Another Scottish Cocktail
1973-12-07
Dit najaar bleek het noodzakelijk te zijn, nog een korte reis door Schotland te maken. En soms is noodzaak een aparte zegen in ons leven. Zoals deze minitrip, tussen twee zondagen liggende. Een zee, zo kalm als een zwembad. Geen vacantiegangers meer aan boord, geen dolle drukte. Een zacht najaarsweer, zonder regen, zonder kou; eigenlijk veel te mooi voor een land, dat aansprakelijk wordt geacht voor al onze depressies.- Jaargang 17
- nummer 45
En overal najaarskleuren. in goud, rood, bruin, geelgroen en koper. En in alle andere kleuren. De verten in een zacht nevelwaas. De bergtoppen gesluierd. De riviertjes helder, de watervalletjes wit schuimend.
En tussen een aantal zakelijke besprekingen door ... een reeks van die heerlijke avontuurtjes, zoals je alleen in dat ouderwetse, romantische Schotland tegenkomt, waar de tijd lang stil stond.
Daar had een jongeman onder invloed gereden; u mag raden onder invloed waarvan. Kwam hij in de krant, met naam en voornamen, leeftijd, adres en beroep. En dat hij rechts op de weg had gereden uit pure baldadigheid; het merk en het nummer van zijn auto werden meteen voor vergetelheid behoed. En dat hij een alcoholpromillage van zoveel bleek te bezitten op zoveel afgetapte cc's bloed. En dat de sheriff, in zijn zitting var. woensdag, de jonge vandaal had vermaand en veroordeeld tot een boete (penalty, weet u nog?) van zoveel pond en hem voor zoveel maanden van de weg gestuurd (banned) had! Kijk - als u zulke kleine dingen leest weet u, dat er geen erge dingen gebeuren. Vandaar.
Het is opvallend hoeveel kunstenaars in bonn ie Scotland hun inspiratie vonden. Kent u Mendelssohn's Hebriden-ouverture? Wel eens gehoord van Fingal's Höhle, oftewel Pingals Cave: enorme grot op het eilandje Staffa, waar u per boot kunt binnenvaren? Kent u iets van de dichter Robert Burns? Hij is er geliefd als bij ons de Vader des vaderlands. Kent u zijn lied "My heart is in the Highlands, my heart is not here"? Vele, vele dichters bezongen de Highlands, de Lowlands en de Islands; dat zijn de hooglanden, de lage landen en de eilanden, tesamen vormende Schotland. En al deze mensen, die zo dicht bij de onbedorven natuur leven, zijn denkers, kleine filosofen.
In een Schots huis trof ik een ingelijste, vergeelde spreuk aan de muur, met de regels:
It is easy enough to be pleasant
when life flows by like a song,
but the man worth while
is the one who will smile
when everything goes dead wrong.
U zou het zo kunnen vertalen:
Het is niet zo moeilijk om blij te zijn
als het leven vloeit als een lied.
Maar dié man is wat waard,
die zijn glimlach bewaart
als zijn leven vergaat van verdriet.
Bij een oud dametje in Balquhidder (kunt u het vinden op de kaart?
Het is een der mooiste plekjes op deze aardbodem, lijkt me) werden we vriendelijk ontvangen. We mochten zelfs haar antiek zien:chippendale, queen Anne en sheraton, alles door elkaar. Niet als antiek verzameldmaar eenvoudig erfstukken uit de familie en sorry voor de gebreken van de ouderdom. Tussen de familieportretten een oude merklap, ingelijst.
Dat mocht dan ook wel, want het kostbare werkstukje was 160 jaar oud. De tekst luidde:
Jesus, permit thy gracious name to stand
as the first effort of an infants hand
and whil her fingers o'er this canvas move
engage her tender heart to seek thy love
with thy dear children let her share apart
and write thy name thyself upon her heart.
Alexis Scott - RS - Edinburgh - 1814 - JS
U zou het ongeveer zo kunnen vertalen:
Jezus, sta toe dat uw naam wordt gebruikt
voor het eerste werkstukje van een kinderhand.
En als haar vingers over dit linnen gaan
wil in haar hartje liefde tot u wekken.
Laat haar bij uw lieve kinderen mogen horen
en schrijf zelf uw naam in haar hart.
Was getekend: Alexis Scott, dochtertje van R. en J. Scott.
En u denkt aan de kleine Alexis, wier ogen bij kaarslicht deze minuscule steekjes hebben gewrocht. Zonder één foutje. Vijf of zes geslachten geleden.
Het oude dametje vond het charmant, dat ik dit gedicht overschreef.
Ze vertelde dat haar huis eeuwen oud was. Mogelijk had Rob Roy er al in gewoond, dacht ze. Trouwens ook elders werd dit dorpje genoemd als verblijfplaats van Rob Roy in zijn ballingschap.
Wie was Rob Roy? Dat moet een van de middeleeuwse Schotse koningen Robert zijn geweest, die het Schotse koningshuis hebben gesticht door oorlog tegen Engeland te voeren. En vermoedelijk gaat het hier om Robert Bruce, dat is de eerste van de drie Roberts, levende in de dertiende, veertiende eeuw. Nu zijn Schotse woningen wel vaak tegen de eeuwen bestand: muren van twee tot drie voet dik en balklagen van gekantrechte eikenbomen! Maar of dit huis zo oud was? Wel is er de tijd blijven stilstaan, in Balquhidder. Het riviertje stroomt er al sinds onheuglijke tijden doorheen. De bloemen en varens staan er weelderig bij, als altijd en overal. U vertrapt de een wanneer u een ander plukt. Het geeft niet - de natuur is hier overvloedig.
Ook de Schot is dol op bloemen. De kleuren van zijn wollen stoffen zijn oorspronkelijk uit bloemen en planten getrokken. Boven alles is de Schot dol op de distel, die als een heilige bloem wordt vereerd. Wist u, dat Schotland een distel op zijn postzegels heeft staan, wanneer Engeland een roos gebruikt? Wist u, dat Schotland eigen bankbiljetten uitgeeft, wel door vier verschillende banken gedrukt, en vol bloemen?
Er is een verhaal over de distel. Het onneembare kasteel te Edinburgh werd eens door de Engelse vijand ("die van het zuiden") beslopen. Nu was rondom de burcht een veld van distels aangebracht. De Engelsen, die in de nacht op kousevoeten naar boven slopen, bezeerden zich zo vaak en zo erg aan de distels, dat er zachte vloekjes door het duister knetterden. Hierdoor werden de Schotten gewaarschuwd en konden de aanval afslaan. De distel werd sindsdien vereerd, ongeveer als de ganzen van het Romeinse kapitool.
Een van de bekendste Schotse liederen is de ballade van de Blue Bell.
Nee, dat gaat niet over die Londonse dansmeisjes, maar over het blauwe bloempje, waar alle Schotten dol op zijn. Het vers luidt:
Oh where and ohwhere is your Higland laddie gone?
Laat me u het oud-Schots besparen en meteen de inhoud weergeven:
Waar, o waar is je jongen uit de Hooglanden naar toe?
- Hij is Koning George's vijanden gaan bevechten maar o in mijn hart wilde ik dat ik hem veilig thuis wist!
Waar, o waar woonde je jongen uit de Hooglanden dan wel?
- Hij woonde in ons mooie Schotland in het huisje met de Blue Bell maar o, in mijn hart houd ik zo van mijn jongen!
Hoe, zeg hoe is je Hooglander gekleed?
- Zijn muts is van saksisch groen, zijn vest als zijn cape en o - in mijn hart ben ik zo gek op mijn Hooglandertje.
Stel toch eens, stel dat je Hooglander zou sneuvelen ...
- De doedelzak zou over hem treuren en ik zou op de grond liggen huilen
maar o, in mijn hart voel ik dat hij niet zal sneuvelen!
De Schotten herkennen elkaar aan de kleding: iedere familie heeft zijn eigen kleuren, zijn eigen patroon van Schotse wol. Zoals de ballade zegt: his waistcoat of the plaid - dan is zijn getailleerd jasje van dezelfde tartan, hetzelfde patroon, als zijn omslagdoek.
Die omslagdoek wordt namelijk door mannen gedragen, behorende bij vest en kylt. Toen ik onlangs ergens bij ene MacDonald moest zijn, deed een bejaarde Schot de voordeur open. Middelmatige lengte, breed postuur, groene ogen. Gekleed in ... kylt. Jawel, in een prachtige plooirok onder een fraai vest; ruige kousen onder zijn blote knieën. Een leren tas om zijn middel hangend. En op zijn kylt de mooie zilveren familiespeld. Later, toen hij aan het haardvuur gezeten was, viel ons oog op zijn "plaid", zijn lange omslagdoek, die over de stoelleuning gedrapeerd hing. Als hij ging zitten streek hij eerst zijn rok onder zich glad in de plooien!
Die kleding had grijze en blauwe ruiten. Van de blue bell. Later nagegaan: dat was de tak MacDonald van Glencoe. Hij had verteld dat zijn moeder een meisje van Skye was geweest. En ja hoor, er is ook een Mac-Donald-tak op het eiland Skye aanwezig. Blijkbaar was zijn oude heer uit Glencoe bij de familie op Skye geweest en had daar een meisje-voor-het-Ieven gevonden!
In mijn kamer staat een oude blauwe soepkop. In de binnenkant leest u een regel van Robert Burns' meest geliefde vers:
Take ye a cuppe o' kindnesse
for auld lang syne ..
Het complete vers luidt eigenlijk:
Should auld acquaintance be forgot
and never bro't to mind?
Should auld acquaintance be forgot
and days of auld lang syne?
For auld lang syne, my dear, for auld lang syne
we’ll take a cup o' kindness yet
for auld lang syne.
De maat van de kop liegt er niet om; de doorsnee is zestien centimeter.
En daar kon wel eens wat anders dan soep uit genoten zijn. Want de tekst laat zich ongeveer zo vertalen:
Zou oude vriendschap vergeten worden en niet worden opgehaald de dagen van weleer? Vanwege de goede oude tijd, mijn vriend, vanwege de goede oude tijd nemen we nog een kopje troost, vanwege die goeie ouwe tijd.
Zo. Dat is met elkaar een flinke kop vol Scottish Cocktail. Met een beetje geluk maakt de zetter daar weer Scotisch Cocktail van. Dat is zijn speling met de spelling. Toch nemen we er nog een vanwege de vele mooie herinneringen, waar bonnie Scotland zo rijk aan is. De dingen van auld lang syne.