Jongeren: zo geef je hun zelfbeeld een boost
2013-04-06
Een realistisch zelfbeeld is van groot belang voor jongeren. Helaas raakt dat zelfbeeld in hun ontwikkeling naar volwassenheid vaak beschadigd, wat later tot allerlei problemen kan leiden. Wat kunnen ouders, leerkrachten, jeugdleiders en andere betrokkenen doen om het zelfbeeld van jongeren een boost te geven?- Jaargang 57
- nummer 7
In Lucas 10 staat het verhaal van het bezoek van Jezus aan Maria en Marta.
Marta heeft het zo druk met bedienen dat ze geen tijd heeft om naar Jezus te luisteren.
Naar aanleiding van deze bijbelpassage wordt vaak geopperd dat wij ons misschien te veel laten regeren door onze agenda en de drukte van het dagelijks leven. Nemen wij de tijd nog wel om naar Jezus te luisteren?
Maar gaat het hier wel om onze tijdsbesteding?
Ik heb me altijd afgevraagd waarom Marta zo in beslag genomen werd door de zorg voor haar gasten.
Jezus was nota bene in huis, en toch blijft ze maar bezig. Werd dit van haar verwacht? Was het omdat ze dienstbaar wilde zijn? Was het een vorm van perfectionisme? Of zat er meer achter en had Marta dit nodig om goedkeuring te vinden? Wilde ze mensen ‘pleasen’ om zich geliefd te voelen?
Was het in feite een vraag om bevestiging toen ze tegen Jezus zei: ‘Kom, zet die Maria eens aan het werk’?
In mijn werk met jongeren zie ik dit gedrag ook regelmatig. Je kent ze wel: jongeren die op verschillende manieren bedelen om goedkeuring. Ze willen altijd alles doen. Het zijn degenen die tijdens kamp in de keuken te vinden zijn om te helpen met koken of met de afwas en die tijdens clubavonden blijven hangen om te helpen opruimen, met de stille vraag: zie je mij wel?
Denk ook aan de jongeren die niet zomaar inschikkelijk zijn maar krampachtig proberen gewenste antwoorden te geven. Of aan jongeren die zich helemaal conformeren aan de wensen van de groep. Ze proberen precies de juiste kleding te dragen en de goede dingen te zeggen en te doen. Hun ogen gaan voortdurend rond: wat wordt er nu van mij verwacht? Net als Marta zoeken ze bevestiging door precies te doen wat er volgens hen van hen verwacht wordt.
Extravagant
Een realistisch zelfbeeld is belangrijk in de ontwikkeling naar volwassenheid.
Jongeren bevinden zich in een fase van hun leven waarin ze gaan ontdekken wie ze zijn. Afkomst speelt daarin een rol, maar ook het imago – hoe anderen over ze denken – wordt steeds belangrijker. Waar bij kinderen vooral de ouders een rol spelen in de vorming van het zelfbeeld, zijn dat in de pubertijd vooral de vrienden.
In het zoeken naar wie je bent, doorloop je vier fases.
1. Wat kan ik, wie ben ik en wat wordt er van mij verwacht?
In deze fase is het belangrijk om jongeren positief te stimuleren, maar daarnaast ook duidelijkheid en veiligheid te bieden. Geef complimenten om wie ze zijn, niet om wat ze doen.
Gaat er iets mis, benadruk dan vooral wat er goed is gegaan.
2. Stelligheid Zo is het en zo moet het! Veel tieners maken een periode mee waarin ze alles beter lijken te weten. Volwassenen (ouders, leraren, jeugdleiders, etc) die hier fel tegenin gaan en bijvoorbeeld zeggen dat ze net komen kijken, kunnen daarmee veel schade aanrichten aan het zelfbeeld. Want hoe stellig de uitspraken ook klinken, ze maskeren vaak grote onzekerheid.
Geef ze de ruimte om te ontdekken!
3. Uitproberen In deze fase hebben jongeren enorme voelsprieten. Ze peilen voortdurend hoe de omgeving reageert op hun gedrag en wie ze (proberen te) zijn. De onderliggende vragen in deze tijd zijn: Vind je mij oké? Ook als ik anders ben of doe dan je van mij verwacht?
Mag ik echt mezelf zijn? In deze fase kan extreem gedrag voorkomen, en extravagante kleding of kapsels. Het is belangrijk ze te accepteren zoals ze zijn, probeer ze niet te veranderen!
4. Duidelijkheid Dit ben ik, dit kan ik en dit wordt er van mij verwacht. Na een turbulente tijd van zoeken weet de jongere wie hij is. Toch hoeft die duidelijkheid niet alleen maar positief te zijn. Is er in eerdere fases een negatieve boodschap afgegeven, dan hoort die nu ook bij die ‘duidelijkheid’. De jongere is gaan geloven dat hij dom, lelijk of niets waard is.
Ontdekken
Een negatief of beschadigd zelfbeeld blijkt vaak de oorzaak te zijn van veel problemen bij kinderen en jongeren.
Hoe kun je als ouder, leerkracht, jeugdleider of andere betrokkene het zelfbeeld een boost geven?
Als eerste is het belangrijk dat je jongeren accepteert zoals ze zijn, ze echt ziet en tijd met ze doorbrengt.
Investeer daarnaast in de volgende vier punten:
1. Zelfvertrouwen Dit heeft iedereen nodig. Je moet leren te geloven in jezelf en je eigen kunnen. Zelfvertrouwen helpt je om je doelen te bereiken. Het is daarom belangrijk om kinderen en jongeren te bevestigen en complimenten te geven. Ook kun je benadrukken wat goed gaat of waar de jongere echt talent voor heeft. Daarnaast is het belangrijk ruimte te geven voor een eigen mening.
2. Zelfstandigheid Dit punt kan vooral voor ouders lastig zijn. De opmerking ’laat mij het maar doen’ stimuleert de zelfstandigheid niet. Geef gerust advies, maar laat jongeren vooral de ruimte om zelf te ontdekken. Moedig ze aan en benoem wat goed gaat. Richt je op de inspanningen en niet op het eindresultaat.
3. Zelfontplooiing Tieners zijn meer dan ooit op zoek naar wat hun leven waarde en richting kan geven. Elk kind en elke jongere heeft unieke talenten. De kunst is om ze te helpen deze te vinden en te leren die constructief in te zetten voor de toekomst. Bij dit punt gaat het dus niet om adviezen geven, zoals: ‘Ik denk dat jij dit goed kan, dus ga ermee aan de slag.’ Stel de juiste vragen en laat de jongere zelf dingen ontdekken en moedig ze aan.
4. Zelfsturing In het voorgaande werd benadrukt dat je jongeren zelf keuzes moet laten maken. Laat ze vervolgens ook zelfstandig ervaren of iets een goede of slechte keuze was. Probeer ze weer door vragen te stellen tot inzicht te laten komen. Daardoor bouwen ze aan een positief zelfbeeld.
Naast alle praktische tips mogen we niet vergeten om jongeren te wijzen op Gods liefde voor hen. Hij heeft ze geschapen naar zijn beeld en zijn gelijkenis (Genesis 1:26-27). Toen God zag wat Hij geschapen had, zag Hij dat het zeer goed was (vers 31).
En ook in Psalm 139 is de boodschap duidelijk: jij bent oké!
We mogen als het ware tegen jongeren zeggen: je bent zo bezorgd en je maakt je veel te druk, kies het beste deel en luister naar hoe jouw Schepper over je denkt.
Corien Rietberg is Jeugdwerker van de NGK Veenendaal en Jeugdwerkadviseur voor de Stichting Chris.
| Wat kan ik doen? Het NGJ geeft tips. Lezen - Het Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat (Auteurs: Corien Rietberg en Corjan Matsinger, Uitgeverij Buijten & Schipperheijn, ISBN 9789058815767) gaat dieper in op de onderwerpen zelfbeeld en problemen bij jongeren. Verdieping - Op 8 juni wordt er rondom dit boek een symposium georganiseerd. Kijk voor meer informatie op www.zorgvoorjongeren.nl. Toerusting – Verschillende organisaties bieden trainingen aan die jeugdpastors helpen bij het vormgeven van hun taak. Neem hiervoor eens contact op met de organisatie Chris (www.chris.nl) of het NGJ. |