd "in vrede" naar huis gestuurd: haar wachtte een nieuw en gezond leven.
In dit licht valt de tekst uit Lucas 7 over de zondige vrouw. Ze ging “in vrede" naar huis. De vrede lag als een erfenis voor haar klaar.
Ze moest er in geloven. Vromelijk tegen de zonde strijden. Een weinig tijds dulden. Daarna vrede.
En wij, die vrede-met-God hebben door het bloed van het kruis, wij bidden dagelijks: dona nobis pacem, geef ons vrede.