Bas de Gaay Fortman
1973-11-09
Vorige week heb ik een artikel geschreven over de fraktievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, Hans Wiegel. Dit naar aanleiding van een over hem verschenen boekje van Hans van der Werf. Deze auteur heeft nu ook een boekje over Bas de Gaay Fortman geschreven.- Jaargang 17
- nummer 41
Deze, evenals Wiegel, jonge en opvallende politikus, is niet alleen fraktievoorzitter van de PPR in de Tweede Kamer, maar ook één van de meest inspirerende leiders van deze partij. De grote winst die de PPR bij de laatste verkiezingen heeft geboekt, wordt voor een belangrijk deel toegeschreven aan de populariteit van Bas de Gaay Fortman.
Daarom is het de moeite waard om bij deze politikus even stil te staan.
Het gaat mij in dit artikel niet zo zeer om de PPR als partij, maar om de figuur van Bas de Gaay Fortman.
Mensen, die Opbouw regelmatig lezen, zullen zich herinneren, dat ik enkele maanden geleden drie artikelen over de PPR heb geschreven.
Ik heb het toen over de partij en. niet zo zeer over personen gehad. (Zie Opbouw van 20 en 27 april en van 5 mei j.l.).
In deze artikelen heb ik aan de hand van officiële publikaties aangetoond, dat de PPR zelf heeft uitgesproken persé geen christelijke partij te willen zijn. Christenen, socialisten en mensen die uit een andere inspiratiebron putten, hebben binnen deze partij een gelijkwaardige plaats. De PPR heeft derhalve geen gemeenschappelijke partij basis en maatschappijvisie, hetgeen voor een politieke partij onontbeerlijk is. Politiek is nl. geen neutrale zaak. Politiek bedrijven betekent op een bepaalde manier vorm geven aan de samenleving: het impliceert dus een bepaalde visie op de samenleving èn op de taak en de bevoegdheden (en de grenzen van Een partij, die zegt geen beginselpartij te willen zijn - zoals de PPR doet - is met zichzelf in tegenspraak.
De artikelen, die ik dit voorjaar schreef waren nogal kritisch. Tegenover de PPR als partij sta ik nog zeer kritisch. Maar het is te negatief, wanneer men voorbij gaat aan de goede elementen in deze partij. Ja, het is vaak gemakkelijker om kritiek te hebben, dan om - naast kritiekook waardering tot uitdrukking te brengen. Het blijft een opvallende zaak, dat het PPR-program en vooral de vertolking ervan door Bas de Gaay Fortman zeer velen aanspreekt.
Bas de Gaay Fortman werd in 1937 in Den Haag geboren. Na het gymnasium ging hij rechten en ekonomie studeren aan de Vrije Universiteit. Na enige tijd wetenschappelijk medewerker aan deze universiteit geweest te zijn, promoveerde hij tot doctor in de ekonomie. Van 1967 tot 1971 doceerde hij aan de universiteit van Zambia te Lusaka. Sinds 1971 is Bas de Gaay Fortman fraktieleider van de PPR in de Tweede Kamer.
Evenals Wiegel is hij een tamelijk hoge boom in de nederlandse politiek en vangt hij dus veel wind.
Er zijn natuurlijk mensen, die hem zien als een bekakte corpsstudent met "die pedante snor", terwijl vriend en vijand toch zal moeten erkennen, dat hii een geboren politicus is met een geweldige persoonlijke inzet.
Hij is lid van de geref. kerk in Ermelo en regelmatig zegt hij, dat de kerk en het geloven in zijn leven een zeer belangrijke plaats inneemt. Velen hebben dit gemerkt en hem en zijn vrouw beter leren kennen en waarderen, toen dit jaar door een ongeluk hun enige zoon om het leven kwam. Het geloof speelde bij De Gaay Fortman een doorslaggevende rol in het nemen van de beslissing om naar Zambia te gaan. Hij hoopt er zelfs op over een aantal jaren weer haar een ontwikkelingsland te gaan.
Geen wonder dat Bas de Gaay Fortman een specialist is op het terrein van de ontwikkelingshulp.
Hij staat op het onwrikbare standpunt, dat de westerse landen in de ontwikkelingsgebieden veel goed kunnen doen, als ze het maar goed aanpakken. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de westerse landen hierop nooit te bezuinigen. Dit brengt direkt met zich mee zijn kritiek op de schraperige maatschappij in het westen. De belangen in ons werelddeel zijn nog steeds hoofdzakelijk gericht op het bereiken van een zo groot mogelijke welvaart.
Dit materialistische welvaartsstreven (dat bijv. Wiegel wil aanmoedigen) wil Bas de Gaay Fortman afremmen en/of anders aanwenden, bijv. voor ontwikkelingshulp. Het streven naar steeds meer welvaart stimuleert een egoïstische levensinstelling.
Er is volgens de PPR een mentaliteitsverandering in onze samenleving nodig.
Omdat deze partij geen gemeenschappelijke inspiratiebron als uitgangspunt erkent. ontbreekt het haar om met kracht te zeggen wat deze mentaliteitsverandering moet inhouden. Bas de Gaay Fortman kan dit persoonlijk, vanuit zijn geloofsovertuiging wèl beargumenteren.
Ook op het gebied van de defensie hebben Bas en de PPR een uitgesproken mening. Elk gebruik van atoomwapens verwerpen zij.
Zij willen geen NAVO-atoomwapens opgeslagen hebben op nederlandse bodem. Zij willen uit de NAVO, wanneer dit toch gebeurt.
Zij willen bijv. ook dat Nederland de defensieuitgaven iets zal verlagen en dat ons land daarin voor de andere NAVOlanden een voorbeeld zal zijn, teneinde in het overleg met het Warschaupact te komen tot een vermindering van de bewapening.
Dit noemen zij een aktieve vredespolitiek.
Dit zijn problemen, die ik onvoldoende ken en dus niet kan beoordelen.
Waarom spreekt Bas de Gaay Fortman als PPR-leider zoveel mensen, ook veel christenen, aan?
Omdat dit allemaal kiezers zijn, die veel en gedegen kennis bezitten over de ontwikkelingshulp en over de defensie? Naar mijn indruk is de parate kennis van veel mensen over deze onderwerpen niet zo groot.
In het levensbesef van veel mensen, van steeds méér mensen, begint door te dringen, dat de westerse samenleving, ook de nederlandse, bezig is vast te lopen. Wij zijn er aan gewend geraakt, dat tweebaanswegen verbreed worden tot vierbaans. Vierbaanswegen worden achtbaans. Krijgen wij straks 24-baanswegen?
Grote stukken natuur worden door de automobilisten opgeslokt.
De PPR stelt duidelijk: afremmen!
Meer geld beschikbaar stellen voor het openbaar vervoer.
Hoe vaak horen wij niet via de radio, dat in het distrikt Rijnmond een of andere noodtoestand is ingetreden. De milieuverontreiniging bedreigt de rivieren en grote stukken natuur in ons land.
Het bedreigt ook het leven van dieren en mensen. De PPR heeft het milieubeheer bovenaan staan op haar prioriteitenlijstje.
Hoewel veel mensen geen of weinig inzicht hebben in militaire problemen, benauwt de bewapeningswedloop hen. Wie schrok niet, toen enige tijd geleden bekend werd, dat Amerika haar troepen in staat van paraatheid bracht (i.v.m. de situatie in het Midden-Oosten)? Men vreest dan een atoomoorlog of zoiets. Wanneer een partij zegt een aktieve vredespolitiek voor te staan en zich tegen atoomwapens in ons land verklaart, dan slaat dat aan in deze tijd.
Veel mensen, die in meer of mindere mate de problemen van deze tijd aanvoelen en daar ongerust over zijn, voelen zich door De Gaay Fortman aangesproken.
Wij kunnen aan het bovenstaande nog toevoegen, dat de PPR veel tam tam gemaakt heeft i.v.m. het pleiten voor een loon- en vermogenspolitiek teneinde een rechtvaardiger welvaartsverdeling te bereiken, meer salaris voor dienstplichtigen en werkende vrouwen, meer aandacht voor de werkende jeugd en geestelijk en lichamelijk gehandicapten.
Tot eer van Bas de Gaay Fortman en van de PPR moet gezegd worden, dat zij aktuele problemen aan de orde stellen en deze zo krachtig mogelijk willen aanpakken.
Ik ben geen aanhanger van de PPR, omdat ik deze partij te weinig solide vind - zie mijn artikelen van dit voorjaar -hetgeen niet wegneemt dat ik voor Bas de Gaay Fortman veel waardering heb.
Wij zijn vaak geneigd om diep in de principes te duiken en "principiële achtergronden" (zoals dat heet) te doorlichten. Daar zit ook altijd wel een vette kluif in. Het gevaar is echter, dat we in de kritiek blijven steken en vrij weinig bijdragen tot de oplossing van de genoemde problemen.
Daarom is de PPR voor de christenen en voor de christelijke partijen een uitdaging. Hoe stellen zij zich op tegenover de aktuele en nijpende problemen van onze samenleving, die de PPR radikaal wil aanpakken? Dat is een gewetenszaak.